|
|
|
| 15 Mart, 2001. Cume axsami ¹30(253)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Oten gun “Nizami” kinoteatrInda Azerbaycan kinosu heftesinin acIlIsI oldu. KinoteatrIn soyuq zalInda bos yer az idi. Ancaq son illerde butun medeni tedbirler kimi, sozugeden tedbirin baslanqIcIndan belli olurdu ki, hadiseye cevrilene oxsamIr. Sadece, cukuta qerq olan kino aleminde (son iller cekilen ve uqurlu taleyi olan filmlerin movcudluquna baxmayaraq) bir canlanma sezdirir. Belke de bu, telebatdan ireli gelir ki, ilk defe olaraq, respublikamIzda Azerbaycan kinosu heftesi acIldI.
AcIlIsda Oqtay MirqasImov, Elmira Sabanova, Afaq BesirqIzI, Letife Eliyeva, Eldar Quliyev, Ayaz Salayev, Gulbeniz Ezimzade ve 50 ilden sonra premyerasI olan filmi seyr elemek ucun ekran eserinin qehremanlarI deyil, onlarIn doqmalarI (Necibe Melikova, Mirzaqa Eliyevin ovladlarI, Rza Tehmasibin ise bacIsI Cemile xanIm gelmisdi) istirak edirdi.
Hemin gun “BakInIn isIqlarI” bedii filmi ve “Doqquz deqiqe” senedli filmi numayis olundu. (XatIrladaq ki, her iki filmin yaradIcI hey’eti barede me’lumatlandIrdIqImIzdan, bu defe tekrara yol vermeyeceyik.)
Numayisden once “Azerkinovideo” Istehsalat Birliyinin sedri Oqtay MirqasImov ekran eserlerine munasibetini bildirdi:
“BakInIn isIqlarI” ve “Doqquz deqiqe” filmleri hem zaman, hem de movzu e’tibarI ile bir-birinden uzaqdIr. Ancaq bu gun her ikisinin premyerasIdIr. Baxmayaraq ki, “BakInIn isIqlarI” bedii filmi 50-ci illerde cekilib. Bu ozu cox qeribe, qeyri-adi faktdIr. Duz 50 ilden sonra ekrana cIxIr. Bu filmde tarixden silinmemis insanlarI goreceksiniz. Diger film - “Doqquz deqiqe” senedli filmi ise muasir heyatImIzIn acI heqiqetlerini, hadiselerini ehateleyib. MaraqlIdIr ki, bir-birinden uzaq olan bu filmlerin qismetine ekranda qonsuluq dusub”.
Daha sonra kinosunas Ayaz Salayev “BakInIn isIqlarI” bedii filmi ile baqlI be’zi meqamlara aydInlIq getirdi:
“YazIcIlardan biri demisdir ki, “elyazmalar yanmIr”. ZamanI gelende her sey oz yerini alIr. Bu gun ona gore tarixi, yaddaqalan bir gundur. YarIm esr evvel cekilen filmin premyerasI medeniyyetimiz ucun boyuk bir sensasiyadIr.
Bu sensasiya “Azerkinovideo” Istehsalat Birliyinin ve Film Fondun birge axtarIslarInIn neticesidir.
“BakInIn isIqlarI” Azerbaycan kinosunun uzun iller unudulan, eyni zamanda her kes ucun sirr olaraq qalan yegane senet eseridir. HamI esidirdi ki, bele bir film var, movcuddur.
Hergah 60-cI illerde film yeniden redaksiya olundu, hetta afisalarI da menim yadImdadIr. Ancaq o zaman da bu film yene ekranlara cIxmadI.
Sizlerin diqqetini filmin be’zi meqamlarIna cekmek isteyirem. Indiye qeder ele bilirdik, Mircefer BaqIrovun ilk ekran obrazI askarlIq dovrunde cekilen “Qezelxan” filmindedir. Ancaq yanIlmIsIq, Mircefer BaqIrovun ilk ekran obrazI mehz bu filmde yaradIlIb. Ozu de Mircefer BaqIrov rolunu filmin rejissoru Rza Tehmasib oynayIb. En nehayet, tam mes’uliyyetle deyirem ki, Mirzaqa Eliyevin - boyuk bir ustanIn en yaxsI ekran rolu ile biz bu gune qeder tanIs deyildik. Birinci defe bu filmde onun en yaxsI ekran obrazI ile tanIs olacaqIq.
...Filmi niye ekranlara buraxmayIblar? Bu sirdir. Ancaq bu haqda sexsi mulahizelerim var. Filme sadece, bu gunun ab-havasIndan deyil, dovrunun prizmasIndan baxmaq lazImdIr. Stalinin hakimiyyeti dovrunde o meqamlar qeyri-mumkun idi. Meselen ne? Mircefer BaqIrov Beriyaya cavab qaytarIr ve ya Mircefer BaqIrov BakIya gelen Stalini qarsIlayaraq, yalnIz ona xususi deqqet gosterir. Meselen, qalan hokumet adamlarI ile son derece soyuq vidalasaraq, yalnIz ikisi bir masIna eyleserek, gedir. Mircefer BaqIrov Beriya, o cumleden yuksek cinli dovlet xadimlerinden yuksekde teqdim olunur. Daha sonra, men bu epizoda baxanda gozlerime inanmadIm. Neinki 50-ci illerde, hetta 70-ci illerde de bu sovet vetendasI ucun qebahet sayIlardI; radioda Ali Sovetin qerarI oxunur, filmin bas qehremanI ise kresloda yuxulayIr. Yeqin ki, bu meqamlar filme yasaqlar qoyulmasInda oz te’sirbni gosterib. Tebii ki, kadr arxasInda qalan bir cox siyasi intriqalara gore de bu film ekranlara buraxIlmayIb. Bu ekran eseri gosterir ki, Mircefer BaqIrovun bize tam me’lum olmayan musteqilliyi, te’sir dairesi olub.
Filmin rejissorlarIndan biri Aleksandr Zarxi (bu fikrine mudaxile edirem, o ekser filmlerine gore bu gun utana biler; Stalin hakimiyyetinin terennumcusudur) yazIr ki, “tekce “BakInIn isIqlarI”ndan basqa, ele bir filmim yoxdur, ona gore men utanIm. Xosbextlikden bu film ekranlara cIxmadI, hansI ise arxivdedir.
... ya biz bu filmi ekranlasdIrmalIydIq, ya da bizi cox-cox uzaqlara yollayacaqdIlar”.
Onun bu fikirlerini haqlI olaraq redakte edek. Muellifin dediyi kimi, bu film onun en zeif filmi deyil, men eksine deyerdim”.
***
“Doqquz deqiqe” senedli filmi aqrIlI movzudadIr. Tofiq Memmedov ve Xamis Muradov AydIn Dadasovun ssenarisi esasInda qacqIn heyatI yasayan hemvetenlermizin gun-guzeranInI ekranlasdIrIblar. Evinden-esiyinden didergin dusen insanlar vaqonlarda yasamaqa mehkumdurlar. Demiryolunun yanInda qerarlasdIrIlan bu terpenmez, eve donen vaqonlarIn yanIndan Lev Tolstoyun te’birice desek, qatarlar serqden qerbe, qerbden ise serqe gedir. Bu evlerde ise sanki zaman dayanIb. Gunler me’nasIzlasIb, kokunden qoparIlmIs aqaclar kimi, bu insanlarda yasamaq sevgisi yoxdur. Ancaq heyat davam edir. Ne qeder acI olsa da...
***
Teessuf ki, “BakInIn isIqlarI” filminin 60-cI illerde qaycIlanmIs variantI gosterildi. Ne Stalini, ne de Mircefer BaqIrovu gorduk. Evezinde evvelceden hec adI da cekilmeyen Hitlerin generallarI ile birge hucum emeliyyatInI cIzmasI fraqmentinin sahidi olduq. Ekran goruntusu kecmis sovet en’enelerini xatIrlatdIqIndan, sovet vetendasInIn “arzularIndan”, onun “qardasdIr ellerimiz” meramIndan sohbet acdIqIndan movzu baxImIndan onu yalnIz tarixin bir sehifesi kimi deyerlendire bilerik. Zaman hokmunu verib. Filmde gorduklerimiz cox kecmisde qalIb; sanki bizleri uzaq zaman mesafesi ayIrIr.
... 30-cu illerde neft buruqlarInda emek fealiyyetine baslayan qehreman xosbextdir. 5 ovlad boyudub. HamIsI da atalarInIn yolu ile gedib, neftcidirler. Bir sozle, sovet vetendasInIn seadet dolu, kapitalist olkelerinde istismar olunan fehle sinfinin ise guya ki, meseqqet dolu gunleri goz onunde canlanIr.
Ayaz Salayevin teqdimatI ile razIlasmamaq mumkunsuzdur. Mirzaqa Eliyevle birge diger aktyorlar yaddaqalan sehne obrazI yaradIblar.
Bir muddet evvel dovlet bascIsInIn fermanI ile bir qrup medeniyyet ve incesenet xadimine fexri adlar verildi. AzerbaycanIn emekdar artisti adIna layiq gorulenler arasInda bugunku musahibimiz - Milli Akademik Dram TeatrInIn aktyoru SadIq Ibrahimov da var idi.
- Professional sehneye gelisiniz ne vaxta tesaduf edir?
- Ilk defe 1958-ci ilde Merkezi Pionerler SarayInda, merhum aktyorumuz, respublikanIn xalq artisti Suleyman Elesgerovun rehberlik etdiyi dram kollektivinde sehneye cIxmIsam. Sonralar Suleyman muellim Fuad Poladovu ve meni usaq verilislerinde cIxIs etmek ucun televiziyaya getirdi. Bir nece il usaq verilislerinde cIxIs etdik. Bir gun Eldeniz Zeynalov teatrda usaq rollarI oynamaq ucun aktyor lazIm olduqunu dedi. Onun mesleheti ile teatra getdim. 1961-ci ilin sentyabrI idi. O zaman teatrda professor M.Memmedovun rehberliyi ve rejissorluqu ile V.Rozovun “SadlIq soraqInda” eseri hazIrlanIrdI. Tamasada mene Oleq rolu tapsIrIldI. Professional sehneye ilk gelisim bele oldu.
- Ve bir de gordunuz ki, qocaman teatrIn sehnesindesiniz...
- Teatra gelene qeder artIq bu seneti urekden sevmisdim. Teatrda kursumuzun rehberi Rza Tehmasib idi. Aktyor seneti muellimlerim ise Zefer Ne`metov ve Nesir SadIqzade olublar. Teatrda A.Geraybeyli, H.Salayev, E.Zeynalov, M.Seyxzamanov, S.Rzayev, M.Dadasov kimi aktyorlarla bir sehnede cIxIs etmisem. Bu senetcilerle bir yerde islemeyin ozu bir mekteb idi.
- CIxIs etdiyiniz tamasalar ve hemin tamasalardakI rollarInIz barede ne deye bilersiniz?
- Teatrda islediyim muddetde yuzden artIq tamasada oynamIsam. S.Vurqunun “Vaqif” dramInda evvel Eli bey, sonralar Eldar, A.S.Puskinin “YatmIs gozel”inde Yelisey, I.Seferlinin “Yol ayrIcInda” pyesinde Fateh, N.Hikmetin “Sohret ve ya unudulan adam”Inda assistent, M.F.Axundovun “XIrs quldurbasan” tamasasInda Bayram ve s. Bu gun ise N.Hesenzadenin “Pompeyin Qafqaza yurusu”nde Artak, Sofoklun “Sah Edip”inde Fesey, C.CabbarlInIn “Edirnenin fethi” tamasasInda Kamil pasa, B.Vahabzadenin “CezasIz gunah” pyesinde mustentiq ve s. tamasalarda sehneye cIxIram.
- TamasacIlar Sizi bedii yaradIcIlIqla mesqul olan senetci kimi de tanIyIrlar. Siz hem de Azerbaycan YazIcIlar Birliyinin uzvusunuz.
- Ilk hekayem 1978-ci ilde “Sovet kendi” qezetinde cap olunub. Bu gune qeder 200-e yaxIn hekaye, mensur se`r, novella, satirik hekayelerim dovri metbuatda isIq uzu gorub. “Gozle meni”, “Nenem naqIl soyleyende”, “NoqulbalanIn serguzestleri”, “Rubailer... Setirler...” adlI kitablarIm nesr olunub. Hal-hazIrda yeni kitab uzerinde isleyirem.
- Vaxtile oz uqurlu cIxIslarI ile secilen Akademik Milli Dram TeatrInIn bu gunu barede ne deye bilersiniz?
- Bilirsiniz, teatrImIz var quvvesi ile calIsIr, teze tamasalar hazIrlayIr, klassik ve muasir eserleri sehnede canlandIrIr. Lakin tamasalarImIzIn daha gozel ve rengareng alInmasI, dolqun ve me`nalI olmasI ucun teatr maddi cehetden cetinlik cekmemelidir. Bu kesir aktyor potensialInIn da tam acIlmamasInda ozunu gosterir. Evveller aktyorlarIn aldIqI mevacib onlarIn maddi telebatInI odeyirdi. ‚stelik, televiziya verilisleri, tamasalar, radiodakI cIxIslar, “Azerbaycanfilm” kinostudiyasI ve bu kimi yaradIcIlIq muessiseleri aktyorlarImIzIn ara-sIra maddi cetinliyini aradan qaldIrmaqa komek edirdi. Bu gun ise televiziya, radio, kinostudiya o imkanlarI bize vere bilmir. AldIqImIz maas ise bugunku heyat seviyyesi ile muqayisede olduqca azdIr. AxI, aktyor daima goz qabaqIndadIr. Hec olmasa, senetci orta seviyyede heyat terzi kecirmeli, dovlet qayqIsIndan mehrum olmamalIdIr.
- Bir vaxtlar medeniyyet saraylarI ve klublarInIn nezdinde teatr kollektivleri fealiyyet gosterirdi. Siz de vaxtile bu derneklerde cIxIs etmisiniz. Sonralar ozunuz de bele bir kollektive rehberlik etmisiniz. Bu gun dernekler cox az genci maraqlandIrIr. Ondan ireli gelmir ki, senete evvelki maraq qalmayIb?
- Men bele demezdim. Incesenete, teatra maraq bu gun de var. Lakin burada obyektiv ve subyektiv sebebler movcuddur. Evveller Azerbaycanda 56 bedii ozfealiyyet kollektivleri ve xalq teatrlarI var idi. Bu gun ise onlardan bes-altIsI qalIb. AdlI-sanlI medeniyyet saraylarImIz, medeniyyet evlerimiz ve klublarImIz bu kollektivlerin fealiyyetini, demek olar ki, dondurub. Medeniyyet saraylarI, klublar imkansIzlIq ucbatIndan ayrI-ayrI otaqlarInI da icareye verirler. Diger terefden, bu azmIs kimi, evvelki heveslendirici me`yarlar da yox olub. Festivallar, baxIslar, musabiqeler ve s. tedbirler tamamile yaddan cIxIb. Bele bir veziyyetde incesenete, teatra maraq, elbette ki, arzu olunan seviyyede ola bilmez.
- HansI rollarI oynamaq isterdiniz?
- TeatrImIz esasen dram senetinin temsilcisidir. Vaxtile bu sehnede oynanIlan komediya janrlI tamasalarda da ciddi problemlere toxunulub. Bu gun sehnemizde facie ve dram sepkili eserler cox azdIr. Arzu ederdim ki, bele eserlerimiz cox olsun. Men de bele tamasalarda dusunduren rollar oynayIm.
- Adeten, bu sualI diger senet sahiblerine verirler. En cox sevdiyiniz aktyor kimdir?
- Menim sevdiyim, senetine hormet etdiyim aktyor yoldaslarIm coxdur. Amma coxsaylI oxucularImIz, tamasacIlarImIzla hemre`y olub bir aktyorun adInI ceke bilerem. ‚mumxalq sevimlisi, respublikanIn xalq artisti HacI Seyavus Aslan.
|
