|
|
|
| 29 Mart, 2001. Cume axsamI ¹33(256)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
“Olum ya olum?” Sekspirin yaratdIqI (bunu birme’nalI sekilde deyek), dunya teatrlarI sehnesini feth eden Hamletin bu sualI artIq XXI esrin tamasacIcInI maraqlandIrmIr. Teessuf ki, bu me’lumatIn qaynaqInI unutmusam. Ancaq bu fakt sizler ucun de maraqlI olar. Son zamanlar Sekspirin eserlerine muraciet ederek, muasir tamasacInIn teleblerini nezere alaraq, onun uzerine el gezdirmekden cekinmeyen ixtiyar sahibleri, qehremanIn zerb-mesele cevrilen meshur “Olum ya olum” sualInI ixtisara salIrlar. Muasir tamasacInI “Olum, ya olum” deyil, ayrI metlebler maraqlandIrIr: bu secim arasInda olan mesafe, qehremanIn “nece yasamalI” gorku. Ozu de ferqli bir tertibatda. Ele muasir teatr senetinde pantomim unsurlerin one kecmesi de bu telebatdan doqur. Tebii ki, bu, yegane variant deyil.
Metlebden yayInmayaq, bir sozle, yeni-yeni suallarI uze cIxan teatr alemi daha bir Beynelxalq Teatr Gununu arxada qoydu. En’enevi olaraq, Azerbaycan Teatr Xadimleri IttifaqI tedbirler kecirdi. O cumleden, Medeniyyet Fondu ile birge “Teatr: dunen, bu gun, sabah” “deyirmi masa”nI. XatIrladaq ki, uc ilden beri gerceklesen bu tedbir Beynelxalq Teatr Gunune, martIn 27-ne tesaduf edir.
Ekser teatr xadiminin qatIldIqI bu tedbirde, esasen teatr aleminin muasir durumu, senet problemleri, yaradIcIlIq meseleleri, o cumleden, rejissor ve aktyorlarIn qayqIlarI diqqet merkezinde olur.
Beynelxalq Teatr Gunu bu bayrama qatIlmaqa bizlere haqq veren Azerbaycan teatrInIn temelcilerini xatIrlayaq.
Bildiyiniz kimi, Azerbaycan teatr tarixi 1873-cu ilden uzu beri gelir. BakI RealnI Mektebinin telebeleri terefinden M.F.Axundovun “Lenkeran xanInIn veziri” eseri esasInda sehnelesdirilen bu tamasa martIn 10-u oynanIlIb. 10 gun sonra ise dramaturqun “Serguzesti merdi-xesis” tamasasI gosterilib. Bu tamasalarIn sehnelesdirilmesinde ise bilavasite dovrun maarifcileri Hesen bey Zerdabi ve Necef bey Vezirovun (ilk tamasada rejissorluq eden Necef bey Vezirov ikinci tamasada qadIn rolunu oynayIb) boyuk rolu olub. Yeqin ele bu sebebdendir ki, Necef bey Vezirov Rusiyaya tehsil almaqa getdiyinden, Hesen bey Zerdabi ise metbuatla mesqul olduqundan bu sahede mueyyen fasile yaranIr. Bele demek olarsa, Azerbaycan teatr aleminde canlanma bir de 1887-ci ile tesaduf edir. Evvelkinden ferqli olaraq, bu canlanmada mutesekkillik nezere carpIb. Vetene donen Necef bey Vezirov, Sultan Mecid Qenizade ve Hebib bey Mahmudbeyovun rehberlik etdiyi teatr truppalarI o dovrun teatr aleminin varlIqInI sertlendirir. Ancaq bu teatrlarIn fealiyyetinde daimilik olmayIb. Azerbaycanda ilk daimi fealiyyet gosteren teatr ise Ebdurrehimbey Haqverdiyevin adI ile baqlIdIr. O, 1890-cI ilde yuxarIda adI cekilen teatr truppalarInIn yaradIcI hey’eti esasInda yeni teatr unvanI yaradIr. Teatr tarixinin tesekkul dovrunu xatIrlayanda professional sehnenin ilk aktyorlarI - Cahangir Zeynalov, Huseyn Ereblinski ve basqalarI yada dusur. XX esrin evvellerinde Azerbaycanda maarifcilik meqsedi ile fealiyyet gosteren “Nicat” ve “Sefa” cemiyyetlerinin terkibinde de teatr truppalarI olub.
Azerbaycan teatrI sehnesinde milli dramaturgiya ile yanasI dunya, o cumleden, Qerb dramaturqlarInIn eserleri genis yer alIr. XatIrladaq ki, Qerb dramaturqlarIna ilk defe 1804-cu ilde muraciet olunub. HasIm bey Vezirov Sekspirin “Otello” eserini azerbaycan diline tercume edib, ele hemin il de eser Susa seherinde heveskar teatr truppasI terefinden sehnelesdirilib.
Bu gun Azerbaycanda coxlu sayda teatr unvanlarI var.
Senet me’bedlerinin geleceyi haqda fikirleri dinlemekden cekindik, yanlIslIqa yol verileceyi istisna deyil. Bu gune gelince ise, ilk musahibim yene bizi yarI yolda saxladI. Ilk musahibim Gencler TeatrInIn yaradIcIsI ve bas rejissoru Huseynaqa Atakisiyevdir. Onun fikrince, xarici olkelerle medeni elaqeler yox derecesinde olduqundan (dunya teatrlarInda hansI prosesler gedir, demek olar ki, bundan xebersizik) seslenen fikirler esl heqiqeti ortaya qoymur.
Yeni baxIslar, qaydalar sistemi bir cox sahelerde olduqu kimi, edebiyyatda da ozunu ciddi sekilde buruze verir. Iller boyu kolgede qalan eruz veznli se’rimizde, xususen, onun bir qolu olan dini edebiyyatda da bir canlanma, vus’et hiss olunmaqdadIr. XX esrin evvellerinde qadaqalar uzunden fealiyyetini dayandIran edebi meclisler esrin sonunda yeni esaslarla berpa olunmus ve yeni mecisler yaranmIsdIr.
Bu gun bu meclislerde onlarla sair eruz veznli se’rimizin kesiyinde dayanaraq, edebiyyatImIzI gozel se’r incilerile zenginlesdirmek yolunda ellerinden geleni esirgemir. Berpa olunan “Mecmeus-suera”, “Gulustan”, “Fovcul-Fuseha”, yeni yaranan “Fuzuli”, “Vahid” edebi meclislerinin fealiyyeti bu cehetden teqdirelayiqdir. Respublika Edebiyyat Fondunda teskil edilmis “Eruz” edebi meclisi ise digerlerinden genc olmasIna baxmayaraq, bu sahede boyuk addImlar atmaqdadIr. Meclisin sedri muasir dovrde dest-xetti ile ozunu iste’dadlI sair kimi tesdiqlemis Elemdar Mahir, katibi ise genc sair Ilqar Fehmidir. Meclisin iyirmiden artIq uzvu var. Basqa meclislerden ferqli olaraq, bu meclisin uzvleri arasInda eruzu bilmeyen, bu sahede qelemini sInamayan yoxdur. Taceddin, Seyyar, Arif BuzovnalI, Cesur Nari ve basqalarI meclisin en feal uzvlerindendir. Meclise tekce sairler deyil, xanendelik senetine yiyelenmek isteyen gencler de uzvdurler.
Vaxtile “Fuzuli” edebi meclisine klassik se’ri oyrenmek ucun xeyli genc gelerdi. Se’rlerinden birinde ozunden sonra se’r bayraqIna basqasInIn deyil, mehz Elemdar Mahirin ozunu yetirdiyini qeyd eden HacI Mail yanIlmamIsdI. Bu gun doqrudan da, Elemdar Mahir HacI Mail yolunun layiqli davamcIsIdIr. Bu, meclise rehberlik isinde de ozunu gosterir. Burada dinden, seriet ehkamlarIndan, Islam dininin tarixinden, exlaqIndan behsler acIlIr, peyqemberimizin, imamlarImIzIn heyatIndan misallar, hedislerinden sitatlar getirilir.
‚mid edirik ki, “Eruz” edebi meclisinde XXI esrin gozel sairleri yetisecek, edebiyyat tariximizi bundan sonra da zenginlesdiren gozel se’r numuneleri yaradIlacaqdIr.
Azerbaycan Dovlet Incesenet Muzeyinde “Xezerin rengareng simfoniyasI” adlI sergi acIlIb. Sergide AzerbaycanIn xalq ressamI Nadir QasImovun yaradIcIlIqI oz eksini tapIb.
Kompozisiyada ressamIn numayis etdirilen muxtelif illerde yaratdIqI 80-den artIq boyakarlIq ve qrafika numuneleri deyerli senet numuneleridir. Bu eserlerde Italiya, Cin, BolqarIstan seferlerinin teessuratI, hemcinin doqma AzerbaycanIn, xususile Abseronun esrarengiz menzeresinin obrazlI tesviri ile rastlasIrIq.
Xezer ve neft movzusu Nadir QasImovun butun yaradIcIlIqIndan ana xett kimi kecir. RessamIn boyuk pesekarlIq ve professionalizmle fIrcaya aldIqI senaye menzerelerinin mohtesemliyine, kicik cercivelere sIqan iri olculerin qeyri-adi teqdimatIna, Xezerin gur, sert, sIltaq tebietinin mehebbet dolu vesfine heyran qalmaya bilmirsen. Ifadeli tesvir dili, renglerin uyarlIqI, calar zenginliyi Nadir QasImovun eserlerini baxImlI ve yaddaqalan edib. RessamIn eserleri muxtelif respublika, umumittifaq ve xarici olke sergilerinde uqurla numayis olunub, mukafatlara layiq gorulub.
RespublikamIzIn ve MoskvanIn bir sIra muzeylerinde, sexsi kolleksiyalarda eserleri saxlanan Nadir QasImovun bu ferdi sergisi bir ay davam edecek. Sergilenen eserler R. Mustafayev adIna Azerbaycan Dovlet Incesenet Muzeyine, Dovlet Resm QalereyasIna ve muellifin ailesine mexsusdur.
Senedli film cekilir
Rusiya kinematoqrafcIlarI Resid Behbudovun heyat
ve yaradIcIlIq yolunu
ekranlasdIracaqlar |
Resid Behbudov haqqInda Rusiya kinematoqrafcIlarI senedli film cekir. Bu me’lumatI deqiqlesdirmek ucun Reside Behbudova ile elaqe saxladIq.
Me’lum oldu ki, heqiqeten RusiyanIn elaqeder qurumu bu filmi ekranlasdIrmaqI qerara alIb. OnlarIn de’veti ile o, bu yaxInlarda Moskvaya gedecek. Musahibimin me’lumatIna gore, filmin ekranlasmasI ucun Moskvada Resid Behbudovla baqlI menbeler arasdIrIlIr. ‚stelik, Reside xanImdan onlara bu xususda yardIm elemeyi xahis edibler. Filmin hansI rejissor terefinden ekranlasdIrIlacaqIna gelince, musahibim bu haqda me’lumatsIzdIr.
“Inam”
Incesenet GimnaziyasInIn teqdimatInda | Dunen Azerbaycan KinematoqrafcIlar IttifaqInda Incesenet GimnaziyasInIn sagirdlerinin ekranlasdIrdIqI “Inam” qIsametrajlI bedii filminin numayisi oldu. YaradIcI hey’et butunlukle Incesenet GimnaziyasInIn sagirdleridir.
Movzu seciminden tutmus, yaradIcI yanasmaya qeder sagirdlerin fikirlerine mudaxile eden olmayIb. Bu haqda bize me’lumat veren Incesenet GimnaziyasInIn direktoru Oqtay Recebovun fikrince, sagirdlerin isi cox uqurlu alInIb. XatIrladaq ki, filmin rejissoru Murad Muradovdur. Filmin movzusuna gelince ise, yaradIcI hey’etin secimi cox maraqlIdIr; onlarIn diqqetini boyuk eks-seda yaradan kriminal hadise celb edib. Bele ki, tanInmIs aktyor Arif Quliyevin oqlunun da qatIldIqI cinayet hadisesi ekran goruntuleri idi.
“Abseron” Resm QalereyasI yeni esrin ilk baharInI 23-cu sergisi ile qarsIlayIb. Qalereya ressamlarIn daha bir qrupunu emekdaslIqa celb edib. Iste`dadlI genc ressam Faiq Qemberov, AzerbaycanIn emekdar ressamI Cahangir Rustemov, qrafika ustasI Rehim Aqeliyev, Reis Resulzade, Hebib BaqIrov ve Elina Burqalova bu qalereyanIn sergilerinde ilk defedir istirak edirler.
Bu defe sergide 27 muellifin 41 eseri numayis etdirilir. Bu eserlerden 36-sI yaqlI boya ile islenmis tablolardIr. 4 muellif ise qrafika numunesi teqdim edib. Sergideki maraqlI isler sIrasInda Yaver Sultanovun “QarlI gun”, Rasim Babayevin “Abseron”, Museyib Emirovun “Naturmort”, Hebib BaqIrovun “Reqqase”, Nazim Rehmanovun “Muqam”, Memmed Orucovun “Mesede koma” tablolarInI qeyd etmek olar.
Nazim Rehmanovun “Muqam” kompozisiyasI ressamIn son dovrde yaratdIqI en maraqlI tablolarIndan biridir. Xalq musiqisine uzun illerden beri maraq gosteren N.Rehmanov bu movzuya defelerle muraciet edib. Qalereya ile yenice emekdaslIqa baslamIs ressamlardan biri Cahangir Rustemovu teqdim etmeye xususi ehtiyac yoxdur. Qocaman ressamIn yaradIcIlIqI senetseverlere yaxsI tanIsdIr. Hebib BaqIrovun tablolarI ise tamasacI ucun yenidir, maraq doqrurur. Bu tablolarda guclu enerjinin gizlendiyi hiss olunur.
“Abseron” qalereyasInda yaranmIs daha bir en’ene - imkan yarandIqca genc ressamlarIn senetseverlere teqdim edilmesidir. Bu defe senetseverlerin muhakimesine Elina BurqalovanIn tablolarI teqdim olunur.
|
