|
|
|
| 15 Mart, 2001. Cume axsami ¹30(253)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Kennet Qlak qacdI-tutdusundan sonra dunya metbuatInda sengimis Cecenistan movzusu yeniden gundeme gelib. Cersenbe axsamI gununden baslayaraq Rusiya SilahlI Quvveleri Cecenistan erazisinden cIxarIlIr. Hemin gun Ehmed Qedirov yuksek rutbeli generallarla birlikde 74-cu motoatIcI briqadanIn esger ve zabitlerini tenteneli suretde evlerine yola salIb.
Birinci partiyada 300 esger Cecenistandan cIxarIlIb. Rusiya resmilerinin verdiyi me’lumatlara gore, rus herbcilerinin Cecenistandan cIxarIlmasI emeliyyatI herbi metoddan imtina kimi qebul edile bilmez. Sohbet muharibenin en qaynar vaxtInda respublikaya getirilmis herbcilerin regiondan cIxarIlmasIndan ve onlarIn daimi yerlesme menteqelerine aparIlmasIndan gedir.
Herbcilerin demesine gore, bu emeliyyatlar Cecenistanda operativ veziyyete pis te’sir gostermeyecek. Cecenistanda saxlanIlan ordunun ixtisara salInmasI orada qalacaq quvvelerin daha da muteherrik birlesmelere cevrilmesi fonunda bas verecek. Daxili Isler Nazirliyinin emekdaslarI, Daxili Qosunlar bolgede qalacaqlar. ‚stelik onlarIn isine Federal Tehlukesizlik Xidmeti de yaxIndan komek etmeye baslayacaq. Ordunun Cecenistanda qalan hissesi ile milis arasIndakI rabite daha cevik esaslar uzerinde qurulacaq.
Rus herbcilerini yola salan Ehmed Qedirov bu prosesi desteklediyini bildirib ve fikrini “terrorcularIn veziyyeti oz xeyirlerine deyismek ucun yeterince guclu olmamalarI” ile elaqelendirib. Bu cumleni Qedirovun Kreml qarsIsInda ohdeliyi kimi de qebul etmek olar. MaraqlIdIr, gunde bir muavinini, heftede bir rayonun bascIsInI itiren Cecenistan muftisi neye arxayIndIr? DoqrudanmI Qedirov muharibenin bele tezlikle basa catdIqIna inanIr? Qedirov indi federal quvvelerin bolgede heddinden artIq cox olmasInIn xalq arasInda Kremlperest hokumete inamsIzlIq yaratdIqInI bilir. Bu me’nada CecenistandakI izafi quvvelerin cIxarIlmasI respublikada adi hal almIs esger ozbasInalIqInIn azalmasIna sebeb ola biler. Qedirov anlayIr ki, dinc ehalinin merkezi hokumete nifret etdiyi indiki zamanda daqlarda gizlenen doyusculerle mubarize aparmaq yersizdir. XatIrladaq ki, muharibenin ilk aylarInda bu taktika ozunu doqrultmus, Covherqala seherinin tezlikle ele kecirilmesine imkan yaratmIsdI.
Butun bunlara baxmayaraq, qosunlarIn cIxarIlmasI Qedirov administrasiyasI ucun yaxsI hec bir sey ve’d etmir. Bele cIxIr ki, Cecenistan muftisinin son ixtisar emeliyyatI haqqInda dedikleri hansIsa mezhekenin terkib hissesidir. Indi tekce eks cebhede - Cecenistan mucahidleri arasInda deyil, ele RusiyanIn ozunde de e’tiraf edilir ki, qosunlarIn cIxarIlmasI o qeder de ciddi emeliyyata oxsamIr. XatIrladaq ki, resmi me’lumatlara gore, Cecenistanda 45 min rus herbcisi var. Rusiya SilahlI Quvvelerinin Bas QerargahIndan verilen me’lumatlara gore, artIq herbi hisselerin bolgeden cIxarIlmasIndan sonra Cecenistanda 15 minlik kontingent qalmalIdIr. Nezere alsaq ki, qosunlarIn cIxarIlmasInIn sou xarakter dasIdIqI ilkin merhelede - aprelin birinedek olan dovrde bolgeden cemi min esgerin cIxarIlmasI planlasdIrIlIr, 30 minlik kontingentin Cecenistandan kocurulmesi ucun ne qeder vaxt lazIm geldiyi haqda mueyyen tesevvur yaranar. Bas Qerargahda zarafatla deyirler ki, “artIq qosunlar Cecenistandan daimi esaslarla cIxarIlacaq”. Ara-sIra pozulan sabitlik, metlebe dexli olan ve olmayan hadiseler qosunlarIn Cecenistandan cIxarIlmasI emeliyyatInI aylarla te’xire sala biler. YaxsI deyibler: “Bir gedirem deyenden qorx, bir de yemirem deyenden”. Bele cIxmIrmI ki, eslinde quvvelerin bolgeden cIxarIlmasI yox, onun yenilesdirilmesi prosesi gedir? Her halda bas qerargahIn nezerde tutduqu sur’et o derecede asaqIdIr ki, eslinde bu iki emeliyyatI bir-birinden ferqlendirmek bele mumkun olmayacaq.
Basqa bir versiyaya gore, qosunlarIn cIxarIlmasI mezheke deyil ve ordunun xerclerinin azaldIlmasIna yoneldilib. Amma RusiyanIn o qeder de uzaq kecmisde olmayan otenki cecen muharibesinden bir netice hasil etmemesi aqlabatan deyil. XatIrladaq ki, 1995-96-cI illerde de Moskva ordu hisselerini regiondan cIxarIr, basqa bir terefden yeni quvveleri bolgeye getirirdi. Amma sonda bu balans cIxarIlan quvvelerin xeyrine yeniden pozuldu. Neticede cecenler Covherqala uzerine uqurlu yurus teskil etdiler ve onu ele kecirdiler.
YazIn gelisi ile bolgede herbi emeliyyatlar yeniden canlandIrIlacaq. ArtIq indinin ozunde mucahidlerin arasInda xususi feallIq hiss edilir. Bele bir seraitde qosunlarIn bolgeden cIxarIlmasIna inanmaq olmaz. Bu ixtisar RusiyadakI indiki rejim ucun intihar ola biler. Her halda bu tedbir Qedirov kimi adamI sevindirmemeli idi.
 NATO rehberliyi BMT-nin Etraf Muhitin QorunmasI uzre komissiyasInIn oten gun acIqladIqI arasdIrmanIn neticelerini alqIslayIb. BMT mutexessislerinin derc etdirdikleri neticeye gore, zeifledilmis uranlI mermilerden istifade edilmesinin insan sehheti ucun tehlukesi minimaldIr.
Hesabatda hemcinin hemin mermilerin istifade edildiyi zonalarin radioaktivliye malik mermi qIrIntIlarIndan temizlenmesi ve sualanmaya me`ruz qalmIs erazilerin zerersizlesdirilmesi ile baqlI tovsiyeleri de eksini tapIb. NATO-nun cavab beyanatInda deyilir ki, bu mesele ile baqlI tedqiqatlar aparan alyans uzvu olan olke numayendeleri Balkanlarda istifade olunan mermilerin herbciler ve yerli sakinler ucun zererli olmadIqInI tesdiqleyibler. Sonda qeyd edek ki, NATO-nun resmi me`lumatlarIna gore, Bosniya muharibesi zamanI bu teskilat Yuqoslaviyaya 40 min eded uranlI mermi atIb.
BMT-nin QacqInlarIn Isi uzre Ali KomissarlIqI Tacikistan-EfqanIstan serhedinde cadIr seherciyinde meskunlasmIs minlerle efqana yardImI dayandIrIb. Bunun sebebi hemin cadIr seherciklerinin silahlI birlesmelere nezaret etmesidir.
Bu yaxInlarda bolgeden qayItmIs BMT missiyasI bildirib ki, beynelxalq qurumun gonderdiyi yardImlarIn bir hissesi Taliban rejimi ile doyusen Simal AlyansI esgerlerinin eline kecir. Herbi emeliyyatlardan bas goturub qacan efqanlarIn bir qismi doyus xetti ile Tacikistan serhedi arasIndakI ovalIqda meskunlasIrlar. BMT numayendeleri onu da deyibler ki, yardImlar yaraqlIlar mulki ehaliden ayrIldIqdan ve humanitar teskilatlarIn bolgede tehlukesizliyi te`min edildikden sonra berpa edilecek.
Indoneziya hokumeti Aceh eyaletinde tehlukesizliyi te`min etmek meqsedi ile separatcIlara qarsI herbi emeliyyatlar kecirileceyini beyan edib. Cakarta “Ekson-Mobil” sirketinin hemin bolgeye qaz ixracInI dayandIrmasI haqqInda verdiyi qerardan sonra bu addImI atmaq niyyetine dusub.
Olke resmileri bu fikirdedirler ki, neft sirketinin bu qerarI beynelxalq dairelerde Indoneziya iqtisadiyyatIna olan maraqa zerbe vurur. Mesele ile baqlI olaraq IndoneziyanIn mudafie naziri Mehemmed Mahfud deyib ki, nezerde tutulan aksiya 1990-cI ilde heyata kecirilmis ve on minlerle insanIn helak olmasI ile neticelenmis genis miqyaslI herbi emeliyyatlardan ferqlenecek. Qeyd edek ki, Indoneziya hokumeti yerli muselmanlarIn Acehe tam musteqillik verilmesi haqqInda teleblerini redd edir ve bolge ucun yalnIz muxtariyyet statusunu meqbul sayIr.
Londonun “Sun” qezeti Boyuk Britaniya ordusunun kapralI (onbasI), 20 yaslI Roberta Uintertonun cIlpaq seklini oz sehifesinde derc edib. Neticede Roberta kral silahlI quvveleri sIralarIndan qovulub.
Bu xeberi yayan Britaniya Mudafie Nazirliyinin resmi numayendesi Uintertonun olkenin cenubunda yerlesen Uiltsir herbi dusergesini artIq terk etdiyini deyib. Mudafie Nazirliyinin resmisi deyib ki, soyunmaqI seven kapral ordu sIralarIndan qovulmaqla yanasI, herbi rutbeden de mehrum edilib. Bu meseleye oz munasibetini bildiren gozelce ise deyib ki, orduda xidmet etmek onun xosuna gelse de, bundan sonra ureyince olan bir isle mesqul ola bilecek ve ozunu model kimi sInayacaq.
Resmi Demesq oten gun olke vetendaslarInIn heyatInda ehemiyyetli rol oynayacaq yeni qerarInI acIqlayIb. Suriya vetendaslarIna hokumetin xususi icazesi olmadan olke hududlarIndan kenara cIxmaq ve istedikleri sexsle, hetta yehudi milletinden olanlarla bele gorusmeye icaze verilib.
Buna baxmayaraq, bu yonde be’zi mehdudiyyetler saxlanIlIb - Israilde, yaxud yehudilerin teskil etdikleri goruslerde istirak etmek qadaqandIr. Hokumetin yeni qerarI Nazirler Kabinetinin uzvlerini cIxmaq sertile SuriyanIn butun vetendaslarIna aiddir. XatIrladaq ki, evveller, ye`ni merhum prezident Hafiz Esedin hakimiyyeti dovrunde Suriya hududlarIndan kenarda her hansI bir ecnebi ile gorusmek isteyen dovlet me`muru, yaxud teskilatI, umumiyyetle her bir ferd Xarici Isler Nazirliyinin resmi icazesini almalI idi.
|
