|
|
|
| 27 Mart, 2001. Cersenbe axsamI ¹33(256)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
 Duz bir il bundan evvel Boris Yeltsin terefinden siyasi varis adlandIrIlaraq hec kimin gozlemediyi halda dovlet bascIsI vezifesine getirilen Vladimir Putinin prezident secilmesinden bir il otur. Bir il bundan evvel Rusiya secicilerinin 53 faizi Putine ses vererek onu bas nazir postundan prezident kursusune qaldIrdI. Bu gunlerde RusiyanIn aparIcI sorqu merkezleri prezidentin bir illik hakimiyyetinden sonra ehalinin dovlet bascIsIna munasibetine yeniden aydInlIq getirmeye calIsIblar bele bir neticeye gelibler ki, helelik Putinin reytinqi neinki asaqI dusmur, eksine daha da artIr.
Bununla bele, bir cox sahelerde esaslI deyisiklik edilmeyib. Yayda iqtisadiyyat naziri German Qref terefinden ve’d edilen islahatlar heyata kecirilmemis qalIr. Effektiv bank sisteminin yaradIlmasIna baslanmayIb. Sexsi mulkiyyetin mudafiesini te’min edecek qanunlar layihe seklinde qalIb. TorpaqlarIn satIlmasInI tenzimleyecek qanun sonadek qebul edilmeyib. Dovlet budcesini aqIr yukden azad edecek ve xalq teserrufatInIn idare edilmesini asanlasdIracaq menzil-kommunal islahatlarI olu noqteden terpenmeyib. YalnIz vergi siyasetinde nezere carpacaq deyisiklikler aparIlIb.
Putinin telesmediyini, xeyli leng hereket etdiyini gormek cetin deyil. Be’zi musahidecilerin fikrince, Putin problemleri vaxtInda gore bilmir ve bunu bacaranlarI oz etrafInda saxlamaqdan qorxur. Bele veziyyetde qerar cIxarmaq, ozu de duzgun hereket etmek cetin isdir. Basqa bir fikre gore, Putinin bu astagelliyinin esasInda xususi taktika dayanIr. Guya, Putin qeti tedbirlere el atacaqI teqdirde dovlet strukturlarInda illerden beri yIqIlIb qalmIs problemlerin birden-bire qabardIlmasIndan qorxur. Meselen, Putin orduda hokm suren ikitireliyi ona gore aradan qaldIrmaqa telesmir ki, Mudafie Nazirliyi ile Bas Qerargah arasInda munaqise yaratmaq istemir - her halda indiki veziyyetde Putin ucun bundan pis variant ola bilmez. Putin hakimiyyetinin ilk aylarIndan baslayaraq musteqil qubernatorlarIn qoparaqInI goturmekle onlarIn selahiyyetlerini mehdudlasdIrmaqa calIsIrdI. Bununla bele, qubernatorlara qarsI selib muharibesi yarImcIq qaldI. Gorunur, Putin merkez-eyalet qarsIdurmasInI guclendirmek niyyetinde deyil.
Putin Rusiya siyaseti heyatInIn son illerinde hakimiyyetinin mohkemliyi baxImIndan en guclu fiqurlardan biridir. Putin qanunverici orqanla dil tapmaqda cetinlik cekdiyine gore, Moskva kucelerine top-tufeng duzub parlament binasInI mermi yaqIsIna tutan selefi Yeltsinden ferqli olaraq kifayet qeder sozebaxan ve basI asaqI Duma ile isleyir. Bu imkan Putine qanunverici orqana oz nezer-noqtesini yeritmek furseti verir. Mehz Putin hakimiyyetin merkezlesdirilmesi ve vahid elde cemlesdirilmesi ucun ucqarlardakI kicik carlarIn selahiyyetlerini mehdudlasdIracaq qanunlarIn cIxarIlmasIna nail ola bilib.
Butun bunlara baxmayaraq, bir sIra dairelerin nezerinde Putin elinde hakimiyyeti cemlesdirmeyi bacaran, lakin ondan ne cur yararlanmaqI bacarmayan adam kimi qalIb. Be’zen adama ele gelir ki, Putinin esas meqsedi ele siyasi hakimiyyeti mohkemlendirmekdir. Her halda faktiki hakimiyyetde olduqu ilyarImlIq muddetde Putin daqIlmIs iqtisadiyyatIn dirceldilmesinden ve vetendas cemiyyetinin yaradIlmasIndan daha cox ozunun movqelerinin guclendirilmesine calIsIb.
Ola biler ki, Putin usul-idaresinin bunca boyuk nailiyyetler elde etmesi ciddi muxalifetin olmamasI ile baqlIdIr. Qerbe yonlenmis liberallar Putinin avtoritarizme meylli xususiyyetlerini tenqid ederek yaxInlasmaqda olan konstitusiya inqilabIndan xeber verirler. Amma liberallarIn xalq arasInda kifayet qeder nufuzlu olmadIqInI gormek cetin deyil. Gorunur, musahideciler Putinin tenqidcisi var, reqibi yoxdur demekle mehz bu amili nezerde tuturlar.
Cecenistan meselesi Putinin yaralI yerlerinden biri olaraq qalIr. Putinin prezident kursusune yiyelenmesinde onun cecenlere qarsI amansIz movqeyi esaslI rol oynayIb. Putinin reytinq gostericisinin azalmamasI ruslarIn bu meseleye munasibetinde esaslI deyisikliyin olmamasIndan xeber verir. Bununla bele, prezidentin nufuz gostericisini acIqlayan reqemlerde narahat olmaqa esas veren meqamlar da yox deyil. ArasdIrmalar gosterir ki, Putinin kecmisi ile baqlI qaranlIq meqamlar, daha doqrusu onun xefiyye kecmisi daha cox savadlI ehali arasInda narahatlIq doqurmaqa baslayIb. SavadsIz kutle ise bir il evvelki narahatlIqI bir kenara qoyub. Butun bunlar onu gosterir ki, Putinin nufuz siyaseti ehalinin esas hissesini teskil eden orta ve asaqI tebeqeler ucun nezerde tutulub.
 MakedoniyanIn silahlI quvveleri Tetovo seheri etrafInda gizlenen alban yaraqlIlarInIn movqelerine genismiqyaslI hucumlara baslayIblar. Herbi emeliyyatlarda tanklar, vertolyotlar, qumbaraatanlar ve aqIr artilleriyadan istifade edilir. Bu olkeden verilen xeberlere gore, oten gunlerde heyata kecirilen doyuslerden sonra hokumet qosunlarI alban separatcIlarInI bir nece kendden vurub cIxara bilibler.
Oten gun Makedoniya ordusu Tetovo etrafIndakI daqlIq erazilerde movqe tutan albanlarI mueyyen qeder sIxIsdIraraq irelileye bilibler. HazIrda ozlerini Milli AzadlIq Ordusu adlandIran separatcIlar bir qeder geri cekilerek Makedoniya ordusuna ciddi muqavimet gostermeye calIsIrlar. Bu gunlerde herbi emeliyyatlar rayonuna bas ceken Makedoniya bas naziri Lyubco Georgiyevic doyuslerin planauyqun sekilde aparIldIqInI deyib. Resmi daireler doyusleri iki gunden sonra basa catdIracaqlarInI bildirseler de, qerb agentlikleri emeliyyatlarIn yaxIn vaxtlarda basa catacaqIna inanmIrlar. Cunki yerli muhite daha yaxsI beled olan alban yaraqlIlarI daha cevik hereket edirler. MakedoniyanIn daqlIq simal erazilerinde 300-den 700-dek yungul silahlanmIs yaraqlInIn olduqu ehtimal edilir. Makedoniya hokumetindeki menbeler qiyamcIlarIn birdefelik mehv edilmesile neticelenecek emeliyyatlara tam terefdardIrlar. Hemin menbe onu da bildirib ki, bu emeliyyatlar bolgede Makedoniya ile alban ehalisi arasInda gerginliyin artmasIndan narahat olan beynelxalq ictimaiyyetin caqIrIslarIna baxmayaraq davam etdirilecek. “Biz indiye kimi, terrorculara diqqet yetirmirdik. Indi ise erazilerimizi qaytarmaq niyyetindeyik. Ve bundan otru butun mumkun vasitelerden istifade edeceyik”, - deye Makedoniya ordusunun numayendesi Blaqoyya Markovski bildirib. Qeyd edek ki, NATO-nun bolgede yerlesdirilen sulhmeramlI quvveleri herbi emeliyyatlara helelik mudaxile etmir.
AvropanIn “Airbus Industry” konsorsiumu dunyada en boyuk avialayneri numayis etdirib. A340-600 tipli bu neheng aerobusu 380 nefer sernisini 13,9 min kilometr mesafeye dasImaq qabiliyyetine malikdir.
Terrare ilk reysini bu il aprelin sonunda heyata kecirecek. Onun kommersiya meqsedleri ucun istifadesine 2002-ci ilin iyun ayIndan baslanIlacaq. Bu serefli isi “Virgin Atlantic” sirketi heyata kecirecek. Korporasiya A340-600 ve A340-500 tipli teyyareler ucun indiye kimi 127 sifaris qebul edib.
EfqanIstanda hakimiyyetde olan Taliban herekatInIn numayendeleri Bamiyan eyaletinde Budda abidelerinin mehv edilmesinin neticelerini ilk defe olaraq dunen ecnebi jurnalistlere eyani sekilde numayis etdiribler.
Belelikle, media mensublarI hundurlukleri 53 ve 38 metre catan iki neheng Budda heykelinin doqrudan da tamamile daqIdIldIqInIn sahidi olublar. Qeyd edek ki, Sri-Lanka hokumeti EfqanIstanda daqIdIlmIs Budda abidelerine oxsar heykellerin tezlikle bu olkede tikileceyini beyan edib.
FransanIn xarici isler naziri Yuber Vedrin dunen Vasinqtonda ABS dovlet katibi Kolin Pauell ve vitse-prezident Dik Ceyni ile danIsIqlara baslayIb. DanIsIqlarda gundelikde duran esas mesele Makedoniyada yaranmIs bohran, Rusiya ile munasibetler, elece de Iraqa qarsI sanksiyalarla baqlIdIr.
Fransa bir sIra beynelxalq meselelere munasibetde ABS-dan ferqli movqe tutur. Bele ki, Paris BMT-nin Iraqa qarsI tetbiq etdiyi sanksiyalarIn eleyhinedir. Fransa terefinin fikrince, sanksiyalar bu olkedeki humanitar durumu pislesdirir. Yuber Vedrin hemcinin casusluqda ittiham edilen dord rus diplomatInI Vasinqtondan qovan ABS hokumetinin qerarInI da pisleyib.
Oten bazar gunu TatarIstanda prezident seckileri kecirilib. Ilkin hesablamalara gore, hazIrkI prezident Mentemir Saymiyev secki siyahIsIna daxil edilen secicilerin 78,7 faizi istirak etdiyi seckilerde seslerinin 87,7 faizini toplayIb.
M. Saymiyevle yanasI TatarIstan prezidenti kursusu uqrunda mubarizede istirak eden Dovlet DumasI deputatlarI Sergey Sasurin ve Ivan Qracov muvafiq olaraq 4,9 ve 3,87 faiz, TatarIstan Kommunist PartiyasInIn numayendesi Robert SadIkov 4,32 faiz ses toplayIblar. MaraqlIdIr, indiki secki tedbiri TatarIstanda alternativ esaslarla kecirilen ilk prezident seckisidir. Bele ki, evveller Saymiyevle beraber esaslarla oz namizedliyini ireli suren olmayIb.
Bu il ABS hebsxanalarInda ceza ceken dustaqlarIn sayI 2 milyon neferi oterek rekord hedde catIb. Bu me’lumat ABS Edliyye Departamentinin hesabatIndan goturulub.
Departamentin hesabatIndan o da me’lum olur ki, dustaqlarIn 80 faizi milli azlIqlarIn temsilcileridir. VetendaslarIn AzadlIqI Uqrunda Amerika IttifaqInIn beyanatInda ise bildirilir ki, azadlIqdan mehrumetme cezasIna diger demokratik olkelere nisbeten ABS-da daha cox muraciet edilir. MaraqlIdIr, Yer kuresi ehalisinin 5 faizi ABS-da yasasa da, bu olke hebsxanalarI dunya dustaqlarInIn dordde birinin “sIqInacaqIna” cevrilib.
|
