Intergeo-tetis Beynelxalq Elmi ArasdIrmalar Merkezinin direktoru, minerologiya elmleri doktoru Elcin Xelilov zelzelelerden bir qeder evvel xeber veren yeni cihaz - seysmodetektor ixtira edib. Elcin Xelilova gore, onun rehberliyi altInda hazIrlanan souzgeden aparat texminen bir il once kesf olunub. Hemin dovrden indiyecen ise aparat daha da tekmillesdirilib ve numunesinin hazIrlanmasI ucun istehsal bazasI yaradIlIb. Seysmoloq alimin acIqlamasIna gore, yeni seysmodetektor diger xarici olke alimlerinin hazIrladIqlarI aparatlardan tam ferqlenir.
Ye`ni cihazIn Elcin Xelilova mexsus olan variantInIn keyfiyyet ve elverislilik baxImIndan helelik anoloqu yoxdur. Bu baxImdan Amerika alimlerinin kesf etdikleri cihazla ozunun hazIrladIqI seysmodetektor arasInda muqayise aparan Elcin Xelilov aparatIn ustun cehetlerini bele izah edir: “Seysmologiya elmine gore, yeraltI tekanlar bas vermemisden bir qeder evvel zelzele ocaqInda iki dalqa yaranIr. Uzununa ve enine dalqalar. Tekanlardan qabaq ilk olaraq uzununa dalqalar qeyde alInIr. Bu bir nece saniyeden sonra yer sethinde daqIdIcI guce malik olan enine dalqalarIn olacaqIndan xeber verir. Ehaliye de esasen o lazImdIr ki, uzununa dalqalar bas veren zaman bundan xeber tutub te`cili oz tehlukesizlikleri haqda dusunsunler. Amerika alimlerinin yaratdIqlarI aparat uzununa dalqalarI demek olar ki, qeyde ala bilmir. Ona gore de biz bu aparatI cox primitiv ve yararsIz hesab edirik”.
Elcin Xelilovun bildirdiyine gore, onun ixtirasInIn mehsulu olan seysmodetektorun en ustun ceheti ondan ibaretdir ki, bu cihaz uzununa, ye`ni zelzeleden xeber veren dalqalarI hiss edir. Alimin geldiyi qenaet beledir ki, yer sethinde daqIdIcI zelzele uzununa dalqalardan 15, 20, be`zen de 30-40 saniye sonra olur. Uzununa dalqalarI qebul eden seysmodetektorun xeberdarlIqIndan sonra arada qazanIlan sozugeden vaxt erzinde heyet evlerinde yasayan ehali menzilleri asanlIqla terk ede bilerler. Coxmertebeli evlerde yasayan vetendaslar ise hec olmasa qapI cercivelerinin altInda ve diger tehlukesiz yerlerde dayana bilerler.
Seysmodetektorun is prinsipine geldikde, Elcin Xelilov qeyd edir ki, aparatIn diger elverisli cehetleri de var. Bele ki, cihaz Rixter cedveli uzre 2 baldan baslayaraq 6 bala ve bundan yuxarI guce malik olan yeraltI tekanlarI qeyde ala bilir. Bunun ucun aparatIn ustunde xususi tenzimleyici de var. AparatIn hazIrlanma texnologiyasI haqda danIsan alim deyir ki, bunun ucun Intergeo-tetis Beynelxalq Elmi ArasdIrmalar Merkezinin balansInda xususi istehsal bazasI yaradIlIb. Hele ki, bazada adI cekilen cihazIn numuneleri hazIrlanIr. Seysmodetektor gelecekde satIsa cIxarIlarsa qiymeti o qeder de baha olmayacaq. Elcin Xelilovun sozlerine gore, Amerika alimlerinin ixtira etdikleri cihaz 120 dollara satIlsa da onlar oz kesflerinin mehsulu olan seysmodetektoru satIsa 25 dollara cIxaracaqlar. Seysmoloq-alim qiymetin yalnIz daxili bazarda ucuz olacaqInI, xarici olke sifariscilerine cihazIn bir ededinin 175 dollara satIlacaqInI da soyleyir: “AparatI xarici olke alIcIlarIna 175 dollara satmaqla biz yerli bazarda etdiyimiz guzestleri tenzimlemek fikrindeyik”.
Elcin Xelilov onu da qeyd edir ki, seysmodetektorun istehsalI ucun artIq yuzlerle sifarisci onlara muraciet edib. Butun sifarislerin mart ayInIn sonunda cemlesdirileceyini deyen ixtiracI aprelin evvelerinde 2 min eded aparat istehsal edileceyini bildirir.
“Istehsal olunan mala qarsI ne qeder telebat olduqunu mueyyenlesdirdikden sonra aparatlarIn sayI coxaldIlacaq. Her bir Azerbaycan vetendasInIn imkanIndan asIlI olaraq sozugeden aparatI elde etmesi daha yaxsI olar” - deyen menbe bildirir ki, gelecekde idare ve teskilatlarIn, diger dovlet instansiyalarInIn binalarInda qurasdIrIlmaq ucun aparatlarIn bir qeder ferqli modeli hazIrlanacaq.