|
|
|
| 17 Mart, 2001. Senbe ¹31(254)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Novbe AmerikanIndIr
Prezident Heyder Eliyev Florida statInda
kecirilecek Ermenistan-Azerbaycan
danIsIqlarIndan cox sey gozlediyini deyib |
Fransa prezidentinin me`lum vasitecilik se`ylerinin iflasIndan sonra danIsIqlara ev sahibliyi etmek novbesi Minsk qrupunun diger hemsedrine, Birlesmis Statlara catdI. ABS dovlet katibi Kolin Pauell Ermenistan ve Azerbaycan prezidentlerine mektub gondererek onlarI Florida statInda danIsIqlar aparmaqa de`vet edib. Aprelin 3-de baslanacaq ve bir nece raunddan ibaret olacaq Heyder Eliyev-Robert Koceryan danIsIqlarI FloridanIn Ki Vest seherinde vaxtile ABS prezidenti Herri Trumenin iqametgahI olmus kicik “Aq Ev”de aparIlacaq. ABS-In BakIdakI sefirliyinin yaydIqI me`lumata esasen, danIsIqlar bilavasite Amerika rehberliyinin istirakI ile deyil, ATET-in himayedarlIqI ve Minsk qrupu hemsedrlerinin vasiteciliyi ile kecirilecek. Sozsuz ki, Azerbaycan ve Ermenistan prezidentlerinin ABS rehberliyi ile gorusu de olacaq, lakin prezident Corc Busun ve dovlet katibinin prosese bilavasite qatIlmamasI diqqet cekir. Resmi Vasinqton bunu danIsIqlarIn gedisine te`sir etmemek ve prezidentlere serbest qerara gelmek isteyi ile izah edir. Oz novbesinde Azerbaycan prezidenti bu cur yanasma ile qane olmadIqInI vurqulayIb. Turkiye KIV-e acIqlamasInda Heyder Eliyev bildirib ki, AmerikadakI danIsIqlardan cox sey gozleyir ve Paris danIsIqlarInda esas engel olmus meselelerin cozuleceyine umid besleyir: “Tebii ki, esas engel ErmenistanIn indiki movqeyidir ve Amerika mutleq bu meseleye te`sirini gostermelidir”.
Bununla bele, ABS rehberliyinin son tesebbusu ozluyunde cox elametdardIr. ABS icmalcIlarInIn fikrince, Vasinqtonun tesebbusu DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesinde de “Kemp-Devid merhelesi”nin yetisdiyine isaredir. 1979-cu ilde Vasinqton yaxInlIqIndakI bu sehercikde bir nece ay surmus Israil-Misir danIsIqlarI tarixi sulh sazisi ile yekunlasmIsdI. Odur ki, danIsIqlarIn mueyyen merhelesinde dovlet katibi K.Pauellin ve prezident C.Busun da sulh dialoquna qatIlmasI mumkundur. Butovlukde resmi Vasinqtonun birden-bire DaqlIq Qarabaq danIsIqlarIna ev sahibliyi missiyasInI ele almasI Azerbaycan prezidentinin Turkiyeye seferinin muhum siyasi rezonansI kimi qiymetlendirilmelidir. H.Eliyevin Turkiyede verdiyi sert beyanatlar ve prosesin herbi emeliyyatlar merhelesine kecmek ehtimalI ABS-I araya girmeye mecbur etdi. Eyni zamanda unutmayaq ki, “Qarabaq duyunu”ne en cox te`sir imkanI olan ucuncu hemsedr - Rusiya helelik susur ve onun da ev sahibliyini gozlemek lazImdIr.
 Bu barede Azerbaycan ve Turkiye rehberliyi arasInda razIlIq elde olunub. Ikiterefli herbi emekdaslIqIn movcud seviyyesinin yeterli olmadIqInI deyen prezident Heyder Eliyev Azerbaycanda Turkiye herbi bazalarInIn qurulmasInIn vacibliyini vurqulayIb. Prezident misal kimi, Rusiya-Ermenistan herbi emekdaslIqInI ve ErmenistandakI Rusiya bazasInI gosterib.
Azerbaycan prezidentinin Turkiyeye besgunluk resmi seferi gozlenildiyinden de boyuk effekt doqurdu ve kecirilen goruslerin siyasi rezonansI bizim regiondan uzaqlarda da hiss olunmaqdadIr. Sozsuz ki, bu ziyaretin merkez noqtesi iki olkenin herbi emekdaslIq perspektivi ve Turkiyenin DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesindeki rolu ile baqlI olub. Prezident Heyder Eliyevin ister Turkiyede verdiyi beyanatlar, isterse de temaslarI sIrasInda herbi meselelere xususi aqIrlIq vermesi bu noqte etrafInda elametdar anlasmanIn olmasIna isaredir. ArtIq iki olkenin herbi yetkilileri yeni emekdaslIq layihesi uzerinde isleyirler. AzerbaycanIn mudafie naziri Sefer Ebiyevle Turkiye SilahlI Quvveleri Bas QerargahInIn Strategiya Idaresinin reisi Nusret Tasdemir arasIndakI sraqagunku gorusde de bu mesele muzakire olunub. YaxIn vaxtlarda Turkiye ordusunun komandanI Huseyn KIvrIkoqlunun da BakIya gelisi gozlenilir. Bu muzakireler esnasInda ortaya cIxacaq muqavile layihesi ise iki olke prezidenti terefinden (ola bilsin ki, bu il Turkiye prezidenti yeniden BakIya gelecek) imzalanacaq. Bu ise o demekdir ki, Turkiye-Azerbaycan herbi emekdaslIq paktI cox yuksek seviyyeli bir sened olacaq. Ele Azerbaycan rehberi de bu zerureti Turkiye temaslarI zamanI xususi vurqulayIb. Sozsuz ki, bu baxImdan en diqqetceken meqam Azerbaycanda Turkiye herbi bazasInIn yerlesdirilmesi ehtimalI ile baqlIdIr. Turkiyenin NTV kanalIna musahibesinde hemin meqama toxunan Heyder Eliyev “Herbi emekdaslIqImIz yukseldilmelidir ve bu baxImdan da Azerbaycanda Turkiye herbi bazasInIn qurulmasI yaxsI olardI”, - deye bildirib. Yada salaq ki, bu ideya hele iki il once gundeme gelmis ve boyuk ajiotaj yaratmIsdI. 1999-cu ilin yanvarInda prezident H.Eliyev Turkiyede mualice olunarken dovlet musaviri V.Quluzade Azerbaycanda NATO-nun, yaxud ayrIlIqda Turkiyenin herbi bazasInIn yerlesdirilmesinin mumkunluyunu beyan etmisdi. Onun sozlerine gore, bele bir baza BakI yaxInlIqInda, kecmis SSRI HHM sisteminin serencamInda olmus “NasosnI” bazasInIn yerinde qurula biler. Lakin bu beyanatdan sonra resmi BakI Azerbaycanda her hansI xarici olkenin herbi bazasInI yerlesdirmeye hazIrlasmadIqInI defelerle vurqulasa da, bu siyasi meqsedle edilirdi. Xususile illerden beri Azerbaycanda herbi movcudluqunu berpa etmek isteyen RusiyanI qIcIqlandIrmamaq ucun BakInIn tutduqu movqe anlasIlan idi ve BakI bu vasite ile hem regional, hem de beynelxalq prizmada sozugeden meseleye munasibeti “disine vurmaq” meqsedi gudurdu.
Azerbaycan prezidentinin Turkiyedeki son beyanatIna da hemin munasibetin nece olacaqI elahidde maraq doqurur. Eger Azerbaycan rehberliyi iki il surmus siyasi manevrlerden sonra herbi baza baresinde acIu danIsIrsa, demeli burada muhum meqamlar var. Elde etdiyimiz me`lumata gore, BakI bu meselede MoskvanIn aqzInI “yummaq” ucun imkanlara malikdir ve Qebele RLS-de calIsan Rusiya herbcilerinin kontingentine (texminen 150-200 nefer) baza statusu verile biler. Bundan elave, bu strateji obyektin Rusiyada uzunmuddetli ve guzestli sertlerle icareye verilmesi uzre is gedir. Butovlukde ise ister Rusiya ile aparIlan bazarlasma, isterse de Turkiye ile herbi terefdaslIq meselesinin one cekilmesi ilk novbede ErmenistanI indiki guzestsiz ve aqressiv movqeyinden cekindirmek meqsedi dasIyIr. BakI resmilerinden birinin sozlerine esasen, sohbet helelik AzerbaycanIn herbi emeliyyata baslamasIndan deyil, herbi faktor sayesinde ermenileri edaletli sulhe mecbur etmekden gedir: “Onlar emin olsalar ki, biz herbi yolla meseleni oz xeyrimize hell edeceyik, mutleq kompromisli sulhe gelecekler”. Qeyd edek ki, sozugeden mecburetme prosesi artIq baslayIb. Sraqagun Turkiye generalI ile gorusde Azerbaycan mudafie nazirinin “Biz birlesib Ermenistana oz yerini gostermeliyik” beyanatI mesajdIr. Yerevan bu mesajI tam ciddi qarsIlayIb ve Ermenistan XIN bascIsInIn te`cili meslehetlesmeler ucun dunen Moskvaya getmesi de buna subutdur.
|
