MartIn 21-de seher saatlarInda Zuqulba erazisindeki “Genclik” istirahet merkezinin qarsIsInda, Xezer denizinde sahilden texminen 4 kilometr mesafede kicik ada emele gelib. Novruz bayramI erefesinde yarandIqIna gore, yerli ehalinin “Novruz” adlandIrdIqI sozugeden adanIn yaranmasIna sebeb seher saat 4 radelerinde puskurmus sualtI palcIq vulkanIdIr. Elmler AkademiyasI Geologiya InstitutundakI PalcIq VulkanlarI laboratoriyasInIn direktoru Adil Eliyevin “Bizim ESR”e verdiyi son me`lumatlara gore, hadiseden sonra adanIn sahesi ve hundurluyu boyumekde davam edir. Bele ki, martIn 22-de gunun sonunda adanIn uzunluqu 70, eni ise 50 metre catIb.
AdanIn suyun uzerinde qalan hissesinin hundurluyu ise texminen 3 metrden coxdur. Adil Eliyevin acIqlamalarIna gore, hazIrda adanIn etrafInda su bir qeder istidir. Ilkin me`lumatlara esasen kraterin derinliyi 15 metre catIr. Me`lumat ucun xatIrladaq ki, hemin erazide analoji hadise 1957-ci ilde musahide edilib. Hemin zaman palcIq vulkanI erazide kesfiyyat quyusunun qazIlmasI neticesinde puskurub. 200 metrden cox diametri ve 50 metrden cox hundurluyu olan sozugeden adanI sonralar dalqalar yuyub aparIb. PalcIq VulkanlarI laboratoriyasInIn direktoru bildirir ki, aparIlan tedqiqatlar neticesinde deniz suyunun cirklenmesi ve kimyevi maddelerle zeherlenmesi prosesi qeyde alInmayIb. Mutexessislerin ortaq re`yine gore, vulkan artIq sonmek uzredir. OcaqIn yeniden puskurmesi gozlenilmir. Xezer denizinde puskuren adI cekilen vulkan ve erazide bas veren yeraltI proseslerle baqlI yerli mutexessisler arasInda muxtelif ziddiyyetli texminler soylenilir. Hadiseden derhal sonra Dovlet Geologiya ve Mineral Ehtiyatlar Komitesinin Seysmoloji Tedqiqatlar LaboratoriyasInIn resmileri bolgede bas veren palcIq vulkanInIn guclu zelzelelerden xeber verdiyini beyan edibler. Laboratoriya sozculeri elmi nezeriyyeye esaslanaraq bildiribler ki, vulkan puskurmesi prosesi zamanI aparIlan hesablamalar yaxIn bir ay erzinde Simali Qafqazda - esasen de DaqIstan erazisinde 8-9 ballIq yeraltI tekanlar (12 ballIq cedvel uzre) bas vereceyini gosterir. Alimler onu da qeyd edirler ki, oten ilin noyabrInda BakIda bas veren zelzeleden texminen bir ay once Ceyranbatan su anbarInIn yaxInlIqInda - Keceldaq erazisinde de palcIq vulkanI puskurmusdu. NoyabrIn 25-de qeyde alInan yeraltI tekanlarI Keceldaq vulkanI ile elaqelendiren menbeler deyir ki, Xezerdeki puskurme bu baxImdan yeni tekanlarIn bas vereceyine isaredir. Seysmoloq-alim Elcin Xelilov ise Xezer denizindeki vulkan puskurmesini birbas yeraltI seysmik proseslerin guclenmesi ile elaqelendirmir. Amma alim deyir ki, bolgede vulkanlarIn bas vermesi mueyyen qeder zelzele ocaqlarInIn yaranmasIna sebeb ola biler. “Simali Qafqazda seysmoaktivliyin guclenmesi yeni xeber deyil. Bu haqda hele bir nece ay evvel proqnoz vermisdim. Indi de sozumun ustunde dayanIram”, - deyen Elcin Xelilov aprel ayInIn sonlarInda DaqIstan erazisinde guclu zelzelelerin bas vereceyini bildirir: “Xezerdeki vulkan puskurmesi tektonik proseslerin aktiv musteviye kecmesinden xeber verir. Bu elamet Abseron yarImadasI ve BakI ucun qorxulu olmasa da, Simali Qafqaz bolgesi tehluke altIna dusur. Ona gore de gerek alimlerimiz evvelceden dusunsunler. Sonra gec olacaq”. Elcin Xelilova gore, eger DaqIstan ve ona yaxIn erazilerde 8-9 ballIq zelzeleler olsa, bu, Azerbaycanda texminen 5-6 bal gucunde hiss edilecek: “Quba, Qusar, Xacmaz bolgeleri ucun tehluke daha boyukdur. BakIya geldikde ise, tekanlarIn gucu 3-4 baldan artIq ola bilmez”. EA-nIn Seysmoloji Xidmet Merkezinin rehberliyi ise ireli surulen ehtimallarIn bir qeder sisirdildiyini dile getiribler. Merkezin direktoru Arif Hesenovun dunen “Bizim ESR”e verdiyi me`lumata gore, Xezer denizinde puskuren palcIq vulkanI tebii prosesdir, bundan qorxuya dusmek lazIm deyil: “Bu barede proqnoz veren alimler de bilirler ki, Abseron yarImadasI dunyada en cox palcIq vulkanI olan erazilerden biridir. Bele bir yerde vulkan puskurmesi qeyri-adi hal deyil. Ona gore de vulkandan sonra her hansI yeraltI tekanlarIn bas vermesi haqda texminler soylemek yanlIsdIr”.

Celilabad rayonunun Goytepe kendinde be`zi heyvanlarda dabaq xesteliyinin askar olunmasI ile baqlI yayIlan me`lumatlar oz tesdiqini tapmadI. Bu barede Kend TeserrufatI Nazirliyindeki menbelerden elde edilen me`lumata gore, sozugeden kendde askar olunan xestelik dabaq deyil, nekrobasilliozdur. Menbenin me`lumatIna gore, nekrobasillioz iri ve xIrda buynuzlu mal-qara ucun bir qeder az tehlukelidir.
Qeyd edek ki, hal-hazIrda Kend TeserrufatI Nazirliyinin bas baytarlIq idaresi Goytepede ve ona yaxIn erazide yerlesen kendlerde sozugeden xesteliyin menbeyini axtarIrlar. Bundan basqa Iranla serhedde baytar nezareti guclendirilib. Azerbaycanda dabaq xesteliyinin yayIlmasI tehlukesi ile baqlI danIsan menbe bildirir ki, bele bir tehluke ehtimalI kifayet qeder yuksekdir. Bele ki, Avropa olkelerinde dabaq epidemiyasI bu yaxInlada “start” goturubse, bu cur xestelik bir nece ildir ki, Iran, Ermenistan, Gurcustan ve Turkiyede var. Ona gore de dabaq xesteliyinin Azerbaycan erazisine kecmesi istisna olunmur. Qeyd edek ki, dabaq xesteliyinin insanda ilk elametleri etin yeyilmesinden 3-4 gun sonra ezele strukturunda yuksek tempraturun yaranmasI ile musaiet olunur. Bundan basqa insanIn aqIz nahiyesinde sisler emele gelir. Mutexessisler bildirirler ki, yuxarIda qeyd olunan elametleri ozunde goren insanlar derhal hekime muraciet etsinler. Dahaq xesteliyinin mualicesi 6-10 gun cekir. “Oksolin”, “Zoviraks”, “Tebrofen”, “Interferon”, “Remantadin” dermanlarI ve vitaminlerle mualice edilen dabaq xesteliyi insan heyatI ucun tehluke yaratmIr.

YazIn gelisi ile elaqedar surusme zonalarInda tehlukeli hallar musahide olunmaqdadIr. Mesafece yaxIn olduqundan avtomobil sahiblerinin daha cox ustunluk verdikleri 14 kilometr uzunluqda olan Aqsu asIrImInda son gunler surusme prosesi aktivlesmeye doqru gedir. Me`lumatlara gore, bu gunlerde surusme neticesinde yolun bir hissesi ucduqundan hemin erazide hereket eden “KAMaz” markalI yuk masInI asaraq dereye doqru yuvarlanIb.
Sozugeden asIrImIn yaxInlIqInda meskunlasmIs ehali ile “Bizim ESR”in sohbetinde me`lum oldu ki, surusme ile elaqedar ele bir ciddi tedbirler gorulmur. Sakinlerin sozlerince, muvafiq strukturlar terefinden yolun kenarIna qum ve cInqIl daslarI bosaldIlIb. Bundan basqa elave hec bir is gorulmeyib. Sakinler erz edirler ki, surusme olarsa, bu yolla hereket eden coxlu sayda avtomobiller ya torpaq altInda qalacaq, ya da ki, dereye yuvarlanacaq. Mesele ile elaqedar “Interqeo-tetis” beynelxalq elmi tedqiqat merkezinin prezidenti, geologiya-mineralogiya elmleri doktoru Elcin Xelilovla elaqe saxladIq. O dedi ki, surusmenin musahide olunmasI tektonik aktivlikden xeber verir. Xelilovun bildirdiyine gore, Aqsu asIrImI Boyuk Qafqaz daqlarInIn cenub hissesidir. Hemin hisselerde gerginlik hedden artIq yuksekdir ve tektonik prosesler yavas-yavas artaraq ozunu buruze verir. Menbenin qenaetince, hemin erazide yerustu deformasiyalar ola biler. “Hemin erazide tedqiqatlar aparmIsInIzmI?” sualInI E.Xelilov bele cavablandIrdI: “Biz birbasa Aqsu asIrImInda tedqiqatlar aparmamIsIq. Aqsu asIrImI tektonik yoldan kecir. Orada coxlu sayda tektonik catlar movcuddur. ‚mumiyyetle, surusmeler tebii prosesdir ve hemise ola biler”. Surusmenin qarsIsInI nece almaq olar sorqumuzun cavabInda Xelilov bildirdi ki, surusmenin qarsIsInI almaq ucun konkret texniki tedbirler planI var. Meselen, hemin erazilerde quyular qazIlIr, quyularIn icerisine borular yeridilir ve s. Xeliovun fikrince, Aqsu asIrImInda surusme prosesleri baslayIbsa, orada texniki tedbirler heyata kecirilmelidir. Aqsu asIrImIndakI veziyyetle elaqedar resmi menbeye-Geologiya ve Mineral Ehtiyatlar Komitesinin mutexessisi AdIsirin Elekberova muraciet etdik. O dedi ki, hemin erazide bas veren surusme dovrudur. Surusme hadisesi tek Aqsu asIrImInda deyil, SamaxI-IsmayIllI avtomobil yolunun etrafInda da bas verir. Menbenin sozlerine gore, erazide bas veren surusme ciddi katastrofik hallarla musahide olunmur. Temsil etdiyi idarenin tedqiqatlarIna soykenen menbe qeyd etdi ki, daim surusmeye meylli olan sozugeden erazide bu proseslerin qarsIsInI tam almaq qeyri-mumkundur. YalnIz mueyyen me’nada te`mir-berpa isleri aparmaqla surusmenin qarsIsI muveqqeti alInIr.

Isleyen pensiyacIlar ucun 50 faizlik odeme sisteminin tetbiq olunmasI neticesinde her ay 6 milyard manata qenaet edilir. Bu barede me`lumat veren Dunya BankInIn “Pensiya sisteminde ve sosial mudafiede islahatlar” layihesinin pensiya meseleleri uzre eksperti Azadi Quliyev bildirib ki, bir sIra qerb olkelerinde isleyen pensiyacIlar umumiyyetle teqaud almIrlar.
Azadi Quliyevin sozlerine gore, Azerbaycanda pensiya sisteminde aparIlan islahatlarIn baslanqIcIndan uzu beri 300 milyard manat vesaite qenaet edilib. Vesaitlerin qenaet edilmesi ilk novbede pensiya yasInIn iki il muddetine uzadIlmasIna sebeb olub. Bele ki, pensiya yasInIn artIrIlmasIndan sonra teqaud alanlarIn sayI 70 min nefer azalIb. Bunun da neticesinde 100 milyard manata yaxIn vesaite qenaet edilib. Bundan basqa pensiyalarIn Birlesmis Universal Sehmdar BankI vasitesile odenilmesine baslanandan sonra faiz dereceleri 2,5-den 0,9 faize enib. Neticede 45 milyard manat vesaite qenaet edilib. Azadi Quliyevin fikrince, pensiya sisteminde problemler hele de qalmaqdadIr. Demoqrafik proseslerin tehlili gosterir ki, pensiyacIlarIn sayInIn birden-bire coxalmasI 2005-ci ilden sonra baslayacaq. Bele ki, hazIrda respublikamIzda ikinci dunya muharibesine kimi ve muharibe dovrunde doqulmus 1 milyon 500 min nefer pensiyacI var. Mehz bu sebebden de olkede pensiyacIlarIn sayI az gorunur.

OktyabrIn evvelinde BakIda Almaniya-Azerbaycan ekoloji konfransI kecirilecek. Hemin tedbirde AlmaniyanIn M.Zukkov adIna Etraf Muhitin QorunmasI Fondunun mutexessisleri Azerbaycan erazisinde yerlesen qoruqlarda ve dovlet terefinden qorunan zonalarda milli parklarIn yaradIlmasI ile elaqedar aparIlmIs tedqiqatlarIn yekun hesabatInI teqdim edecekler.
Milli parklarIn yaradIlmasI proqramI Dovlet Ekologiya ve Tebietden Istifadeye Nezaret Komitesi ile birge heyata kecirilecek. Proqram respublikanIn 10-15 inzibati erazisini ehate edecek. Ilkin merhelede bele parklar TalIs daqlarInda ve Sahdaq erazisinde yerlesen mese massivlerinde yaradIlacaq. Qeyd edek ki, hele bu layihelerin heyata kecirilmesine ne qeder vesait yoneldileceyi me`lum deyil.