Xarici missioner teskilatlarInIn AzerbaycanIn etnik separatizme hessas regionlarIndakI fealiyyetinin “ciceklenmesi” olkenin muvafiq orqanlarInI bu istiqametde sert addImlar atmaq mecburiyyetinde qoyub. Veziyyetin kritikliyi o yere catIb ki, oten hefte Milli Tehlukesizlik Nazirliyi, Nazirler Kabineti yanInda Dini Isler uzre Idare ve Qafqaz MuselmanlarI Idaresinin birge tesebbusu ile simal rayonlarInda zona musavireleri kecirilib. AparIlan muzakirelerin sonunda yerli huquq-muhafize orqanlarIna missioner teskilatlarInIn dini-separatcI fealiyyetine qarsI mubarizenin teskili ucun muvafiq tovsiyeler verilib. Bu ve ya diger meselelere aydInlIq getirmek meqsedile Nazirler Kabineti yanInda Dini Isler Idaresinin reisi Mustafa Ibrahimova muraciet etdik:
- Bir muddet evvel simal bolgesinde - Quba, Qusar, Xacmaz ve Siyezenin bir sIra yasayIs menteqelerinde xarici missionerlerin separatcIlIq fealiyyeti xususen genis yayIlmIsdI. O vaxt mesele qoyulmusdu ki, onlarIn maneesiz fealiyyetinin qarsIsI tez bir zamanda alInsIn. Huquq-muhafize orqanlarIna, yerli icra orqanlarIna mueyyen tapsIrIq ve tovsiyeler verilmisdi ki, onlar qanunsuz fealiyyet gosteren teskilatlara qarsI lazImi tedbirler gorsunler. Indiye qeder bu istiqametde cox ciddi tedbirler gorulse de, bu o demek deyil ki, bolgede her sey qaydasIndadIr. ArtIq xeyli muddetdir ki, missionerlerin te’sirine dusen insanlarla is aparIlIr. Bu defeki zona musaviresinde esas meqsed aparIlan fealiyyetin neticelerini oyrenmek ve elave tedbirler planI hazIrlamaq idi. Kifayet qeder elmi potensialI olan bir bolgede 3-5 nefer missionerin “meydan sulamasI” yaxsI hal deyil. Biz muvafiq tovsiyelerle cIxIs etdik ki, bu istiqametde fealiyyet daha da guclendirilsin.
- Mustafa muellim, me’lumatlara gore, yerli ehali arasInda da ecnebi dini teriqetlerin tebliqi ile mesqul olanlarIn sayI artIb...
- ArtIq xarici missionerlerin fealiyyeti bir qeder mehdudlasdIrIlsa da, onlarIn te’sirine dusen yerli ehali bu istiqametde feallasIb. Ona gore de musavirede bele mesele qoyuldu ki, bizim din xadimleri feallasmalIdIr. Ehali arasInda maariflendirme isleri guclendirilmelidir ki, hemin missioner teskilatlarInIn te’siri altIna dusenler olmasIn.
-HazIrda simal bolgesinde hansI dini sektalarIn fealiyyeti daha qabarIq nezere carpIr?
- Xristian tipli teskilatlarla yanasI, vehhabilerin de fealiyyeti son dovrlere qeder genis yayIlmIsdI. 1994-cu ilden beri Pakistandan, EfqanIstandan, DaqIstandan ve diger yerlerden olan vehhabilerin Azerbaycanda yerlesmesi genis vus’et almIsdI.HazIrda onlarIn ekseriyyeti olkeden cIxarIlIb, fealiyyetleri tam mehdudlasdIrIlIb. Is burasIndadIr ki, onlar yerli vetendaslardan kifayet qeder tebliqatcIlar hazIrlayIblar. Problem de ondadIr ki, tebliqatla Azerbaycan vetendaslarI ozleri mesqul olurlar. Bizim de esas vezifemiz onlarIn qarsIsInI almaqdIr. Buna da sert inzibati yollarla yox, dini te’lim, maariflendirme yolu ile nail olmaq isteyirik. Eyni zamanda, din xadimlerinin de fealiyyetlerinin guclendirilmesi yolu ile bu islerin qarsIsInIn alInmasI nezerde tutulub.
- Xarici missioner teskilatlarInIn AzerbaycandakI fealiyyetinin genislenmesini ehalinin movcud sosial-iqtisadi durumu ile elaqelendirenler ne derecede haqlIdIr?
- Doqrudan da onlar mueyyen sirniklendirici vasitelerden istifade edirler. AcIq demeliyik ki, ehalinin sosial-iqtisadi durumunun da buna te’siri var. Ancaq ele iradesiz, acgoz insanlar var ki, sexsi menfeetleri namine dini mensubiyyetlerini bele deyismekden cekinmirler. Bu hec de hemin sexsin sosial veziyyeti ile baqlI deyil. Bu adamlarI oz yolundan dondermek daha cetindir. Ona qalsa, missioner teskilatlarI ehalinin veziyyeti bizden qat-qat yaxsI olan Qerb olkelerinde de genis fealiyyet gosterirler.
- Missioner teskilatlarInIn fealiyyetleri mehdudlasdIrIlanda, adeten, Qerbin demokratik te’sisatlarInIn buna reaksiyasI cox sert olur. Sizce, onlara qarsI mubarizeye gore, Azerbaycana tezyiqler baslamayacaq ki?
- Biz daxilde olan en’enevi dini teskilatlara qarsI total mubarize aparmIrIq. Sadece olaraq, olke qanunlarIna, beynelxalq huquq-normalarIna uyqun addImlar atIrIq. Eger her hansI xarici vetendas Azerbaycan qanunlarInI pozursa, biz onlara xeberdarlIq edirik. Bundan sonra da hemin isleri davam etdirende artIq onlarI olkeden cIxarIrIq. Ye’ni her hansI kenar reaksiyadan asIlI olmayaraq bu is gorulmelidir. Azerbaycan qanunlarIna gore, ecnebiler ve vetendaslIqI olmayan sexsler olkede dini tebliqat apara bilmezler. Buna gore de onlar, esasen, yerli ehalinin komeyi ile dini tebliqat aparIrlar.
- Mustafa muellim, missionerlik fealiyyeti ile mesqul olan hansIsa ecnebi teskilatIn qeydiyyatInIn leqvi ile Edliyye Nazirliyi qarsIsInda mesele qaldIrIlmasI gozlenilirmi?
- Beli, bir sIra teskilatlarIn fealiyyetinin dayandIrIlmasI nezerde tutulur. Amma men helelik hemin teskilatlarIn adInI acIqlamaqI meslehet bilmirem.Helelik onlara xeberdarlIq etmisik. 1993-1994-cu illerde hansI yollarlasa qeydiyyata dusen teskilatlar var.HazIrda 1000-den cox teskilat fealiyyet gosterir ki, bunun da 450-ye yaxInI qeydiyyatdadIr. Bununla bele, DaqIstan, Orta Asiya olkeleri ile muqayisede Azerbaycanda dini durum idareolunandIr. Amma eyni zamanda, rahatlanmaq da olmaz, cunki dini durum hem de murekkebdir.
- Bele fikir var ki, missionerlerin olkeye ayaq acmasInIn baslIca sebeblerinden biri de qanunlarda bosluqun olmasIdIr...
- Qanunlarda heqiqeten mueyyen bosluq var. Bunu biz deyirik, amma ola bilsin ki, qanun yazanlar bizimle razIlasmayacaqlar. Deyecekler ki, Azerbaycan demokratik olkedir ve qanunlarI Avropa standartlarIna uyqunlasdIrmaq lazImdIr. Amma bizim fikrimizce, bu cur qanunlar qebul olunarken olkenin seraiti de nezere alInmalIdIr.Her halda, men qanunun bir nece bendinde deyisiklik edilmesinin terefdarIyam. Gorek, huquqsunaslarImIz bu tekliflerimizi nece qebul edecekler. - Umumiyyetle, missionerlikle mubarizede en effektiv yol hansIdIr?
-Huquq-muhafize orqanlarInIn, dini qurumlarIn fealiyyetleri ile yanasI, maariflendirme isi de guclendirilmelidir. Bu da esasen din xadimlerinin uzerine dusur. Missionerlerin hazIrlIq seviyyesi cox yuksek olduquna gore, onlarIn qarsIsIna cIxan din xadimleri de yuksek hazIrlIqlI olmalIdIr. Eyni zamanda, kutlevi informasiya vasiteleri de bu istiqametde ciddi fealiyyet gostermelidir. Dini kurslar imkanlar daxilinde ecnebilerin elinden cIxarIlmalIdIr. Xaricden gelen dini edebiyyata nezaret guclendirilmelidir. Eyni zamanda, olkede gizli yolla cap olunan dini kitablar da musadire olunmalIdIr.

NATO Parlament AssambleyasInIn prezidenti Rafael Estrela gozlenilmez beyanatla cIxIs edib: bildirib ki, GurcustanIn bu herbi-siyasi teskilata uzvluyu ucun hec bir problem qalmayIb. Onun sozlerine gore, Gurcustan NATO-ya daxil olmaq arzusunu resmen beyan ederse, Simali Atlantika AlyansI bu isteyi destekleyecek. Rafael Estrela oz fikrini bele izah edib ki, Gurcustan SilahlI Quvveleri aparIlan islahatlar neticesinde artIq NATO standartlarIna cavab verir.
MaraqlIdIr, Simali Atlantika Bloku rehberliyinin Azerbaycanla muqayisede Gurcustana daha cox maraq gostermesi neyle baqlIdIr?
Siyasi Innovasiya ve Texnologiyalar Merkezinin direktoru, politoloq Mubariz Ehmedoqlu bunu Bus administrasiyasInIn Qafqaza guclenen maraqlarI ile izah edir: “ABS-In Dovlet Departamenti Kolin Pauelin bascIlIqI ile Xezerin karbohidrogen ehtiyatlarInIn islenmesine dair tovsiyeler hazIrlayIb. O tovsiyelerin mahiyyetine nezer saldIqda gorerik ki, artIq AvropanIn Qafqaz regionu ile Balkan regionu birlesir. Ve bu iki region vahid bir geosiyasi mekan yaradIr. Biz yasadIqImIz region yeni geosiyasi mekana daxil olur. Bu geosiyasi mekanI yaradan da ABS-dIr. Bu baxImdan NATO Balkanlarda olduqu kimi, Qafqazda da mohkemlenmeye can atIr”.
Mubariz Ehmedoqlunun fikrince, NATO-nun Gurcustana daha cox maraq gostermesi bu olkenin geostrateji movqeyi ile baqlIdIr: “Dunene qeder NATO GurcustanIn bu quruma uzvluyunu yaxIn onilliyin meselesi sayIrdI. Indi artIq yeni geosiyasi mekan formalasdIqI ucun NATO GurcustanI oz sIralarIna qebul etmek isteyir. TeskilatIn Qafqazla baqlI siyasetinin keskin deyismesi bununla izah oluna biler. Eslinde AzerbaycandakI veziyyet NATO-ya qebul olunmaq baxImIndan Gurcustandan defelerle yaxsIdIr. OnlarIn ordusu NATO standartlarIna cavab vermir, ehalisi de pis veziyyetde yasayIr. Sadece olaraq, Gurcustan yerlesdiyi geostrateji mekana gore, Simali Atlantika Blokunu daha cox celb edir. GurcustanIn dunya okeanIna cIxIsI var ki, NATO istenilen vaxt bu dovletle elaqe saxlayIr. ‚stelik, GurcustanIn hem de NATO dovleti olan Turkiye ile quru serhedi var”. Politoloq hesab edir ki, GurcustanIn NATO-ya qebulu AzerbaycanIn da bu quruma uzvluyunu asanlasdIracaq: “AzerbaycanIn Gurcustanla serhedi var deye, bizim de teskilata qebulumuz problem olmayacaq. Demek olar ki, NATO Azerbaycana yaxInlasIr. Zori Balayan ebes yere demir ki, NaxcIvanla AzerbaycanI birlesdiren dehliz vermekdense, QarabaqI qaytarmaq yaxsIdIr. Cunki Mehrinin hansIsa hissesinin Azerbaycana verilmesi o demekdir ki, regionun butun geosiyasi veziyyeti deyisir. ErmenistanIn Iranla serhedleri itir, NaxcIvan Azerbaycanla birlesir. Azerbaycan NATO dovleti olan Turkiyeye birbasa cIxIs elde edir”.

“Frenk Elkaponinin hebsi butun RusiyanI silkeleyib. AyrI-ayrI seherlerde bununla baqlI e’tiraz aksiyalarI baslayIb”. XVIP metbuat xidmetinin rehberi Ilham Memmedli muxbirimizle sohbetinde bele deyib. Onun sozlerine gore, Rusiyadan kenarda yasayan azerbaycanlIlar da Frenkin hebsine bigane qalmayIblar: “Oten cume Almaniyada yasayan azerbaycanlIlar e’tiraz aksiyasI keciribler”.
O, Frenk Elkaponinin yaxIn gunlerde azadlIqa buraxIlacaqI barede deyilenleri de tekzib edib: “Bu barede hec bir me’lumatIm yoxdur. Onun uzunmuddetli hebsi de, azadlIqa buraxIlmasI da mumkundur”. Ilham Memmedli elave edib ki, XVIP sedrine elave hec bir ittiham ireli surulmeyib.