AcIq Cemiyyet Institutu - YardIm Fondunun (Soros Fondu) teskilatcIlIqI ile Lendmark Biznes Merkezinin “Regus” konfrans zalInda ise baslayan “Medeniyyet ve regional inkisaf” movzusuna hesr edilmis seminar oten gun basa catdI. Qeyd edek ki, seminara olke medeniyyetile baqlI muxtelif sahelerin numayendeleri - festivallarIn teskilatcIlarI, nazirliklerin, dovlet meriyasInIn, rayon belediyyelerinin, gencler ve ictimai teskilatlarIn, kitabxanalarIn, sou biznesin, medeniyyetin sponsorlarI olan beynelxalq sirketlerin numayendeleri de’vet almIsdIlar. De’vetliler arasInda iki ecnebi - “Rotterdam Festivals” teskilatInIn direktoru Yoxan Murman (Hollandiya) ve medeniyyet sahesi ile baqlI siyaset uzre mutexessis - Lund Universitetinin muellimi doktor Sven Nilson (Isvec) da var idi. Qeyd edek ki, qonaqlarIn her ikisi bu sahede kifayet qeder tecrubesi olan mutexessislerdir. Seminar basa catdI. Bes olke medeniyyeti ucun faydasI ne oldu? Bu suala ve movzu ile baqlI diger meqamlara aydInlIq getirmek ucun AcIq Cemiyyet Institutu Incesenet ve Medeniyyet ProqramlarI direktoru Cahangir Selimovla sohbet etdik.
- SeminarIn kecirilmesinde meqsed ne idi ve buna ne derecede nail ola bildiniz?
- Sohbet medeni siyaset sahesinde qabaqcIl olan Isvec ve Hollandiya kimi olkelerin tecrubesile bizim mutexessislerin tanIslIqI ve qarsIlIqlI fikir mubadilesinden gedirdi. Ye’ni bizim ucun maraqlI idi ki, onlarIn tecrubesi Azerbaycanda ne derecede effektli ola biler. Xarici mutexesisileri de buna gore dialoqa de`vet elemisdik. Dusunurem ki, Bu gorusler bize nikbinlik getirmelidir. On ilden artIqdIr ki, hamI deyir ki, hokumet bize medeniyyeti inkisaf etdirmek ucun komek etmir. Indi biz gorduk ki, Hollandiya, Isvec kimi inkisaf etmis olkelerde bele dovlet her seyi oz ohdesine goturmur. Cox sey medeniyyet sahesinde fealiyyet gosteren mutexesislerin, belediyyelerin ozlerinden asIlIdIr. Seminarda da xaricde bu sahede isleyen modelleri oz mutexesislerimize gostermek isteyirdik.
- Nece bilirsiniz, bizim mutexessisleri medeniyyetden pul qazanmaqIn mumkunluyune inandIra bildinizmi?
- Bu sahede boyuk tecrubeye malik olan bir teskilatIn numayendesini ele buna gore de`vet etmisdik. Eger bir seherde qIrxdan cox festival kecirilirse, tebii ki, onlarIn arasInda acIq havada pulsuz olanlarI da var. Bununla yanasI cox yuksek seviyyede maliyye baxImIndan ozunu doqruldan festivallar da var. Ve bu, sehere elave gelir getire bilir.
- Bu tecrubenin BakIda tetbiqinin eyni neticeni vereceyine eminsiniz?
- Biz demirik ki, sabahdan burada HollandiyanIn tecrubesini tetbiq edirik ve iki ilden sonra burada Hollandiya yaradIrIq. Sohbet ele deyil. Bu, evvelce dusuncelerde, fikirlerde yer almalIdIr. Biz camaata ruh veririk ki, bax, bu barede de dusunmek olar. Bu cox vacibdir. Eger seminar istirakcIlarI burdan cIxandan sonra bu haqda dusunmeye baslayIrlarsa, demeli, biz meqsedimize nail olmusuq. Bu orusun bir musbet terefi de var. Xariciler cIxIb gedecekler. Burda qalan ozumuzunkuler olacaq. Odur ki, gec-tez bu sahenin adamlarI bir-birilerini tanImalIdIrlar. Seminar onlarI bir araya yIqa bildi. Basqa vaxt men hec kimi bura getire bilmezdim. Bu, bizim daxili bicliyimiz idi. Eger xaricden bura kiminse geleceyini demeseydim, bu adamlarI isinden ayIrIb bura yIqmaq, sadece, qeyri-mumkun bir is olardI. Paytaxtda bu sahede ciddi sekilde isleyen ele adamlar var ki, sexsen men indiyecen onlarI gormemisdim. Gorduyunuz kimi, seminarda BakInIn iki rayonunun belediyyesinden de numayende var idi. Ona gore de hesab edirem ki, bele seminarlarIn, doqurdan da, boyuk xeyri var. BakI o qeder unikal ve boyuk potensiala malik bir seherdir ki, biz de bu barede dusunmeliyik. Bunu bizim evezimize merkezi hokumet fikirlesmemelidir. Bunu seher belediyyeleri seviyyesinde medeniyyetle bilavasite mesqul olan adamlar dusunmelidir.
- Qonaqlar bizim mutexessisler haqqInda hansIsa fikir soylediler?
- Onlar heyranlIqla dediler ki, sizde cox yuksek yaradIcI potensial var. Amma onu lazImi qaydada yonelde bilmirsiniz.
- Bes bu isin mutexessisi olan ecnebiler ucun seminar hansI ceheti ile maraqlI idi? Sizce, onlarIn bizden gotureceyi nese var?
- Ecnebiler ucun de cox maraqlI idi. Adeten, onlar hazIr modellerle gelirler. OnlarIn tecrubesine uyqun gelmeyen olkelerle rastlasanda ise modeller, tebii ki, bir terefde qalIr. Odur ki, onlar da bele goruslere can atIrlar. Ve onlar ucun netice bu olur ki, oz olkelerinde situasiyanI basqa cur qavramaqa baslayIrlar. Gorurler ki, tesevvurlerinde her sey durust ve aydIn deyil.
- Seminara teqdim edilen layihelerden her hansI birinin qebulu mumkundurmu?
- Biz bu istiqametde gedirik. Bizim basqa planlarImIz da var. Novbeti defe bele tedris seminarlarInI AzerbaycanIn basqa regionlarInda kecirmek isteyirik. OradakI ziyalIlara biz gerek umid ve tekan verek. Onlar bilmelidirler ki, olkeye lazImdIrlar ve yerlerde onlarIn ozlerinden cox sey asIlIdIr. Bunun ucun ye`qin ki, basqa olkeden de numayende de`vet edeceyik. Meselen, almanlar, avstriyalIlar oz tecrubelerini bura getirmek isteyirler. Buyursunlar, cox gozel. Esas odur ki, bu bizim ozumuze regionlarda da islemek imkanI yaradacaq. Xaricilerin gelisi bizim ucun hardasa katolizator rolunu oynayacaq. Qoy onlar oz tecrubelerinden danIssInlar, biz de isleyek.
- Fond qacqIn seherciklerinde medeni seviyyenin inkisafI ucun hansIsa layihe nezerde tutubmu?
- Bizim fondun imkanlarI o qeder de genis deyil. Men oz ohdeme cox sey goture bilmerem. O qeder maraqlI ve bizim ucun zeruri ideyalar var ki. Amma biz hamIsI ile mesqul ola bilmirik. Konkret bir layihe var, indi onu heyata kecirmek isteyirik. Artterapiya, ye`ni musiqi, resm, teatr vasitesile hem fiziki, hem de ruhi elillere, xestelere yardIm etmek. Burda yene de meqsed bu isle bir-birinden xebersiz sekilde mesqul olan ve yaxud olmaq isteyen isanlarI bir araya getirmek, onlarI elaqelendirmekdir. Men demirem ki, biz genis bir proqram qurub, yalnIz bu isle mesqul olacaqIq. Isler heddinden artIq coxdur. Amma hec olmasa, bele bir tekanI yarada bilsek, bu ozu ciddi bir addIm olar.
- QarsIlIqlI olaraq, Azerbaycan medeniyyetini dunyaya tanItmaq baresinde ne dusunursunuz?
- Bu meselede sexsen menim bir movqeyim var. Bir mutexessis kimi muqamlarImIzI dunyanIn bir cox olkelerine aparmaqa nail olmusam. Bu yaxInlarda iki konsertle Cabbar QaryaqdIoqlu ucluyu ile Isvece gedeciyik. Bunun fondun isine aidiyyatI yoxdur, bu, menim oz isimdir. Bu iller erzinde bele bir qenaete gelmisem ki, dovletden, sefirlikden nese ummalI deyilik. Cunki tecrube gosterir ki, indiki seraitde cox sey yaradIcI adamlarIn ozlerinden, senetkarlardan ve onlarIn menecerlerinden asIlIdIr. Men bir misal getirmek isteyirem. Londonda Muasir Incesenet Institutunda isleyende Ispaniya sefirliyi orada Ispaniyadan cox meshur bir ansamblIn konsertini teskil etmisdi. Salonda 27 ispan ve birce men oturmusdum. Menim de orada olmaqIm bir tesaduf idi. Bu onu gosterir ki, sefirlik ve yaxud dovlet terefinden teskil edilen her hansI bir tedbir xeyirli deyil. Cunki hamI buna hemin olkenin milli tebliqat vasitesi kimi baxIr. Hemin ispan ansamblI ingilislerin ozlerinin teskil etdikleri festival cersivesinde cIxIs etseydiler, salon dolu olardI. Ona gore de biz ummalI deyilik ki, VyanadakI ve yaxud LondondakI sefirliklerimiz bizim ucun konsert, kinofestival teskil etsinler. Bu, bizim oz elemizdedir. O ecnebiler, o da siz. Gedin gosterin oz senetinizi. Ona gore de bedbinliye uqramaq lazIm deyil. Doqurdan da, milli senetimizde xaricilere gosterilesi cox sey var. Ve bu barede de biz ozumuz dusunmeliyik.

Bu gunlerde Istanbulda turkdilli dovletlerin sair ve yazIcIlarInIn istirakI ile “Turk xalqlarInIn caqdas edebiyyatI” gunleri kecirilib. Azerbaycandan bu toplantIya Anar, Fikret Qoca, Ramiz Rovsen ve Sabir RustemxanlI de’vetli idi. XatIrladaq ki, merasime qatIlan Azerbaycan numayende hey’eti artIq BakIdadIr. Sair Ramiz Rovsen sefer teessuratlarInI bizimle bolusdu:
- Kifayet qeder yuksek seviyyeli tedbir idi. Turkdilli xalqlarIn bir-birini daha yaxIndan tanImasI, muasir edebiyyata dair yeniliklerin bolunmesi ise nece deyerler, esas meqsed idi. “Turk xalqlarInIn caqdas edebiyyatI” gunleri cercivesinde muxtelif movzularda gorusler, toplantIlar kecirildi. Tebii ki, bu movzularIn hamIsI caqdas edebiyyatdan behs edirdi. AnarIn ireli surduyu ve cox maraqla qarsIlanan ideyanI xususi vurqulamaq isteyirem: turk dovletlerinin ortaq elmi merkezi yaradIlsIn. Maraqla qarsIlandI, gorek neticesi nece olacaq. Sonda ise se`r gecesi kecirildi.
- “Turk xalqlarInIn caqdas edebiyyatI” konteksinde muasir Azerbaycan edebiyyatInIn menzeresi nece gorunur?
- Azerbaycan edebiyyatInIn seviyyesinin yuksek olmasI hec kese sirr deyil. Diger turk xalqlarI da bunu e`tiraf edirler. Ona gore de, bu haqda xususi serhe ehtiyac duymuram. Tedbir zamanI unsiyyet dili olaraq, her hansI turk dili zemininde ortaq dil formalasdIrmaq fikri de seslendi. Ancaq bu fikir mudafie olunmadI. Ekseriyyet turk dillerinin rengarengliyini daha onemli saydI. Sadece ortaq dil kimi, osmanlI turkcesi istisna deyil. Bu movzu niye gundeme geldi? Tesevvur edin ki, “Turk xalqlarInIn caqdas edebiyyatI” gunlerinde istirakcIlar rus dilinde danIsIrdIlar.
- Turkdilli xalqlarIn orta esr edebiyyatInda ortaq, harda ise oxsar cehetler coxdur. Muasir edebiyyatlarInda nece, ortaq meqamlar var?
- Dunya medeniyyetinden kifayet qeder behrelenmisik. Xususen de 60-cI illerden uzu beri Azerbaycan (diger turk xalqlarInda da bu musahide olunur) edebiyyatIndan danIsanda gorurur ki, “dunyaya qapIlar acIq olub”. Ancaq ozumuze qayIdIs da lazImdIr. Bu meseleye diqqet ayIran tedbir istirakcIlarI Qerbi yamsIlamaq meylini tenqid etdiler. “Dunya medeniyyetinden behrelenmekle yanasI oz qedimliyimize, kecmisimize baqlanmalIyIq”,- fikri seslendi. MaraqlIdIr ki, orta esrlere qayItdIqca daha cox ortaq meqamlar tapIrIq, neinki indi. Turkiyede aparIlan dil islahatlarInInda menfi te’siri olub. Meselen, QaracaoqlanI, Yunis Imreni, AsIq Veyseli basa dusmek qat-qat asandIr, neinki muasir turk sairlerini. Baxmayaraq ki, azeri ve osmanlI turkcesi cox yaxIn dillerdir. Onu da deyim ki, me`ruzelerde, sohbet esnasInda anlasIlmazlIq olsa da, se`rlerimizi cox asan basa dusurduk. Se`r dili cox anlasIqlIdIr. Gorunur onu mucerred, sirli sayanlar yanIlIrlar.
- Esitdiyimize gore, sefer zamanI muasir Azerbaycan edebiyyatIna dair me’ruze soylemisiniz. Mumukunse, bu barede oxucularImIzI da me’lumatlandIrardInIz?
- Evvela deyim ki, turk oxucularI edebiyyatImIzla yaxsI tanIs deyil. Bunu nezere alIb cox genis danIsmadIm. TanImadIqlarI haqqInda genis anlayIs me`nasIz olardI. 60-cI illerden uzu beri Azerbaycan poeziyasIna nezer yetirdim. PoeziyamIzda muasirlesme meyllerine aydInlIq getirdim: Resul Rzadan baslayan yenilesme, serbest se`r, muxtelif veznler, nesillerin deyismesi ve s. Me’ruzemde Nazim Hikmetden de danIsmaqI ozume borc bildim. Hergah Turkiyede ona munasibet birme’nalI deyil, ancaq o, bizim ucun turk nefesini getiren sairdir. Usaq vaxtI televiziyada esitdiyim “Ceviz aqacI” se’ri hele indi de yadImdadIr. Daha sonra 60-cI illeri intibah dovru kimi qeyd eledim. Bilirsiniz, XX esrde Azerbaycanda 2 intibah dovru olub: bir esrin evvelleri, bir de 60-cI illerde. Her ikisi de AzerbaycanI musteqilliye qovusdurub. Esrin evvelleri bu musteqilliyin omru qIsa olsa da. Demirem bu edebiyyatIn xidmetidir, her halda qaranqus rolunu oynayIb.
- Yeri gelmisken, 90-cIlar nesli barede ne demek olar?
- 90-cIlarla baqlI sefer zamanI nasirlerle sohbet eledim. Azerbaycan edebiyyatInda 90-cI iller poeziyasInIn anatologiyasInI hazIrlamaq fikrine geldik. Bu mes`uliyyeti oz uzerime goturmusem. Cavan neslimizi Turkiyede tanItmaqa boyuk ehtiyac var. Qoy onlarI bizim kimi 50 yasInda tanImasInlar.