|
|
|
| 03 Aprel, 2001. Cersenbe axsamI|¹36(259)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
 YuqoslaviyanIn sabiq prezidenti Slobodan Milosevic uzun suren danIsIqlardan sonra konullu sekilde hokumet quvvelerine teslim olub. SilahlI polis Milosevicin iqametgahIna soxularken orada avtomat sesleri esidilib. Atesi Milosevicin muhafize destesinin uzvleri, basqa me’lumatlara gore ise sabiq diktatorun qIzI acIb.
Bir nece nefer yaralanIb. Kecmis dovlet bascIsI teslim olduqdan sonra BelqradIn merkezi hebsxanasIna getirilerek istintaqIn ilk suallarIna cavab verib. Milosevicin vekilinin sozlerine gore, serbiyalI diktator selahiyyet heddini asmaqda, korrupsiyada ve cinayetkarlIqa revac verilmesinde istirakInI qetiyyetle tekzib edir. Milosevic ifade vermeye ve ozunu mudafie etmeye hazIr olduqunu bildirib. Resmi sexslerin verdiyi me’lumatlara gore, Milosevic 30 gunluye hebs olunub, sonradan bu muddet yarIm iledek uzadIla biler.
Indi Qerb ucun vacib olan bir mesele qalIr - Milosevicin Haaqa tribunalIna cekilmesi. Bir cox deyerlendirmelere gore, hazIrda hemin kampaniyanIn basInda dayanan ABS-In ozunun de bu meselede ciddi strategiyasI yoxdur. Milosevicin mes’uliyyete celb edilmesi ucun 31 martIn Konqres terefinden son muddet kimi te’yin edilmesi de eslinde meharetle qurasdIrIlmIs ve ozunu doqrultmus hede jestinden basqa bir sey deyildi. Ve Kostunitsa buna getmeye de bilerdi. Hele hadiselerin baslanqIcInda gorunurdu ki, Aq Evle Konqres Milosevicin Haaqayadek qovulmasIna gosterdikleri tepere gore ferqlenirler. Xususi feallIq qanunvericilere mexsusdur. Sabiq serb liderinin tutulmasI Bus komandasInIn boynuna mehz konqresmenler terefinden qoyulur, hercend bu is prezidentin ozu ucun de seref meselesine cevrilmekdedir. Eger Bus administrasiyasI bunu ede bilmese, Yuqoslaviya Qerbden istenilen, o cumleden ABS yardImInI gormeyecek. Gorunduyu kimi, indi Busun tarixe BalkanlarIn nizamlayIcIsI, yoxsa detonatoru kimi dusmesi Konqresden asIlIdIr.
Eger Bus Konqrese qarsI hec bir muqavimet numayis etdirmese, Yuqoslaviya duyununu acmaqI bacarmasa, qanunvericilerle eyni dusergeden cIxIs etmek mecburiyyetinde qalacaq. Bu halda YuqoslaviyanIn itire bilecekleri coxdur. Belqrad cari maliyye ilinde 50 milyon dollar itirecek. Amma ABS-In te’sir vasiteleri tekce bundan ibaret deyil. ABS Belqrad ucun vacib olan kreditlerin esas paylayIcIlarInIn - Beynelxalq Valyuta Fondunun, Dunya BankInIn isine ve cIxardIqI qerarlara ehemiyyetli te’sir gostere bilir. Bu gun YuqoslaviyadakI yeni hakimiyyet hemin maliyye yardImIna ve kreditlere mohtacdIr. KostunitsanIn bir prezident kimi, uqur qazanIb-qazanmayacaqI yuxarIdakI amilden cox asIlIdIr. Burada Yuqoslaviyada bas vermis son hakimiyyet deyisikliyinin xisletinden cox sey asIlIdIr. Me’lum olduqu kimi, son prezident seckileri ve ondan sonra baslayan qiyam hakimiyyete milletcilerin yerine milletcileri getirdi. Kostunitsa ozunu yeni lider kimi teqdim etse de, tutalIm, alban siyasi dustaqlarInIn hebsden azad edileceyi kimi ve’dlerle cIxIs etse de, eslinde milli azlIqlara, federasiyanIn elden cIxmIs ve cIxmamIs subyektlerine, xarici prioritetlere munasibetde onunla Milosevici cox az sey ayIrIr. Her iki liderin elektoratInda esas kutleni milletciler teskil edir, onlarIn her ikisinin qarsIya qoyduqu aparIcI meqsed YuqoslaviyanIn parcalanmasIna imkan vermemek, mumkun ittifaqda serblerin ali movqeyini qorumaqdIr. Butun bunlar prezident KostunitsanI Milosevicden ferqlendirecek yeni tezislere sesleyir. Bu me’nada sosial problemlerin helli, bir terefden sosialist dusergesinin daqIlmasI, diger yandan muharibe neticesinde alt-ust olmus Yuqoslaviya iqtisadiyyatInIn dirceldilmesi KostunitsanIn qarsIsInda duran umde meselelerdendir. Demek, yeni prezident en azI ozunun hakimiyyetini mohkemlendirmek ucun Milosevici Haaqaya tehvil vere biler.
Butun bunlara baxmayaraq, hadiseler Milosevicin Yuqoslaviyada tutulmasI ve oz olkesinde ittiham edilmesi ile de basa cata biler. Indi bir cox siyasi dairelerde bele hesab edirler ki, Kostunitsa hokumeti Milosevici hebs etmekle duzgun hereket edib. Bele ki, Konqres Milosevice munasibetde sert addImIn tetbiq edilmesinde maraqlI olsa da, onu sanksiyalar girdabIna salmaq fikrinde deyil. Bunun ucun Belqrad Aq Ev qarsIsInda goturduyu ohdeliklere emel etmeli, ya da Vasinqtonu bunu edeceyine inandIrmalIdIr. Vasinqtonun umacaqlarI bunlardIr: 1) Serb hokumeti Bosniyada doyusen ordu hisselerini techiz etmeyi dayandIrsIn; 2) Milli azlIqlara munasibetde yeni siyasetin esas elementleri acIqlansIn; 3) Belqrad Haaqa mehkemesi ile emekdaslIq etsin. Belqrad yalnIz ucuncu telebe emel etmekden boyun qacIrIr. Her halda Zoran Cincic hokumet adIndan ilk iki telebi yerine yetireceyini beyan edib.
Bunlar kifayetdir. Yeni Belqrad Milosevicin hebsinden basqa qalan meselelerde Qerbi qane edecek qeyret gostere bilse, qarsI terefde guclu parcalanma yarada bilecek. Helelik hadiseleri sebrle izleyen ve eski muttefiqlerini qezeblendirmeyen Fransa, daha sonra ise Almaniya ABS ve Ingilterenin qorumaqa can atdIqI qadaqalarI qulaqardIna vuracaqlar. DaqIdIlmIs Yuqoslaviya qarsIsInda borcluluq hissinden doqan teessubkeslik de bura elave olunsa, Kostunitsa oz hakimiyyetini qoruya bilecek. Yeni prezident Milosevici tutmaqla iki dovsan vuracaq - o, hem potensial reqibinden qurtulacaq, hem de xalq arasInda nufuzunu qoruyacaq.
Dunen Makedoniya hokumeti etnik albanlarIn maraqlarInI te`min eden siyasi quvveler de daxil olmaqla olkenin butun siyasi partiyalarInIn istirakI ile muzakirelere baslayIb. Muzakirelerde esas meqsed MakedoniyanIn simal rayonlarInda ve olkenin ikinci boyuk seheri olan Tetovo etrafInda yaranmIs veziyyetin sebeblerine aydInlIq getirmekdir.
Once onu deyek ki, Tirana hokumeti texminen bir hefte ceken herbi emeliyyatlardan sonra bolgede qiyamIn yatIrIldIqInI, separatcIlarIn ise peren-peren salIndIqInI deyir. Amma nisbi sakitliye baxmayaraq, emeliyyatlardan sonra qalan alban yaraqlIlarInIn harada gizlenmesi haqqInda deqiq me`lumat yoxdur. Bir nece gun evvel Makedoniya ordusuna muqavimet gosteren separatcI albanlarIn oz geyimlerini deyiserek, dinc ehali kutlesi icerisinde “erimesi”, yaxud serhedi kecerek Kosovoda gizlenmesi ehtimalI var. Ancaq istenilen halda hokumet qosunlarInIn hucumlarI basa catIb ve Tetovo ozunun evvelki dinc heyatInI yeniden berpa etmekdedir.
QIsamuddetli qiyam MakedoniyanIn siyasi heyatInda koklu deyisikliye sebeb ola biler. Indi merkezi hokumet alban milli azlIqI arasInda narazIlIqa sebeb olan problemlerin nezerden kecirilmesinin zeruriliyini daha yaxsI anlamaqa baslayIb. Bu bir yana, hokumet koalisiyasIna daxil olan alban siyasetcilerinin movqeleri qiyamcIlarIn quvve numayisinden sonra bir qeder de mohkemlenib. Indi koalisiyanIn terkibine daxil olan alban siyasetcileri bu olkede milli beraberlik prinsiplerine emel edilmesini isteyirler. Koalisiya terkibine daxil olan aparIcI alban siyasetcisi Arben Caferi milli meselelerde edaletin tezlikle berpa edileceyine inandIqInI deyib. O, albanlarIn teleblerininin yerine yetirilmeyeceyi halda koalisiyanI terk edeceyini bildirib. Qeyd edek ki, etnik albanlar Makedoniya ehalisinin 30 faizini teskil edir. Ancaq albanlarIn dediyine gore, bu olkede onlara ikinci dereceli insan kimi baxIrlar. Makedoniya hokumetine xaricden de tezyiqler var. Avropa Birliyi ve NATO numayendeleri Makedoniya daxilinde milli barIsIqIn elde edilmeyeceyi halda novbeti Balkan muharibesi ile uzleseceklerinden ehtiyat edirler.
Israilin xarici isler naziri Simon Peres Avropa olkelerine sefere cIxIb. Onun esas meqsedi Israilin YaxIn Serq meselesinde tutduqu movqeye Avropada destek tapmaqdIr. O, sefer cercivesinde Isvec, Norvec, Fransa ve YunanIstanda olacaq.
Yerli Israil metbuatInIn yazdIqIna gore, Simon Peres Israilin Avropa olkeleri bascIlarInI Tel-Evivin sulhe can atdIqIna ve felestinlilere qarsI yeridilen yeni, ciddi ceza tedbirlerinin dinc sakinlere deyil, cinayekarlara qarsI yoneldiyini inandIrmaqa calIsacaq. Ancaq Israilin atdIqI son addImlar felestinlilerde ciddi narazIlIq doqurur. Onlar Israil polisinin seherlere giris-cIxIsI baqladIqIna ve komendant saatI tetbiq etdiyine gore, oz evlerinden cIxa bilmirler.
Cenubi Cin denizi uzerinde ABS-a mexsus patrul teyyaresinin Cin qIrIcIsI ile toqqusmasIndan sonra Vasinqton-Pekin munasibetleri yeniden gerginlesib. Terefler qarsIlIqlI ittihamlarla cIxIs edir.
Bolgeden verilen me’lumatlara gore, hava qezasIndan sonra ABS teyyaresi saq-salamat Cin erazisinde hava limanlarIndan birine ense de, cinli pilotunun taleyi haqqInda hec bir bilgi yoxdur. Butun bu olaylara gore, Vasinqtonu gunahlandIrmaqla yanasI, resmi Pekin ABS teyyaresinin Cin hava serhedlerini icazesiz kecdiyini da one cekib. Amerika terefi ise teyyarelerin toqqusmasInI tesadufi hadise adlandIrIb. Indi esas mesele Cin radarlarIndan verilen siqnallarI qebul ederek ucan obyektleri izleye bilen yuksek texnoloji avadanlIqlarla techiz edilmis ABS teyyaresi ve onun 24 ekipaj uzvunun geri qaytarIlmasIdIr. Siyasi musahideciler bu fikirdedir ki, Pekin-Vasinton munasibetleri iki il evvel NATO quvvelerinin BelqradI bombalamasI zamanI Cin sefirliyinin daqIlmasIndan sonra xususile pislesib. Diger terefden ABS prezidenti Corc Busun Cin haqqInda dedikleri bu iki olke arasInda qarsIlIqlI e’tinasIzlIqI bir qeder de artIrIb. Qeyd edek ki, Bus bu gunlerde etdiyi cIxIslarInIn birinde Cini strateji partnyor kimi deyil, reqib timsalInda gorduyunu demisdi.
BraziliyanIn San-Paulu seher polisi LatIn AmerikasInda en boyuk hebsxana sayIlan Karandiruya aparan gizli yeraltI laqIm askar edib.
Polis numayendesinin me’lumatIna gore, uzunluqu 24 metr olan laqIm hebsxana kompleksinin yaxInlIqInda yerlesen evlerden birinden baslayIb ceza evinin divarlarInIn altInadek uzanIr. Ancaq laqIm hebsxananIn icine catmayIb. Hemin evde yasayan iki kisi ve bir qadIn hebs edilibler. XatIrladaq ki, 7 minden artIq dustaqIn ceza cekdiyi Karandiru hebsxanasI bu ilin fevral ayInda kutlevi dustaq qiyamInIn merkezine cevrilmisdi. Bu il hemin hebsxananIn sokulmesi planlasdIrIlIr.
 Qlobal istilesme problemleri ile baqlI BMT forumunun sedri Can Pronk xeber verib ki, planetde istixana effekti yaradan atmosfer tullantIlarInIn havaya atIlmasInIn qarsIsInIn alInmasI yollarIna dair yeni teklifler paketini yaxIn gunlerde Amerika Birlesmis StatlarIna teqdim edecekdir.
Hele oten hefte ABS prezidenti Corc Bus bildirmisdi ki, artIq qazlarIn atmosfere buraxIlmasInIn azaldIlmasI haqqInda 3 il evvel Kiotoda imzalanmIs razIlasmanIn sertlerini yerine yetirmek niyyetinde deyil. Pronkun sozlerine gore, iqlimin gozlenilen deyiskenliyi ile baqlI ozunun deqiq siyasetini isleyib hazIrlamasI ucun Vasinqtona vaxt vermek lazImdIr. Dunen Avropa Birliyinin xususi numayende hey’eti bu meselelerle baqlI ABS-In movqeyini deqiqlesdirmekden otru Vasinqtona yola dusub.
|
