|
|
|
| 29 Mart, 2001. Cume axsamI ¹33(256)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
 Son zamanlar o qeder de hamar gorunmeyen Moskva-Vasinqton munasibetlerinde yeni catlar yaranmaqa baslayIb. Her sey ondan basladI ki, Cecenistan xarici isler naziri Ilyas Ehmedovun qebul edilmesine qarsI cIxan MoskvanIn telebleri Aq Evde o qeder de ciddi qebul edilmedi. Dovlet Departamentinin numayendeleri cecen numayendesinin resmi sekilde qebul edilmesini idarenin “ilk ellerden me’lumat almaq” zerureti ile elaqelendirdiler. Daha sonra ABS Dovlet Departamentinin numayendesi Con Bayrl Ilyas Ehmedovun elini sIxmaqdan ve onunla goruse 3 saat vaxt ayIrmaqdan cekinmedi.
MoskvanIn reaksiyasInI uzun zaman gozlemek lazIm gelmedi. Dunen seher Rusiya Xarici Isler Nazirliyinin mesele ile baqlI beyanatI derc edildi. Senedin metni kifayet qeder sert cumlelerden ve acIq ittihamlardan ibaretdir. Moskva beyan edib ki, bu gunlerde Stavropolda bas vermis terror emellerini keskin pisleyen ABS aradan bir sutka bele oturmeden Aslan Meshedov komandasInIn numayendesini qebul etmekle “ikili standartlar” siyaseti yeridir. Senedde deyilir: “Dovlet Departamentinin mucahidlerle goruse “ilk ellerden me’lumat almaq meqsedile” getdiyini demesi qeribe gorunur, en azI ona gore ki, bu eller qana bulasIb”.
Xarici isler idaresi Vasinqtonun Ehmedovu qebul etmesini “amoral” adlandIrIb. Idarenin resmi numayendesi Aleksandr Yakovenkoya gore, “ABS administrasiyasI cecen numayendesini resmi sekilde qebul etmekle beynelxalq terrorizmle mucadilede kimin terefinde dayandIqInI gostermis olur”. Eslinde bu sozler rus resmisinin ABS-I beynelxalq terrorizmi desteklemekde ittiham etmesi demekdir.
Amma MoskvanI hiddetlendiren tekce bu deyil. Kreml diqqeti bele bir meqama yoneldir ki, “Vasinqtonu CecenistanIn qanuni rehberi Ehmed Qedirovun movqeyi qetiyyet maraqlandIrmIr - oten ilin sentyabrInda ABS-a geden mufti hec bir ABS resmisi terefinden qebul edilmemisdi”. Bu beyanat MoskvanIn umu-kususundeki novbeti meqamlarI qabartmaqa yonelse de, onun seslendirilmesi Qedirov hakimiyyetinin faktiki olaraq tanInmadIqInIn eyani gostericisidir. Me’lum olduqu kimi, indi Qerb Moskvadan separatcIlarla dil tapmaqI teleb edir. Kreml basa dusur ki, ayrI-ayrI namizedlerle emekdaslIqIn mumkunluyunun seviyyesi hemin adamlarIn milli azadlIq mubarizesinin nuvesine ne derecede yaxIn olmasI ile baqlIdIr. Vasinqton bu namizedlerin hemin nuveye daha da yaxInlasdIrIlmasInda israrlIdIr (ele Ehmedovun qebul edilmesi jestinin bir meqsedi de bundan ibaretdir). Bu halda ehalinin loyal munasibetini qazanmaq da Moskva ucun asan olardI. Amma Rusiya radikallara yaxInlasdIqca guzestler boxcasInIn aqzInI daha genis acmalIdIr. Bunu ise Putin hokumeti istemir. Eslinde oten muharibelerde Rusiyaya qarsI doyusen, xalqI cihada sesleyen mufti Ehmed Qedirov, cezasInIn qalanInI oz xalqIna qarsI muharibede kecirmeye razI olan Bislan Qantemirovla emekdaslIq MoskvanIn yol vereceyi en boyuk rusvaycIlIqdIr.
Rusiya-ABS munasibetlerinin bu gunlere tesaduf eden kesiyini son kesfiyyatcI ifsalarI ile bir arada arasdIrmaq lazImdIr. XatIrladaq ki, qarsIlIqlI ittihamlar 50 diplomatIn olkelerden cIxarIlmasIna sebeb olub. Her iki terefin telekanallarI casuslarIn fealiyyetini eks etdiren videosujetler gostrerirler. RusiyanIn RTR kanalI Moskva kafelerinden birinde rusiyalI Anatoli Popovu dile tutan ABS herbi attasesi numayendesi Robert Braunun o qeder de selis olmayan videotesvirini gosterib. Braun 1999-cu ilde dovlet sirrini yaymaqda ittiham edilerek hebs edilmis rus eksperti Iqor Sutyaqini tanIyIrmIs. Sutyaqinin hebsinden sonra Braun Rusiyadan getmisdi. Bir qeder sonra ise ABS numayendesi yeniden Rusiyaya qayItmIsdI. En yaxIn gunlerde Rusiya XIN-in bu mesele ile baqlI ile novbeti beyanatlar vereceyini gozlemek olar.
Bir cox musahideciler bas verenleri, xususen MoskvanIn beyanatInI ABS-Rusiya munasibetlerinde yeni dovr yaradacaq qeder keskin jest sayIrlar. OnlarIn deyerlendirmelerine gore, Rusiya XIN-in beyanatI bu illerde baslayacaq yeni nov “soyuq muharibenin” sebebi olmasa bele, en azI onun elameti kimi meydana cIxIb. Gorunur, xarici siyasetde esas canatmalarIn obyekti kimi, RusiyanIn coxdan “qaraladIqI” Serqe uz tutan ABS “Serq” deyende haradan basladIqInI catdIrmaq ucun Cecenistan numayendesini qebul edib. Doqrudur, Aq Evin son beyanatlarInda Cin meselesi xususi qabardIlIr ve mentiqle Rusiyadan daha cox diger nehengin “yorqanIna bit dusmelidir”. Amma istenilen halda maraq serhedlerinin bir ucunun Qafqaz olacaqI lap evvelden de belli idi. ABS oz prioritetlerini mueyyenlesdirerken AvropanI ve ya yaxIn Serqi secmis olsaydI bele, serhedlerin bir yanI Qafqaz olacaqdI.
IordaniyanIn paytaxtI Emman seherinde ereb dunyasInIn en boyuk teskilatI sayIlan Ereb Olkeleri LiqasInIn sammiti oz isine baslayIb. Bu, Liqaya daxil olan olkelerin liderlerinin son 10 ilde planlI sekilde kecirdikleri ilk gorusdur. Belelikle, 1990-cI ilde Iraq qosunlarInIn Kuveyt erazisine herbi mudaxilesi ve bunun neticesi kimi baslanan korfez muharibesinden sonrakI dovrde ereb dunyasInI temsil eden 15 dovlet rehberi ve 7 olkeden gelmis numayende hey’eti bascIlarI ilk defe bir araya gelibler.
ToplantI istirakcIlarI ereb dunyasInI narahat eden bir sIra problemleri muzakireye cIxarIblar. BMT-Iraq, Iraq-Kuveyt munasibetleri, elece de YaxIn Serq problemi ile baqlI meseleler muzakirelerin esasInI teskil edib. Once Israil-Felestin munasibetlerine toxunulub. BMT bas katibi Kofi Annan ereb dunyasInIn isteyine beled olduqunu, ancaq bununla bele, Iraq ve Israile qarsI BMT Tehlukesizlik SurasInIn cIxardIqI qetnamelerin pozulmasIna qarsI dunya ictimaiyyetinin ikili movqe tutmasInI dile gotirib. BMT bas katibi felestinlilere qarsI kutlevi cezalandIrma siyaseti yuruden Israil hokumetini keskin tenqid edib. Onun sozlerine gore, Felestin ve Suriya erazilerini isqal etdiyine gore dunya ictimaiyyetinin Israili tenqid etmeye tam haqqI var, ancaq ereb dovletleri bascIlarI yaddan cIxarmamalIdIrlar ki, yehudi dovleti hazIrda tanInmIs serhedleri daxilinde movcud olmalIdIr. DanIsIqlar masasI arxasIna kecmeye hazIr olduqunu bildiren Felestin muxtariyyetinin rehberi Yasir Erefat Qezze bolgesi ve Iordan cayInIn qerb sahilinde meskunlasan felestinlilerin mudafiesi ucun bolgeye beynelxalq quvvelerin getirilmesinin vacibliyini vurqulayIb. Qeyd edek ki, bu mesele ile baqlI layihe hazIrda BMT-nin Tehlukesizlik SurasInda muzakire edilse de, TS-nin uzvu olan 15 dovlet numayendesi helelik yekun razIlIqa gele bilmeyib.
Iraq prezidenti Seddam Huseyn ise Felestinin azad edilmesi ucun olkesinin Israil uzerine boyuk ordu gondermeye hazIr olduqunu toplantI istirakcIlarInIn nezerine catdIrIb. Liviya prezidenti Muemmar Qezzafi daha orijinal teklifle cIxIs edib. O, Israile Ereb Olkeleri LiqasIna daxil olmaqI meslehet gorub. Qezzafinin sozlerine gore, Israil bundan otru isqal etdiyi erazileri felestinlilere qaytarmalI, kutlevi qIrqIn silahInI mehv etmeli ve Quds meselesinin edaletli helline imkan yaratmalIdIr.
Iraqa qarsI BMT sanksiyalarI ile baqlI olaraq gundeliye cIxarIlan mesele xususi diqqetle muzakire edilib. Iordaniya kralI Abdulla Iraq xalqInIn ducar olduqu dozulmez merhumiyyetlere son qoymaqIn vaxtI catdIqInI bildirib. Diger liqa uzvleri de BMT-ni Iraqa qarsI sanksiyalarI leqv etmeye caqIrIblar.
Emman sammiti ereb dunyasI ucun daha bir elametdar hadise ile yadda qalIb. Suriya prezidenti Bassar Esed ve Felestin lideri Yasir Erefat iki olke arasInda onillikler boyu davam eden dusmenciliye son qoymaq ve iki dovletin siyasetini uzlasdIrmaq haqqInda razIlIqa gelibler.
Muselman dovletleri bascIlarI BMT-nin Insan huquqlarI komissiyasInI Iranda bu sahede yaranmIs veziyyeti pisleyen qetnamelerin buraxIlIsIna son qoymaqa caqIrIb. Liqa numayendelerinin bu mesele ile baqlI qebul etdikleri senedde deyilir ki, Iranda insan haqlarI sahesinde veziyyetin urekacan olmasIna baxmayaraq, Qerb dovletlerinin tezyiqi altInda Tehrana qarsI yeni qetnameler qebul edilir. Ereb liderleri hesab edirler ki, insan huquqlarI komissiyasI eslinde Felestinin isqal olunmus erazilerinde insan huquqlarInIn “sionist rejimi” terefinden pozulmasIna diqqet yetirmelidir.
Dunen gunun ikinci yarIsInda Rusiya prezidenti Vladimir Putin dovlet aparatInda bir sIra deyisikliklere imza atIb. Mudafie naziri Iqor Sergeyev vezifesinden azad edilib. Sabiq nazir bundan sonra strateji meseleler uzre prezident musaviri vezifesini icra edecek.
Mudafie naziri postu ise bu vaxtadek Tehlukesizlik SurasInIn katibi vezifesini icra etmis Sergey Ivanova tapsIrIlIb. Ilk defe olaraq mudafie nazirinin muavini vezifesi qadIna - lyubov Kudelinaya tapsIrIlIb. Kudelina yeni te’yinatInadek maliyye nazirinin muavini isleyib. Prezident mulki sexslerin Mudafie Nazirliyine celb edilmesinin cemiyyetin “demilitarizasiya”sI ucun vacib olduqunu bildirib. Vergi polisi xidmetinin rehberi Vyaceslav Soltaqanov isden azad edilib. Onun yerini Tehlukesizlik SurasI katibinin birinci muavini Mixail Fradkov tutacaq. Is yerini deyisenler arasInda bu vaxtadek daxili isler naziri vezifesini tutmus Vladimir Rusaylo da var. Rusaylo Rusiya Tehlukesizlik SurasInIn katibi olub. DIN-e rehberlik ise hakim “Yedinstvo” parlament fraksiyasInIn lideri Boris QrIzlova hevale edilib.
Yevgeni Adamov atom energetikasI naziri vezifesinden azad edilib. Onu bu isde Kurcatov adIna institutun icracI direktoru Aleksandr Rumyantsev evez edecek. General-polkovnik Anatoli Perminov kosmik qosunlarIn bas komandanI te’yin edilib.
Sraqagun axsam Kiyevin Pecyorsk mehkemesi bas nazirin sabiq muavini Yuliya Timosenkonun hebsi haqqInda prokurorluq terefinden verilmis sanksiyanI leqv edib ve onun azad edilmesi haqqInda qerar cIxarIb. Mehkeme hemcinin bildirib ki, onun qerarI qetidir ve sikayete verile bilmez.
Yuliya Timosenko bu ilin yanvar ayInda iste’fa vermisdi. Sabiq bas nazir muavini bundan bir ay sonra - prezidentin ve guc nazirlikleri bascIlarInIn iste’fasInI teleb eden Milli Nicat Forumuna daxil olduqu vaxt hebs edilmisdi. Kecmis bas nazir Pavel Lazarenkonun iste’faya getmesinden 4 il ve Yuliya Timosenkonun bas nazirin muavini vezifesine te’yin edilmesinden 1 il sonra bas prokurorluq onu bir sIra cinayetlerde suclamIsdI. UkraynanIn bas prokurorluqu bu ilin evvelinde bas nazirin kecmis muavinini kecmis bas nazir Lazarenkoya 1997-ci ilde rusvet vermekde ittiham etmisdi.
Almaniya xususi polis desteleri olkenin simalInda yerlesen Dannenberq seherinde Fransadan nuve tullantIlarInI getiren qatarIn yolunu baqlamaqa calIsan numayiscileri daqIdIb. Numayiscilerden be’zileri sementle ozlerini demiryoluna berkidibler.
Odur ki, yolun bir hissesi sokulmeli olacaq. Qeyd edek ki, Fransadan getirilecek nuve tullantIlarI mehz Dannenberq seherine dasInIb, buradan masInlara yuklenmelidir. Polis demiryol vaqzalInI muhasireye alan numayiscileri daqItmaq ucun yanqInsonduren masInlardan istifade edib. HazIrda veziyyet nisbeten yoluna qoyulsa da, numayisciler aksiyanI bu gun davam etdireceklerini bildiribler.
|
