Daxili siyasi reqabetde hakimiyyete boyuk xal hesabI ile uduzmaq zorunda qalan muxalifetin parlament seckilerinden derhal sonra Qarabaq faktorundan yeniden manipulyativ meqsedler ucun istifade edeceyi qabaqcadan da analitiklere me`lum idi. Son vaxtlar bas veren hadiselerin xronoloji duzumu de bir daha tesdiqleyir ki, muxalifetin siyasi resurslarI tukendikce bu cebhenin siyasileri elave tezyiq vasiteleri hesabIna oz itkilerini reabilitasiya etmeye calIsIrlar. Seckilerden derhal sonra kutlevi aksiyalara baslamaq cehdlerinde bulunan muxalifetin yeniden ictimai re`yin gozunden dusmesi cemiyyetin onlara qarsI ironik munasibet beslediyine ciddi mesaj idi. Faktiki olaraq mitinq taktikasInIn effektivsizliyi bu dusergeni elave vasiteler axtarIsIna sovq etdi. Amma bundan sonrakI merhele - Qarabaq elillerinin sosial teleblerini siyasi mecraya yoneldib real dividentler elde etmek taktikasI da bas tutmadI. Muxalifetin elinden siyasi behanelerin az qala hendesi silsile ile cIxmasI fonunda Qarabaq faktorunun yeniden siyasi reqabet elementine cevrilmesi elbette ki, teeccublu gorunmemelidir. Cunki muxalifet 7-8 il erzinde ele bir dovr olmayIb ki, Qarabaq faktorunu siyasi hakimiyyet uqrunda mubarizenin favoritine cevirmesin. Bu baxImdan muxalifet dusergesinin hakimiyyet eleyhine basladIqI yeni mubarize merhelesinin Qarabaq faktoru uzerinde koklenmesi qeyri-adilikden uzaqdIr ve onsuz da proseslerin gedisi bu dusergeni bele bir siyasi elacsIzlIqa surukleyirdi...

Qarabaq faktoru muxalifet menyusunde

Paris danIsIqlarI bir daha tesdiqledi ki, prezident Heyder Eliyev AzerbaycanIn milli maraqlarIna zidd tendensiyalarIn tesbit olunduqu her hansI bir diplomatik razIlasmaya qol qoymayacaq. Belelikle de muxalifetin “teslimci sazis” adI altInda sifrelemek istediyi irrosional proqnozlar ictimai muzakirelerden birdefelik silindi. Bununla da bir-birlerine qarsI az qala siyasi texribatlar heddine catan mubarize usullarInI tetbiq etmeli olan muxalifet paritiyalarInIn Qarabaq faktorundan yalnIz taktiki meqsedler ucun istifade etdiklerini subuta yetirmek uzun cekmedi:
1. Hele prezidentlerin Paris gorusunden evvel muxalifet quvvelerinin qefleten, hem de tesevvuredilmez seviyyede Qarabaqla elaqedar “hemre’ylik” numayis etdirmelerinin ozu kifayet qeder subheli mesele idi. InandIrIcI deyil ki, indiye qeder davam eden bu “hemre’ylik” umummilli meselelerde birge emekdaslIq formuluna esaslanIr. Bu, sIrf taktiki meseledir ve siyasi perakendeliye me`ruz qalan bu duserge coxdandIr ki, yeni birlesdirici motivler axtarIsIndadIr. Qarabaq faktoru ise yalnIz manipulyativ meqsedler namine onlarIn ciddi ehtiyac duyduqu baslIca elaqelendirici vasite olduqundan bu cebhenin liderleri indiki erefede bu fursetden maksimum semereli istifade etmeye calIsIrlar. Cunki, muxalifet dusergesinde bas alIb geden qarsIlIqlI ittihamlarIn fonunda birge emekdaslIqa real zemin yaratmaq faktiki olaraq mumkun deyil. Bu baxImdan muxalifet quvveleri Qarabaq faktorundan sadece olaraq bir-birlerine qarsI etdikleri kecmis emellerine beraet qazandIrIcI amil kimi yararlanmaqa calIsIrlar.
2. Muxalifetin Qarabaq “savasInda” bir maraqlI tendensiya da musahide olunur. Demek olar ki, bu movzunun muzakiresi ile kutlevi aksiyalar amili ozunu paralel sekilde buruze verdi. Bu ise tesadufi deyil. Cunki muxalifete seckilerden sonra planlasdIrdIqI yeni siyasi gerginliyi ictimailesdirmek ucun, hem de ictimai re`y ucun celbedici suarlar lazIm idi. Yeniden kutlevi aksiyalarIn baslanmasI ucun ise elde ciddi ideoloji behaneler olmadIqIndan bu defeki aksiyalarIn mehz Qarabaq faktoru uzerinde koklenmesi tebiidir. Eger bele olmasaydI, muxalifet hec olmasa hakimiyyetin Qarabaq probleminin helli ile baqlI onlara unvanladIqI konstruktiv emekdaslIq teklifini musbet qarsIlayar, hakimiyyete doqru bu ve ya diger musbet addIm atmaqdan bu qeder ehtiyatlanmazdI.
3. En nehayet, parlamentdeki muzakirelerden sonra muxalifet Qarabaq faktorundan taktiki meqsedler ucun istifadeden imtina ede bilerdi. Cunki Heyder Eliyev konfliktin yalnIz milli maraqlar mustevisinde tenzimleneceyine dair verdiyi beyanatlar muxalifetin QarabaqIn taleyine dair “narahatlIqIna” cidi esasI olmadIqInI tam sekilde subut edirdi. Amma muxalifetin Paris danIsIqlarInda Heyder Eliyevin qeti movqeyinin ferqine varmadan mitinq taktikasIndan imtina etmemesi bu dusergenin siyasi hedeflerinin yalnIz ambisiyalI mustevide olduqunu subut edir.
Fikrimizce, her uc amil muxalifetin Qarabaq faktorunu yeniden siyasi texnologiyaya cevirmek istediyine sekk-subhe yaratmIr. Faktiki olaraq cemiyyetin sosial sifarisi muxalifetden teleb edir ki, Qarabaq probleminin helli ile baqlI hakmiyyetle konstruktiv emekdaslIq etsin. IqtidarIn munaqisenin helli ile baqlI mueyyenlesdirdiyi strateji siyasete mane olmamaq telebi de ictimai re`yin muxalifete yonelen ultimativ mesajlarI sIrasIndadIr. Bir sozle, ictimai re`y Qarabaq namine siyasi cekismelere son qoyulmasInI isteyir. Amma...

Monolitliyi te`min eden munaqise

AzerbaycanIn en yaxIn tarixine bir daha nezer salsaq gormek olar ki, xususile 93-cu ile qeder Qarabaq faktoru daxili mubarizede cox zaman tramplin funksiyasI rolunu oynayIr. Tesadufi deyil ki, ister A.Mutellibov, isterse de AXC hakimiyyeti dovrunde Qarabaq faktoru siyasi quvvelerin bir-birine qarsI ittihamlarI sIrasInda daim prioritet teskil edir. SonrakI dovrlerde ise muxalifetin ucbatIndan bu faktor daxili siyasi reqabetde oz aktuallIqInI az da olsa qoruyub saxladI (1999-cu ilde Istanbul sammiti erefesinde muxalifetin hakimiyyete qarsI esassIz siyasi ittihamlarI ve bu niyyetle kecirilen kutlevi aksiyalar ictimai re`yin muzakiresinden hele de cIxmayIb). Buna gore de Qarabaq faktoru cemiyyetin eks qutbleri arasIndakI munasibetleri tenzimleyen, birlesdirici ve pozitiv ehemiyyetini itirmekde idi. Amma hakimiyyetin bu cur menfi tendensiyanIn qarsIsInI vaxtInda almasI ve Qarabaq faktorunu cemiyyetin monolitliyini te`min eden esas siyasi modeli kimi qebul etmesi teqdirelayiq hadisedir.
ArtIq cemiyyet birme`nalI sekilde derk edir ki, muxalifetin “teslimci sulh” barede narahatlIqI esassIz imis ve bu ajiotaj tamamile basqa meqsedlere, ilk novbede siyasi maraqlarIn te`min olunmasIna yonelibmis. Parisde aparIlan danIsIqlarIn yekunlarI tekce QarabaqIn taleyi barede muxalifetin cemiyyete telqin etdiyi bedbin proqnozlarIn siyasi aktuallIqInI itirmesi ile neticelenmeyib, eyni zamanda ictimai re`yi munaqisenin helli ile baqlI en optimal variantlar uzerinde dusunmeye istiqametlendirib. Indi ictimai re`yi daha cox meselenin helli yollarI dusundurmekdedir ve adamlar bu problemden siyasi xal toplamaq isteyenleri sadece baqIslamayacaqlar...

Yeni mitinq taktikasI sabitliyin pozulmasIna hedeflenir

DaqlIq Qarabaq munaqisesinin helli ile diplomatik muzakirelerin intensivlesdiyi ve buna paralel olaraq daxili siyasi sabitliyin daha da guclendirilmesi zeruretinin artdIqI bir erefede muxalifetin kutlevi aksiyalara baslayacaqInI e`lan etmesi bu dusergenin hem de menfi kataklizmlerle uzlesdiyine siqnaldIr. Qarabaq probleminin helli yollarInIn ictimai muzakireye cIxarIldIqI bir dovrde muxalifetin kutlevi aksiyalara baslamaq niyyeti bir nece meqsedin reallasdIrIlmasIna yonelib ki, onlarI da asaqIdakI sekilde qruplasdIrmaq olar:
1) Revans
Muxalifet seckiler dovrunde tetbiq etdiyi mitinq taktikasInIn fiaskoya uqramasInIn evezinde yeni revans goturmek isteyir. Kutlevi aksiyalarIn muxalifetin movcudluqunun ozunutesdiqine yegane cehd olduqunu nezere alsaq, parlament seckilerinden sonra kecirilen mitinqlere hetta minimum seviyyede istirakcI celb edile bilmemesi bu vasitenin birdefelik iflasa uqradIqInI subut edib. Hec bu faktI subut etmek ucun muxalifetin mitinq tarixinin derinden arasdIrIlmasIna da ehtiyac yoxdur. Tekce iki ay once 20-den cox muxalif partiyanIn teskil etdiyi kutlevi aksiyalarda maksimum cox az adamIn istirak etmesi cemiyyetde onlarIn real gucleri haqqInda obyektiv tesevvurleri mohkemlendirib. Buna gore de kutlevi aksiyalarIn (hetta kecirilmese bele) gundeme getirilmesini ilk novbede bu tesevvurlerin daqIdIlmasIna cehd kimi qiymetlendirmek olar.
2) Manipulyasiya
Muxalif quvveler Qarabaq faktorunu kutlevi aksiyalarIn aparIcI suarIna cevirmekle ozlerinin milli maraqlar kontekstinde bu problemin hellinden kenarda qalmadIqlarInI numayis etdirmek isteyirler. Bir amili de nezerden qacIrmaq olmaz ki, sosial problemler, parlament seckileri, olkedaxili situasiya ve s. kimi meseleler indiyedek kecirilen mitinqlerin esas muzakire obyekti kimi secilse de, bu aksiyalarIn kutlevilesmesine getirib cIxara bilmeyib. Hetta evveller bir nece defe muxalifet son vasiteye - Qarabaq problemini mitinqlerin esas muzakire obyektine cevirmeye cehd gosterse bele, bu taktiki gedis onlarIn nezerde tutduqlarI umumi neticeye hec bir te`sir gostermedi. Evezinde ise cemiyyetde “eger, vetendaslar Qarabaqa azadlIq suarI altInda bele kutlevi aksiyalara gelmirlerse, bunun sebebini ehalinin Qarabaq problemine e`tinasIz munasibetine yox, cemiyyetin muxalifete olan siyasi inamsIzlIqInda axtarmaq lazImdIr” fikri ciddi arqument kimi ictimai re`yde oz yerini daha da guclendirdi. Bu ondan ireli gelir ki, indiki situasiyada cemiyyetin simpatiyasI Qarabaq problemini hell ede bilecek real siyasi guce inam esasInda formalasIb ve muxalifetin manipulyasiya vasitesine cevirdiyi bu problemle baqlI kecirdiyi aksiyalarIn desteklenmemesi ictimaiyyetin bu mustevide hakimiyyetle muxalifet arasInda birincinin lehine secim etdiyini tesdiq edir. Ictimai re`yin desteyi kontekstinde uduzan muxalifet strateqleri Qarabaq probleminin aktuallasdIqI bir zaman kesiyinde kutlevi aksiyalar kecirmekle cemiyyetde itirdikleri movqeleri qismen de olsa geri qaytara bileceklerine umid edirler.
3) OzunusIqorta
Inkar etmek mumkun deyil ki, muxalifetin iqtidarla birge Qarabaq probleminin helli yollarInI muzakire etmekden boyun qacIrmasI cemiyyet terefinden bu dusergeye olan antipatiyanI daha da artIrIb. Buna gore de Milli Meclisdeki muzakirelerde istirakdan imtina etmekle ictimai re`yin pressinqine me`ruz qaldIqInI goren muxalifet bu tezyiqleri kutlevi aksiyalara baslamaq hesabIna neytrallasdIrmaq fikrindedir. Diger terefden ise muxalifetin numayis etdirdiyi movqe siyasi mustevinin bu qutbunde cemlesmis partiyalarIn munaqisenin helli yollarI ile baqlI konkret teklifler paketine malik olmadIqInI gosterir. Amma Paris danIsIqlarI demek olar ki, bu dusergenin elinden butun behaneleri aldI ve subut olundu ki, Qarabaq faktorunun iqtidar-muxalifet qarsIdurmasIna cevrilmesi niyyeti hele de siyasi mahiyyetin gostericisi olaraq qalIr.