FemidanIn remzi qadIndIr. Zeriflik, gozellik tecessumesi olan qadIn hem de haqq-edalet nisanesi sayIlan femida kimi huquq sisteminin tacIdIr. QadInlar bayramI erefesinde AqIr Cinayetlere Dair Isler ‚zre Mehkemenin 2 qadIn hakimi ile gorusduk. Musahiblerimizden birinin 22 il, digerinin ise 17 il hakimlik tecrubesi var. Genc yaslarInda hakim secilibler ve oten iller, ciddi peseleri onlarIn xarakterini deyismeyib. Mehkeme zalInda qerarlar, hokmler cIxararaq, insan muqedderatInI hell eden bu qadInlar “evde qadIn, qadIndIr” deyirler.

“Ailede soz sahibi heyat yoldasImdIr”

Nusabe Aqayeva - 1956-cI ilde Berde rayonunda anadan olub. 1985-ci ilde BakI Dovlet Universitetinin Huquq fakultesini ferqlenme diplomu ile bitirib. 1987-ci ilden beri hakim isleyir. Hakim secilenden bir il sonra aile heyatI qurub. 2 oqlu var. Nusabe xanIm olkemizin huquq-muhafize sisteminde qadInlarIn islemesine cox yaxsI munasibet beslediyini bildirdi. “Eger Mehkeme Huquq SurasInIn uzvleri meslehet bilseler, bu sahede qadInlarIn sayInIn artmasInIn terefdarIyam. Cunki qadIn hem de anadIr. Muttehimler kursusunde eylesenlerin her birine oz ovladI kimi baxan ana edaletsiz ola bilmez,” - deyen N.Aqayeva humanizmin her bir insana xas elamet olduqunu xatIrladaraq, ancaq qadIn ureyinin daha yumsaq olduqunu vurquladI. Isi-pesesi qerar vermek, hokm etmek olan Nusabe xanIm: “Ailede “hakim” kimi son soz heyat yoldasImIndIr. Eyni sahede calIsIrIq. O, Yevlax Rayon Polis So`besinde qerargah reisidir” soyledi. Hakimliyi qadIn ucun cetin pese hesab eden N.Aqayeva eve gec ve yorqun getdiyini ve usaqlarInI gorende butun me`nevi, fiziki yorqunluqunu unutduqunu bildirdi. Hakimlik ona urek aqrIsI, esebilik verse de, senetini sevdiyini vurquladI. “QadIn ve cinayet” sozlerinin birlikde islenmesini arzulamayan Nusabe xanImIn qenaetine gore, muttehimler kursusu qadInIn yeri deyil. DunyanIn saflIq, neciblik terennumu olan qadIn hemise yukseklerde dayanmalIdIr. Onun ellerine qandal yarasmIr. QadIn anadIr. AnanIn ise yeri hebsxanada yox, ovladInIn yanIndadI. “Ele ise respublikamIzda qadIn turmesi kimi tanInan 4 saylI Islah Emek Muessisesinin baqlanmasIna razIlIq vererdinizmi?” sualIna hakim: “Yox, bunu elemezdim. QadIn aqIr cinayet toredirse, qadIn residivistdirse, onu nece azadlIqa buraxmaq olar?”- deye cavablandIrdI. HazIrda qadInlarIn en cox deleduzluq cinayeti ustunde tutulduqlarInI qeyd ederek, onlarIn arasInda narkomaniya ve adam oldurmeye sui-qesd hallarIna da rast gelindiyini soyledi. N.Aqayeva bildirdi ki, indi deleduzluqla mesqul olan qadInlar daha coxdur ve bunu onlarIn uzlesdikleri maddi cetinliklerle elaqelendirmek daha duzgun olardI. Eger muttehim qadIn emelinden pesmancIlIq cekirse, abIr-heyasInI itirmeyibse, demeli, onun ucun her sey qurtarmayIb. Ye`ni mehkemenin hokmu son deyil. Bu qadInlar tekrar ailelerine, evlerine donmek barede dusunurler. Toretdiyi cinayetden qetiyyen pesman olmayanlara da qeddarlIqla yanasmaq mumkun deyil. Nusabe xanIm 8 Mart qadInlar bayramI munasibetile butun Azerbaycan qadInlarInI tebrik etdi: “Muharibe qurtarsIn, qacqIn ve kockun hemvetenlerimiz oz yurdlarIna qayItsInlar. Butun qadInlara xosbextlik, aile seadeti arzulayIram”.

“Evimin hem xanImI, hem xidmetcisiyem”

Sevil Memmedova 1952-ci ilde Beyleqan rayonunda anadan olub. 1976-cI ilde BakI Dovlet Universitetinin huquq fakultesini bitirib ve uc il sonra hakimliye baslayIb. Ailelidir. Huquq-muhafize sisteminde qadInlarIn calIsmasInI zeruri sayan Sevil xanIm onlarIn hakimlik pesesinin ohdesinden kisilerden pis gelmediklerini vurquladI. S.MemmedovanIn fikrince, bu sahede qadInlar daha yaxsI isleyir. 22 il erzinde hemise esassIz mehkumiyyete yol vermemeye calIsdIqInI vuqulayan Sevil xanImIn sozlerine gore, bele sehvler hakim ucun en boyuk gunahdIr ve ne vaxtsa insanIn qarsIsIna cIxIr. O, vaxtInIn olmamasIndan sikayetlense de, evde butun islerin ohdesinden geldiyini bildirdi. “QadIn evinin hem xanImI, hem xidmetcisi olmalIdIr. Kiminse evimin islerini gormesini xoslamIram”, - deyen Sevil xanIm sadeliyi qadIn ucun en boyuk yarasIq adlandIrdI. O, Azerbaycan qadInInIn mehkumluquna pis baxdIqInI, qadInIn oqurluq etmesinin, deleduzluqla insanlarI aldatmasInIn exlaqImIza yarasmadIqInI bildirdi. Uzun muddet hakimlik tecrubesi olan S.Memmedova sovet dovrune nisbeten indi mehkum qadInlarIn sayInIn artdIqInI vurquladI. Onun sozlerine gore, evveller tek-tek halda, xususen de, adam oldurmekde gunahlandIrIlan qadInlar muttehimler kursusunde eylesirdilerse, indi onlarIn yerini deleduz qadInlar tutur. QadInlarIn ekseriyyetini hemin cinayetle baqlI muhakime edilmelerini hakim onlarIn mehz qadIn olmalarI ile elaqelendirmedi. Sevil xanImIn dediyine gore, bu qadInlarIn aldatmaq mehareti ile deyil, movcud cetinlikle baqlIdIr. Bir qism qadInlar ise ozleri ucun deleduzluqu pese secibler. QadInlar arasInda mehkumluqun artmasInIn diger sebebini ise movcud seraitle baqlayan Sevil xanIm, “yungul heyat terzi kecirmek onlarI cinayete surukleyen esas amildir. Bu gun barlarIn, diskotekalarIn ve diger eylence yerlerinin artmasI qadInlarIn, xususen, yetkinlik yasIna catmayan qIzlarImIzIn exlaqIna menfi te`sir gosterir. Ozleri bilmeden bu hereketleri ile ucuruma yuvarlanIrlar. Azerbaycan qadInI hemise yuksek exlaqa malik, abIr-heyalI, ismetli qadIn tecessumu olub. Zerif mexluq, muqeddes ana olan qadInlarImIzIn bu gun hebsxana divarlarI arasInda yasamasI urekaqrIdIcIdIr. QadInlara ceza te`yin ederken cox heyfsilenirem. En azI ona gore ki, anadIrlar. AnanI baladan ayIrmaqa qerar vermek asan deyil. Onun toretdiyi cinayete gore, be`zen on il ovlad ana nevazisinden mehrum olur”.

“UnutmadIqIm cinayetkar”

S.Memmedova islediyi muddetde cinayetkar qadInlar icerisinde qeddarlIqIna gore hec vaxt unuda bilmediyi Fatma adlI bir qadInI xatIrladI: “Muttehimin soyadI yadImda olmasa da, adInI hec vaxt unutmuram. Fatma adlI bu qadInI iki yasInda yaxIn qohumlarIndan biri ovladlIqa goturub. Naz-ne`met icinde beslenen Fatma ailenin yegane ovladI olub. AnasI heyatdan kocdukden sonra ata himayesinde boyuyen FatmanIn hec neye ehtiyacI olmayIb. Butun omrunu ona hesr eden sikest ata bilmeyib ki, qoynunda efi ilan besleyib. Fatma nankor ovlad olub, atasIna el qaldIrIb... 33 yasIna catmIs Fatma messan heyat terzi kecirib. AtasInIn iradlarIna mehel qoymayaraq, muxtelif adamlarla “oturub-durmaqI” ozune pese secib. Qeyri-qanuni nikahdan bir qIzI da dunyaya gelib. Gunlerin birinde FatmanIn atasI qIzInIn ona baxmadIqIndan gileylenerek, evleneceyini bildirib. Maddi imkanI yaxsI olan atasInIn var-dovletinin basqasIna qismet olmasIna hec bir vechle yol vermeyen Fatma onu oldurmek qerarIna gelib. Bu cinayetde me`suqlarIndan biri ile elbir olub. Hec kime qapI acmayan sikest atasIna zeng vuran Fatma eve televizor ustasI gondereceyini bildirib. Bu adla menzile giren me`suq qoca atanI qetle yetirib. FatmanIn ona nisan verdiyi yerden ise ve`d olunan qeder qIzIl-zinet esyalarI tapIlmayIb. Bundan sonra tanIsI Fatmaya hede-qorxu gelerek, gorduyu “isin” yeterince qiymetlendirilmesini teleb edib. Caresi kesilen qadIn polise sikayet edib. Belelikle, uzun muddet gizli qalan qetl hadisesinin ustu acIlIb. Ibtidai istintaq FatmanI zaminde saxlasa da, men onu mehkeme zalIndaca hebs etdim. InanIrsInIz, ozum qadIn olsam da, ona yazIqIm gelmedi. Evvelki Cinayet Mecellesi ile qadInlara 10 ilden yuxarI is dusmurdu. Yoxsa ona daha aqIr ceza vererdim”. Sohbetimizin sonunda hakim S.Memmedova yene de “QadInlara mehbes divarlarI qismet olmasIn” deyerek, arzularInI dile getirdi. O, butun qadInlara aile seadeti xosbextlik diledi. ve “Bu gunden sonra hec bir qadInI, analarImIzI gozuyaslI gormeyek” soyledi.

MartIn 3-de Ezizbeyov rayonu, Merdekan qesebesinde yerlesen kafelerin birinde aqIr cinayet hadisesi bas verib. Kafenin mudiri 47 yaslI Esref Eliyev bir qrup silahlI quldurlarIn hucumuna me`ruz qalIb. Cinayetkarlar kafede nahar eden E.Eliyeve ates acaraq, onu bileyinden ve dos qefesinden yaralayIblar. Zererceken hazIrda 3 saylI kliniki xestexanada mualice olunur. Faktla baqlI Ezizbeyov Rayon Polis Idaresinin emekdaslarI tehqiqat aparIr. Ilkin dindirmelerde E.Eliyev bildirib ki, hemin sexsleri uzden tanIyIr.

QadIn turmemiz de var. Bu urekaqrIdIcI bir fakt olsa da, beledir. Orada cinayet toretmis qIzlarImIz, analarImIz ceza cekirler. “CinayetkarIn milliyyeti, cinsi olmur” desek de, dunyanIn en zerif, ince mexluqlarI arasInda demir barmaqlIqlar arasIna dusenlerin sayI artmaqdadIr. 4 saylI QadIn Islah Emek Muessisesi respublikamIzda yegane olsa da, kifayet qeder sakini var. Evveller burada 800-1200 nefer ceza cekse de, son bir nece ilde onlarIn sayI azalIb ve burada amnistiya tedbirlerinin xidmeti de boyukdu. HazIrda hemin islah-emek dusergesinde 250 nefer qadIn mehbus ceza cekir. OnlarIn ekseriyyeti 30-35 yas heddindedir. Onlardan 32 neferi respublika prezidentinin fermanIna uyqun olaraq amnistiya dusub. QadIn mehbuslardan 6 neferi mehbes divarlarIndan azadlIqa buraxIlIb. 26 neferine ise helelik amnistiyanIn tetbiq olunmasI muveqqeti dayandIrIlIb. Qeyd edek ki, amnistiyaya dusenlerden 22-si deleduzluqa gore muhakime edilib. Hemin mehbus qadInlar borclarInI odeye bilmediklerinden onlara amnistiya samil olunmayIb. 3 nefer zohrevi xestelikden, bir nefer ise narkomaniyadan xestexanada mualice olunduqundan evlerine buraxIlmayIb. Mualiceleri bitdikden sonra hemin qadInlar da azadlIqa qovusacaqlar. HazIrda muessisede 6 nefer usaqlI qadIn ceza cekir. Ye`ni 6 korpe anasIyla birlikde mehbes havasI udur. Mehz buna gore de qadInIn mehkumluqu cemiyyet ucun en boyuk faciedir. Sonda me`lumat ucun bildirek ki, 4 saylI Islah Emek Muessisesinde mehkum qadInlardan ibaret ozfealiyyet derneyi teskil olunub ve ceza ceken qadInlarIn mehbes divarlarI arasInda sevindikleri gun tekce yaxInlarIyla gorus gunu ile bitmir. Pis-yaxsI, aqrIlI-acIlI olsa da, onlar bayramlarInI qeyd ede bilirler. Onu da deyek ki, mehbus qadInlardan ibaret ansambl 8 Mart QadInlar gunu munasibetile konsert vermeye boyuk hevesle hazIrlasIb.