|
|
|
| 13 Mart, 2001. Cersenbe axsami ¹29(252)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesinde beynelxalq vasitecilerin belli movqeyinin AzerbaycanIn askar narazIlIqInI doqurduqu Paris danIsIqlarIndan once de gorunurdu. Qerb dairelerinin bu prosese qeyri-subyektiv yanasmasI hele “umumi dovlet” layihesini Azerbaycana zorla qebul etdirmek cehdlerinde ozunu buruze verirdi.
Birlesmis Statlar AzerbaycanI Ermenistanla regional emekdaslIq layihelerine razI salmaq ucun daima ortulu tehdidlerle cIxIs edir. Qerb bir qayda olaraq DaqlIq Qarabaq meselesinde ozunun qeyri-obyektiv davranIsInI qIcIqlandIrIcI demokratiya nesihetleri ile tamamladIqIndan onun bu cur hereketleri haqlI olaraq BakI terefinden ikili standartlar siyaseti kimi deyerlendirilir. Bu hec de o demek deyil ki, Azerbaycan demokratik inkisafdan, yaxud insan haqlarIna riayet prinsiplerinden bezib. Sadece olaraq eger torpaqlarIndan zorla qovulmus minlerle azerbaycanlI kockun 7-8 ildir ki, qeyri-insani seraitinde yasayIr ve Qerbin boyuk demokratiya muellimleri bu sexslerin halIna acImIrsa, evezinde Azerbaycanda “siyasi mehbus”larIn sayIna dair gunde bir siyahInI ortaya cIxarIrsa, tebii ki, bu cur ikibaslI siyaset BakInIn narazIlIqInI doquracaq. Illerden beri AzerbaycanI 907-ci qadaqa ile askar diskriminasiyaya me`ruz qoyan, lakin tecavuzkar ErmenistanI her il 100 milyon dollar hecminde resmi yardImla yemleyen ABS-In bu yaxInlarda acIqladIqI “Insan haqlarI-2000” hesabatInIn muddealarI da sozugeden ikili standartlarIn novbeti numunesidir. Gozlenildiyi kimi, hesabatda yuz minlerle azerbaycanlI kockunun en adi insan haqlarIndan (ev-esik, emlak, normal yasayIs, is) mehrum olmasI barede hec ne yazIlmayIb. Bunun muqabilinde ABS Dovlet Departamenti muxtelif kriminal cinayetlere gore mehkum edilmis 500 nefer “siyasi mehbus”un huquqlarIna xususi sehife hesr edib. Bele cIxIr ki, Amerika cenablarInI umumilikde AzerbaycanIn qarsIlasdIqI aqIr problemler toplusu deyil, mehz onlarIn siyasi prizmasIndan gorunen epizodlar maraqlandIrIr.
Tesadufi deyil ki, resmi BakI ABS Dovlet Departamentinin hesabatInI qeyri-obyektiv adlandIraraq onun cavabsIz qoyulmayacaqInI ilk gunden beyan etmisdi. Prezident AparatI ictimai-siyasi so`besinin mudiri Eli Hesenovun bu xususda son acIqlamalarI diqqetcekendir. ABS-In Azerbaycana yonelik siyasetinin qerez ve subyektivizmden hec vaxt xali olmadIqInI vurqulayan hakimiyyet resmisi DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesinde de bu olkenin tutduqu movqeni sert tenqid edib. E.Hesenovun sozlerine gorre, indiyedek tecavuzkar Ermenistanla tecavuze me`ruz qalmIs Azerbaycana “bir gozle baxmaqla” onsuz da obyektiv olmadIqInI numayis etdiren ABS-In son davranIsI, nece deyerler, lap “gul vurub”: “Munaqisenin tenzimlenmesine nail olmaq ucun ABS numayendeleri bizi DaqlIq Qarabaqdan el cekmeye caqIrIr. Onlar bize acIqca bildirirler ki, guzeste gedin, munaqise de bitsin”. Halbuki indiyedek Vasinqton, ErmenistanI tecavuzkar adlandIrmasI bir yana qalsIn, hec olmasa onu konstruktivliye meyllendirmek ucun hansIsa addIm atIbmI? Sozsuz ki, atmayIb. Qeyd etmek lazImdIr ki, BakI resmisinin ABS-In ikili standartlar siyasetini mehz indi, ye`ni tenzimleme prosesinin bohran kecirdiyi bir vaxtda acIq tenqide tutmasI sebebsiz deyil. Son gunler Qarabaq tenzimlenmesinde zeruri korrektelerden danIsan BakInIn AmerikanI “vurmasI” tesadufi hadise deyil ve onun xarici siyasetde hansI kursu yerideceyi heqiqeten maraq doqurur.
Qerbi, o cumleden Birlesmis StatlarI ikili standartlar meselesinde acIq tenqide tutan BakInIn buna paralel olaraq Rusiyaya elametdar jestler unvanlamasI tesadufi sayIlmamalIdIr. Bellidir ki, MoskvanIn Ermenistan-Azerbaycan munaqisesinde tutduqu movqe lap evvelden bizim xeyrimize olmayIb.
Ozu de RusiyanIn bu munaqisede Ermenistana verdiyi destek (o cumleden silah-sursat ve canlI quvve ile) YerevanIn ateskes xettine acIq herbi ve erazi ustunluyu ile (DQ ve yeddi rayon) cIxmasInI te`min eden esas faktorlardan olub. Odur ki, butun bunlara reqmen AzerbaycanIn Rusiyaya munasibetde xos meram elementlerini one cekmesi ilk baxImdan ziddiyyetli gorune biler. Amma meselenin mahiyyeti gorunduyunden daha murekkebdir. Cari ilin evvelinden Azerbaycan-Rusiya munasibetlerinde ilIqlasma tendensiyasI goz qabaqIndadIr. Vladimir Putinin BakIya seferinde strateji emekdaslIq niyyetinin aqIrlIq teskil etmesi, habele imzalanan ikiterefli senedlerde MoskvanIn maraqlarInIn qismen te`min olunmasI (xususile Xezerin statusu meselesi ve Rusiya investisiyalarIna “yasIl isIq” yandIrIlmasI) munasibetlerin daha da istilesme perspektivinin mumkunluyune isare idi. Bu xususda BakInIn Cecenistan konflikti ile baqlI etdiyi jestler ayrIca qeyd edilmelidir. Hele oten ilin payIzInda AzerbaycanIn huquq-muhafize orqanlarI RusiyanIn analoji qurumlarI terefinden axtarIsda olan cecenleri tehvil vermekle prezident Putinin BakIya seferi ucun elverisli muhit yaratmIsdI. Baxmayaraq ki, AzerbaycanIn bu addImI cemiyyetde birme`nalI qarsIlanmadI, lakin bu jestle BakInIn elde etdiyi siyasi qazanc cox muhum idi. Tesadufi deyil ki, dekabr ayInda Gurcustana qarsI vizalI rejime kecen Rusiya Azerbaycana qarsI eyni addImIn atIlmamasInI mehz “Cecenistan faktoru” ile elaqelendirmisdi. Cecenistan munaqisesine munasibetde AzerbaycanIn movqeyinden razIlIq eden prezident Putin BakIda olarken qeyd olunan jesti mexsusi vurqulamIsdI.
Oten heftesonu Azerbaycan hemin jestlerin davamInI getirdi ve BakIda yaxalanan uc cecen yaraqlIsI Rusiyaya ekstradisiya edildi. Hemin sexsler 1998-ci ilde Cecenistanda Britaniya jurnalistlerinin qetle yetirilmesinde suclu bilinirler. BakInIn resmi siyasetde Rusiyaya xos meram numayisi tekce bu addImlarla mehdudlasmIr. Iki olkenin siyasi bazarlasma mustevisinde strateji ehemiyyet kesb eden Qebele RLS meselesi de acIqdIr ve Azerbaycan bu meselede ayrIca niyyetler gudur. Iki hefte once Azerbaycan prezidenti Qebele RLS-le baqlI ikiterefli razIlasmanI tezlesdirmek ucun xususi serencam imzalayIb ve bu istiqametde feal is gedir. Elde etdiyimiz me`lumata esasen, razIlasmada RusiyanIn istekleri kifayet qeder te`min olunacaq. Bu fikri qismen PA xarici elaqeler so`besinin mudiri Novruz Memmedov da tesdiqleyir. Onun sozlerine gore, Azerbaycan ozunun dovletecilik maraqlarIna xelel getirmemekle Rusiya ile en sIx terefdaslIqa hazIrdIr. Diger yandan, PA resmisinin qenaetine gore, DaqlIq Qarabaq munaqisesinin helli ile baqlI AzerbaycanIn heyata kecireceyi ciddi taktiki gedislerin boyuk hissesi Rusiya ile munasibetleri ehtiva edecek. Bu ise o demekdir ki, Azerbaycan munaqisenin edaletli helline ve torpaqlarIn isqaldan azad edilmesine nail olmaq ucun hamIdan cox RusiyanIn roluna umidlidir. BakI bele qenaetdedir ki, MoskvanIn bu meselede rolu heqiqeten helledici ola biler. Azerbaycan bu istiqametde uzerine dusenleri ardIcIllIqla heyata kecirir ve indi, nece deyerler, top RusiyanIn meydanIndadIr.
|
