|
|
|
| 4 May, 2001. Cume|¹49(272)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
ABS prezidenti Corc Bus oz olkesinin Milli Raketden Mudafie PlanIna (MRMP) ve bunun heyata kecirilmesini engelleyen esas beynelxalq ohdelik - 1972-ci ilde imzalanmIs Raketden Mudafie Muqavilesine (RMM) munasibetini ortaya qoymaqla bu mesele etrafInda yaranmIs dumanI birdefelik daqItdI. Bus Milli Mudafie Universitetinde soylediyi nitqinde MRMP-nin heyata kecirilmesini qlobal seviyyede sulhun berqerar edilmesinin zeruriliyi ile baqlayaraq Vasinqtonun hec vaxt bu plandan vaz kece bilmeyeceyini bildirdi: “Bizim ucun yeni raketden muhafize planInI heyata kecirmek vacibdir. Biz bu planI muasir dunyada bas qaldIran real tehlukelere qarsI qoymalIyIq. ArtIq “soyuq muharibe” illerinin qorxaq siyaseti vetendaslarImIzI ve muttefiqlerimizi qorumaq ucun yeterli deyil”.
Buraya qeder deyilenlerde MoskvanI qIcIqlandIra bilecek meqamlar olsa da, yenilik yoxdur. Bele ki, hamI Busun MRMP-nin qanadlarInda hakimiyyete geldiyini bilirdi ve onun hacansa Klinton dovrunun mehsuluna yeniden, daha ciddi bir sekilde qayIdacaqI istisna deyildi. Amma bu vaxtadek veziyyeti ciddilesmeye qoymayan bir amil vardIsa, o da Vasinqtonun 1972-ci il muqavilesini acIq sekilde topa tutmamasI idi. Bu defe Bus baltanI kokunden vurdu. O, birbasa bildirdi ki, ABS bu muqavileni tanImIr, onun muddealarI yeni Vasinqton ucun olcu ola bilmez. 1972-ci il muqavilesine munasibetini bildiren Bus dedi ki, “bu sened yeni reallIqlarI eks etdirmir ve bizi sabaha koklenmeye qoymur. Muqavile ABS-I yaxsI imkanlar ve’d eden texnologiyalar hazIrlanmasI isinden yayIndIrIr. Bu tekce bize deyil, butun dunyada sulhun berqerar olmasIna da mane olur”.
Rusiya ve Cin Busun son beyanatInI yeni Vasinqtonun Moskva ile Pekine birbasa meydan oxumasI kimi qiymetlendirirler. Duzu, Vasinqtonun hedeleri altInda bir-biri ile yeniden barIsmaqa mecbur olmus Asiya nehenglerinin tesvise dusmesinde teeccublu bir sey yoxdur. ABS ozunun imzaladIqI beynelxalq senede sayqIsIzlIq gostermekle yeni nuve yarIsmasIna revac vermis olur. Nuve silahlarInIn gozlenilen serhedleri kecmesine ve “yad eller”e dusmesine, amma kimsenin bu imkanlardan tezyiq vasitesi kimi istifade etmemesine baxmayaraq, 1972-ci il muqavilesi nuve nehenglerinin iki qutbu arasInda bu silahlanma novunu yarIsa cevirmeye imkan vermeyen bir sened sayIla biler. Nuve arsenalI o qeder de genis olmayan Cinden ferqli olaraq RusiyanIn manevr imkanlarI helelik tukenmeyib. Her seyden evvel ABS raketlerin sayInIn azaldIlmasInI teklif edir. HazIrda ABS-In nuve arsenalI 7200 baslIqdan ibaretdir. Nuve SilahlarInIn IxtisarI haqqInda ikinci Muqavilenin sertlerine gore, bu baslIqlarIn umumi sayI 3000-3500-dek azaldIlmalIdIr. ABS bir nece defe beyan edib ki, o, daha ireli gederek bu reqemi 2500-e salmaqa da hazIrdIr. Hiss etmek cetin deyil ki, Vasinqton bu addImI MoskvanIn 1972-ci il RMM-sinden el cekmesi ve ya onu yeni esaslarla imzalamaqa razI olmasIna kompensasiya olaraq atIr. Helelik ABS “beh” kimi bundan artIq nese ayIrmaqa hazIr deyil.
RusiyanIn silah texnologiyasI sahesinde xeyli irelide olmasI da onun manevr imkanlarInI artIrIr. Meselen, Rusiya “Iran kendiri”ni vaxtasIrI dartaraq Vasinqtonun hereketlerini az da olsa tenzimleye biler. ‚cuncu dovletlerin silahlandIrIlmasI, onalara nuve texnologiyasI satIlmasI da MoskvanIn imkanlarI arasInda ehemiyyetli yer tutur.
Indi Vasinqton qarsIsInda hell edilmemis bir mesele qalIr. ABS kimi kimden qoruyur? Bu “raket siperi” kimin ucundur ve Birlesmis StatlarIn prezidenti “muttefiqlerimiz” deyende kimi nezerde tutur? Mesel var deyerler, “qIz evinde toydur, oqlan evinin xeberi yox”. ABS muttefiqlerini qorumaq isteyir, amma “dunyanIn real tehlukeleri ile uzlese bilecek” avropalI natodaslar yeni MRMP-ye sIqInmaqa telesmirler. Almaniya ve FransanIn, habele diger Avropa dovletlerinin yola getirilmesi o qeder ciddi problem sayIlIr ki, ABS rehberliyi detallarI ozune de tam belli olmayan yeni planI herterefli aydInlasdIrmadan muttefiqlerini yola getirmeyin usullarInI arayIr. Terslikden burada da Rusiya onun “el-ayaqIna dolasmaqa” baslayIr. Moskva da Avropaya oz raketden mudafie sistemini sIrImaqa calIsIr. Ve maraqlIdIr ki, Avropa bu secim qarsIsInda AmerikanI desteklemir. Amma Bus buna qarsI cIxmIr. Gorunur, yeniden canlandIrdIqI sur’etle silahlanmanIn bu fazasInda qelebe qazanacaqIna emindir.
Isvecin bas naziri Qoran Perssonun rehberlik etdiyi Avropa Birliyinin numayende hey’eti Simali KoreyanIn paytaxtI Pxenyana resmi sefere gelib. Yuksek selahiyyetli diplomatlar Simali KoreyanIn rehberi Kim Cen Irle danIsIqlar aparacaqlar. Isvecin bas naziri dunya ucun qapalI olan bu kommunist rejimli olkeye ayaq basan ilk qerb dovlet bascIsIdIr.
AB numayende hey’etinin bu olkeye seferi sIrf siyasi ehemiyyet kesb edir. Avropa bu yolla formal olaraq muharibe veziyyetinde olan Simali ve Cenubi Koreya arasInda bir il bundan evvel baslanmIs sulhmeramlI prosesleri yeniden canlandIrmaq meqsedi gudur.
Iki dovlet bascIsInIn 50 illik fasileden sonra oten ilin iyun ayInda kecirdikleri tarixi gorusden sonra olkeler arasInda munasibetler en yuksek hedde catmIsdI. Feqet, cox cekmedi ki, munasibetlere yeniden bir soyuqluq geldi ve son vaxtlar elaqelerin seviyyesi sIfra enib.
Indi AvropalI diplomatlarIn yarImadaya seferi hemin xosmeramlI prosesin yeniden canlanmasIna ve bunun neticesi kimi, ABS-In Simali Koreyaya munasibetinin musbet me’nada deyismesine komek ede biler. Vasinqtona geldikde ise, onun Koreya yarImadasIna te’siri evvelkitek boyukdur ve adanIn cenubunda ABS-In silahlI quvvelerinin desteleri yerlesdirilib. Son aylar Avropa Birliyinin bir sIra uzvleri Pxenyanla diplomatik elaqeler qurur ve Avropa sirketleri olkenin biznes layihelerinde istirak edirler. Bu olkeye yanasmada Avropa ile ABS-In ferqli movqeleri uze cIxIr. Avropa Simali KoreyanI tek qoymamaqa calIsdIqI bir vaxtda, Birlesmis Statlar bu olke ile her hansI dialoqun mumkunluyunu istisna edir. Avropa birliyi bu fikirdedir ki, muzakireler aparmadan insan huquqlarI, raket texnologiyasI, uzunmuddetli iqtisadi isbirliyi kimi sahelerde tereqqiye nail olmaq mumkunsuzdur.
 ABS prezidentinin qIzI Cenni Bus ifade vermek ucun mehkemeye caqIrIlIb. O, bir nece gun once basIna gelenlerle elaqedar izahat vermelidir.
Mesele bundadIr ki, bir nece gun evvel oz refiqesi ile bardan cIxan Cenni yerli polis emekdaslarIna tus gelib. Elinde pive badesi tutan Cenni derhal polisin diqqetini celb edib ve o, polis menteqesine getirilib.
Texas statInIn qanunlarIna gore, 21 yasIna catmamIs sexslere alkoqollu ickiden istifade qadaqandIr. Cenni Busun ise 19 yasI var. Odur ki, mehkeme prezident qIzIna hansI cezanI vereceyini mueyyen etmelidir. Mehkeme onu ya 500 dollar mebleqinde cerime kesmekle, ya da 8 saatlIq faydalI ictimai emeye, yuxud alkoqolun zererli olmasI haqqInda uzun muhazirelere celb etmekle cezalandIra biler.
Itkin gemi
NASA feza enginliklerinde
qeyb olmus “Pioneer-10”-u tapIb |
NASA-ya artIq 29 ildir ki, kosmosun enginliklerinde sehayet eden “Pioneer-10” kosmik zondu ile qIrIlmIs elaqeni berpa etmek muyesser olub.
Bu gunlerde Madrid yaxInlIqInda yerlesdirilmis radar zonddan gelen siqnalI qebul edib. Zondun yerlesdiyi kosmik mekanla Yerin arasInda siqnal mubadilesi 21 saat 45 deqiqe cekir. Zond buraxIldIqI gunden, ye’ni 2 mart 1972-ci ilden indiye kimi Yerden 9 milyard kilometr uzaqlasIb. “Pioneer-10” zondu Yupitere ehate eden asteroidler helqesini kecerek planetin tesvirini yere oturen ilk kosmik gemidir. 1982-ci ilde Gunes sisteminin hududlarInI terk eden zond Plutonun etrafInda dolanIrmIs. Oz te’yinatInI yerine yetirdiyine gore, NASA 1997-ci ilde zondun baqlandIqInI e’lan etse de, bu gunlerde itkin gemiden siqnal daxil olub.
1972-ci il Munhen Olimpiya OyunlarI erefesinde Felestinin “Qara sentyabr” qruplasmasInIn yaraqlIlarI terefinden girov goturulerek sonradan qetle yetirilen Israil idmancIlarInIn qohumlarI Almaniya hokumetinin onlara teklif etdiyi kompensasiyadan imtina edibler.
Xeber verilir ki, bu hefte Israile sefer eden Bavariya qubernatoru Edmund Stroyber 19 il bundan evvel toredilmis terror aktIndan eziyyet cekenlerin ailelerine 6 milyon dollarlIq kompensasiya teklif edib. Buna baxmayaraq, merhum idmancIlarIn qohumlarI kompensasiyanIn 11 milyon dollara catdIrIlmasInI teleb etmis ve isteklerini reqemin remzi me’na dasImasI ile izah etmisler. Cunki, Munhende qetle yetirilen Israil idmancIlarInIn sayI mehz 11 olub.
BMT-nin qacqInlarIn isi uzre ali komissarI Ruud Lyubbers bildirib ki, EfqanIstanIn Qendehar eyaletinin qubernatoru onun sulhe caqIrIs haqqInda namesini taliblerin lideri Molla Mehemmed Omere catdIrmaqa razIlIq verib.
Qeyd edek ki, Lyubbers olkeye zeruri humanitar yardImIn catdIrIlmasI ucun talibleri ve onlara qarsI doyusen Simal AlyansInI silahI yere qoymaqa caqIrIb. HazIrda EfqanIstanda olan BMT komissarI humanitar bohranIn daha keskin hiss olunduqu bolgedeki veziyyeti qiymetlendirmeye calIsIr. Qendehar danIsIqlarIndan sonra Lyubbers Simal AlyansInIn lideri Ehmed Sah Mes’udla goruse gedecek.
HazIrda RusiyanIn social-demokratik partiyasIna rehberlik eden kecmis SSRI prezidenti Mixail Qorbacov rehberlik etdiyi teskilatIn gelecekde “Otecestvo” herekatI ile birleseceyini istisna etmeyib.
M.Qorbacov bu fikirlerini MoskvanIn Tverskoy meydanInda hemkarlar ittifaqInIn mitinqinde cIxIs etdiyi zaman dile getirib. Jurnalistlerle dusuncelerini bolusen Qorbacov deyib ki, o hec bir vaxt SPS-e (Soyuz PravIxsil) qosulmaq haqqInda dusunmeyib, ancaq “Otecestvo” ile hemise yaxIn munasibetde olub.
|
