Parlamentdeki muzakirelerden sonra munaqisenin tenzimlenmesine dair beynelxalq huquqi sertler cercivesinin mueyyenlesmesi ciddi muzakire movzusu olub. Bu xususda ATET prinsipleri ile yanasI, Birlesmis Milletlerin qetnameleri de one cekilir. BMT qetnameleri etrafInda yaranmIs ajiotajda ziddiyyetli meqamlar diqqet cekir: be`zileri bu senedleri adi kaqIz parcasI, digerleri ise AzerbaycanIn beynelxalq huquq mustevisinde esas dayaqI kimi deyerlendirirler. Qeyd edek ki, sozugeden qetnamelerin hamIsI 1993-cu ilde, cebhe bolgesinde feal herbi emeliyyatlarIn aparIldIqI dovrde qebul olunub ve mahiyyet e`tibarile atesin dayandIrIlmasIna caqIrIs seciyyesi dasIyIr. Eyni zamanda resmi BakI bu qetnamelerin qebulu ile once ermenilerin isqalInIn qarsIsInI almaq istese de, sonradan bu senedlerin komeyi ile Ermenistan qosunlarInI Azerbaycan erazisinden cIxarmaqa nail ola bilmedi. BMT TS-nin 822 saylI qetnamesi layihe olaraq Kelbecerin isqalIndan derhal sonra muzakireye cIxarIlsa da, texminen bir ay sonra (30 aprel 1993-cu il) qebul edildi. ‚stelik, bu gecikmis senedde Kelbecerin mehz Ermenistan qosunlarI terefinden isqal edilmesine dair muddet Rusiya ve FransanIn (BMT TS-nin 5 daimi uzvunden 2-si) veto se`yleri neticesinde eksini tapmadI. Halbuki bu reallassaydI, ErmenistanIn munaqisede bilavasite istirakI ve Azerbaycana tecavuz etmesi huquqi yonden tesbitlenecekdi. Bu ise oz novbesinde hem BMT-nin novbeti qetnamelerinin keserini artIrar, hem de Ermenistana qarsI mumkun beynelxalq sanksiyalarIn tetbiqi ehtimalInI artIrardI. Lakin qetnamede “yerli ermeni quvvelerinin Kelbecer rayonuna mudaxile etdiyi” vurqulanIb (hetta bu quvvelerin separatcI DaqlIq Qarabaq ermenilerinden ibaret olduqu da tesbitlenmeyib) ve BMT TS “atesin qeti sekilde dayandIrIlmasI ve isqalcI quvvelerin (?) Kelbecer rayonundan ve AzerbaycanIn isqal olunmus diger rayonlarIndan cIxarIlmasI” telebi ile cIxIs edib. BMT TS-nin AqdamIn isqalIndan bir hefte sonra (29 iyul 1993-cu il) qebul etdiyi 853 saylI qetnamede de eyni terminologiya saxlanIlIb ve “munaqisede istirak eden isqalcI quvvelerin Aqdam rayonundan ve isqal olunmus diger rayonlardan derhal, tamamile ve sertsiz cIxarIlmasI” teleb olunur. Qeyd edek ki, BMT qetnameleri icerisinde en sert ve telebkar mahiyyete malik olanI mehz 853 saylI qetnamededir. 1993-cu il oktyabrIn 14-de qebul edilen 87-i saylI qetname Fuzuli-CebrayIl ve QubadlInIn isqalIndan sonraya tesaduf etse de, RusiyanIn tesebbusu ile ortaya cIxan bu senedde sozugeden rayonlarIn zebt olunmasI barede hec ne yoxdur. Senedde isqal edilmis erazilerin bosaldIlmasI ve terefler arasInda kommunikasiyalarIn acIlmasIna caqIran umumi muddea var. Nehayet, 884 saylI qetname (10 noyabr 1993-cu il) ZengilanIn ve Horadiz qesebesinin isqalInI pisleyir ve yene mensubiyyeti deqiq belli olmayan isqalcI quvvelerin bu erazilerden cIxarIlmasInI teleb edir. Belelikle, BMT qetnamelerinin hec birinde ErmenistanIn tecavuzune dair isare bele yoxdur ve onlardan beynelxalq mustevide Yerevana qarsI tezyiq vasitesi kimi istifade etmek qeyri-realdIr. Amma bu qetnameler vasitesile en azI senedlerde adI kecen rayonlarIn ermenilerden azad edilmesini heyata kecirmek nezeri cehetden mumkundur. Bu vaxtadek praktikada bunun gerceklesmemesinin arxasInda ise beynelxalq birliyin ortaya qoyduqu ikili standartlar durur. Kuveytin isqalIna dair qetnamelerin icrasIna altI ay sonra baslayan BMT nedense, AzerbaycanIn caqIrIslarInI 8 ildir qulaqardIna vurur...

Milli Meclisdeki muzakirelere qatIlmayan politoloq ve siyasiler Ermenistan - Azerbaycan munaqisesinin helline dair alternativ layihe uzerinde isleyirler ve bu senedi Hakimiyyet orqanlarIna deyil, mehz ictimaiyyetin diqqetine teqdim etmek niyyetindedirler. Bu barede layihenin esas muellifleri olan sabiq XIN bascIsI Tofiq Zulfuqarov ve Prezident katibliyinin sabiq rehberi Eldar Namazov “Bizim ESR”e acIqlama verib. OnlarIn sozlerine gore, uzerinde isledikleri sened herterefli konsepsiya olaraq DaqlIq Qarabaq munaqisesinin AzerbaycanIn temel maraqlarI (erazi butovluyune riayet, DQ uzerinde AzerbaycanIn suverenliyinin te`min olunmasI) cercivesinde hellini, bu istiqametde olkenin daxili potensialInIn beynelxalq huququn cari imkanlarI ile maksimum uzlasdIrIlmasInI ehtiva edecek. Qeyd edek ki, her iki sabiq MM-deki muzakirelere de`vet olunsalar da, hemin toplantIya qatIlmayIblar. Onlar bu qerarlarInI onunla esaslandIrIrlar ki, munaqiseden cIxIs yollarI ile baqlI pesekar muzakireler parlamentde aparIla bilmez. Bunun ucun mutexessislerin, musteqil politoloqlarIn ve hakimiyyet temsilcilerinin istirakI ile xususi muzakireler kecirilmelidir. Sabiqlerin fikrince, parlamentde yaranmIs veziyyete ciddi, konseptual baxIs deyil, emosiyalara dayanan umumi cIxIslar ortaya qoyulub. Onlar hemcinin MM-in cIxardIqI qerarda munaqisenin mehz AzerbaycanIn erazi butovluyu cercivesinde helline dair muddeanIn yer almasIndan narazIdIrlar. Sabiqler kecmis hemkarlarI Vefa Quluzadenin parlamentdeki cIxIsIndan da narazI qalIblar. T.Zulfuqarovun fikrince, veziyyet hec de Vefa muellimin tesvir etdiyi derecede cIxIlmaz ve umidsiz deyil. Qeyd edek ki, sabiqlerin hazIrladIqI layihe metbuata cIxarIlmazdan once diger musteqil politoloqlarIn, MM-deki muzakirelere qatIlmamIs siyasilerin istirakI ile incelenecek. Hemin siyasilerin biri, ASDP-nin hemsedri Zerdust Elizadenin bildirdiyine gore, konsepsiyanIn hazIrlanmasIna 15-e yaxIn sexs celb olunub ve onlar tekce DQ tenzimlenmesini deyil, butovlukde AerbaycanIn cari bohrandan cIxmasI, milli dovletciliyin konseptual esaslarI ile baqlI mulahizelerini ortaya qoyacaqlar. Diger politoloq Rasim Musabeyovun ise tenzimlenmeye dair butun mulahizelerinin MM-e deyil, XIN-e teqdim edileceyi guman edilir. Qeyd edek ki, parlamentin qerarInda butun arzu eden sexslerin tekliflerinin qebulu ucun 15 gun vaxt ayrIlIb. Lakin Milli Meclis AparatIndan aldIqImIz me`lumata gore, helelik hec bir teklif ve layihe teqdim olunmayIb.