|
|
|
| 4 May, 2001. Cume|¹49(272)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Hokumet resmileri BMT numayendelerinin hazIrladIqI “Azerbaycanda Insan InkisafI HesabatI”nIn bir sIra muddealarI ile razIlasmIrlar. Hesabatda DaqlIq Qarabaq konfliktinin etnik munaqise kimi tesnifatlandIrIlmasI ise xususi narazIlIq doqurub.
BMT-nin Inkisaf ProqramInIn BakIdakI numayendeliyinin her il hazIrladIqI hesabat Azerbaycanda insan inkisafInIn muxtelif istiqametlerini, o cumleden ehalinin guzeranI, iqtisadi inkisaf, demoqrafik veziyyet, ekologiya, elmi-texniki tereqqi, sehiyye, tehsil sahesindeki gostericileri eks etdirir. 2000-ci ile dair hesabat dunen “Nyatt-Regency” otelinde resmen teqdim olundu. 1995-ci ilden e`tibaren her il hazIrlanan hesabatda AzerbaycanIn uzlesdiyi aqIr problem, DaqlIq Qarabaq munaqisesinin fesadlarI da ayrIca eks olunur. Hemin bolmede (cari hesabatIn 3-cu fesli) munaqisenin qIsa tarixi, doqurduqu neticeler, ziyan cekmis erazilerin tesnifatI ve kockunlerin durumu analiz edilir. HesabatIn mezmunu her il yenilesmese de, DaqlIq Qarabaq munaqisesine verilen qiymet deyismir. Azerbaycan resmilerinin iradlarIna reqmen, BMT hesabatInda ErmenistanIn basladIqI muharibeni etnik munaqise kimi deyerlendirir. Dunenki teqdimatda cIxIs eden bas nazirin muavini, “QacqInkom”un sedri Eli Hesenov hele oten il BMT resmilerine tutduqu iradIn nezere alInmamasIndan gileylendi. “Bu munaqise ErmenistanIn Azerbaycana qarsI basladIqI ve derin tarixi koku olan herbi tecavuzdur, onu herbi deyil, etnik munaqise kimi tesnifatlandIrmaq yolverilmezdir ve problemin mahiyyetini yanlIs tesvir edir” deyen vitse-premyer teskilatIn DaqlIq Qarabaq munaqisesi ile baqlI dord qetnamesini de BMT numayendelerinin diqqetine catdIrdI. BMT hesabatInda ErmenistanIn tecavuzunun (senedde “tecavuz” deyil, “munaqise” termininden istifade olunur) miqyasI da yanlIs eks edilib. Hesabatda AzerbaycanIn nece faiz erazisinin isqal olunduqu barede hec ne deyilmir ve munaqise neticesinde AzerbaycanIn “zerer cekmis erazileri” asaqIdakI zonalar uzre tesnifatlandIrIlIr: isqal altInda olan erazi, azad olunmus erazi, herbi munaqise zonasI ve bombardman edilmis erazi. Birinci zonaya LacIn, Kelbecer, Aqdam, CebrayIl, Fuzuli, QubadlI, Zengilan rayonlarI aid edilib. BMT-nin hesabatIna gore, bu erazilere vurulmus ziyanIn derecesi 50 faizdir (halbuki, bu rayonlarda butun insani resurslar, hetta meseler de mehv edilib). Azad olunmus zona kimi gosterilen Terter ve Fuzulinin kendlerine deyen ziyan 20-30 faiz kimi gosterilib. Hesabatda herbi munaqise zonasI kimi Qazax, Tovuz-Gedebey, Terter, Goranboy, NaxcIvanIn serhed erazileri qeyd olunub. Nehayet, bombardmana me`ruz qalmIs eraziler olaraq yuxarIda qeyd olunan bolgeler, habele Aqcabedi, Beyleqan, Tovuz ve Aqstafa gosterilir. AzerbaycanIn DaqlIq Qarabaq bolgesinde neyin bas verdiyi, bu erazilere, o cumleden Susa, XocalI ve c. yasayIs menteqelerine hansI ziyanIn deydiyi barede hec bir qeyd yoxdur. ‚mumiyyetle, senedde DaqlIq QarabaqIn erazi mensubiyyeti meselesi arxa plana kecirilib, ErmenistanIn Azerbaycana qarsI herbi tecavuzunun mehz bu bolgeden baslandIqI xatIrlanmIr. Eslinde bunu xatIrlanmamaq deyil, qesden unudulmaq kimi deyerlendirmek daha duzgun olardI. Unutmayaq ki, haqqInda danIsdIqImIz sened hansIsa olkenin, yaxud beynelxalq humanitar teskilatIn deyil, olkelerin erazi butovluyunun beynelxalq te`minatIna cavabdeh olan BMT-nin resmi hesabatIdIr.
Son vaxtlar Vasinqtonun Azerbaycanla baqlI acIqlamalarInda
xos niyyet ve musbet munasibet ozunu buruze verir
Hemin munasibet ABS Dovlet Departamentinin dunyada qlobal terrorizm haqqInda novbeti hesabatInda da nezere carpIr. ABS xarici siyaset idaresinin “Terrorizm-2000” adlI me`ruzesi artIq Konqresin muzakiresine teqdim edilib. Hesabatda vurqulanIr ki, Azerbaycan iqtidarI beynelxalq terrorizmle mubarizede nezerecarpacaq addImlar atmIs, o cumleden CecenistandakI mucahidlere maddi-texniki destek gosteren beynelxalq sebekelerin fealiyyetini cilovlamaq ucun tedbirler heyata kecirmisdir.
Bu sIrada BakIda fealiyyet gosteren ve Cecenistan yaraqlIlarIna yardIm etdiyi guman edilen beynelxalq islamcI humanitar teskilatlarInIn baqlanmasI, Rusiya ile serhed rejiminin guclendirilmesi, mucahidleri desteklemekde subheli bilinen sexslerin hebsi ve Rusiyaya tehvil verilmesi faktlarI qeyd olunur. Hesabatda o da vurqulanIr ki, Azerbaycanla Rusiya silah ve yaraqlIlarIn serhedden gizli olaraq kecmesini onlemek ucun oten il muvafiq serhed muqavilesine imza atIblar. Senedde beynelxalq terrorizmle mubarize sahesinde Azerbaycanla Birlesmis Statlar arasInda sIx emekdaslIq da teqdim olunub. Oten ilin oktyabrInda AzerbaycanIn Ali Mehkemesi terefinden terrorcu “Ceysullah” teskilatInIn 13 uzvunun muhakime edilmesini ABS xariciyyesi teqdir edir. ABS Dovlet Departamentinin cari hesabatI otenilki analoji senedden ciddi ferqlenir. Baxmayaraq ki, Azerbaycan beynelxalq terrorizmle mubarizeye, o cumleden erazisinden Cecenistana silah ve yaraqlIlarIn tranzitinin onlenmesine evvelki illerde de ciddi diqqet verib. ABS Dovlet Departamentinin oten il yaydIqI hesabatda guya AzerbaycanIn CecenistandakI terrorcu qruplarIn maddi-texniki te`minatI ucun merkez rolu oynadIqI vurqulanmIsdI. Resmi BakI bu qerezli meqamI keskin tenqid etmis, Azerbaycan XIN xususi beyanatla cIxIs etmisdi. Olke resmileri Vasinqtonun yeni hesabatInIn obyektiv olduquna diqqet cekirler. Prezident AparatI xarici elaqeler so`besinin mudiri Novruz Memmedov ABS xariciyyesinin hazIrladIqI hesabatda otenilki sehvin aradan qaldIrIlmasInI BakInIn haqlI narazIlIqInIn Vasinqtonda doqurduqu rezonans kimi qiymetlendirir. Qeyd etmek lazImdIr ki, son vaxtlar ABS Dovlet Departamentinin yaydIqI acIqlamalarda Azerbaycana yonelik obyektivlik ve xosmeramlI munasibet diqqet cekir. Oten ay Dovlet Departamentinin DaqlIq Qarabaq munaqisesi ile baqlI yaydIqI senedde ilk defe olaraq ErmenistanIn Azerbaycan erazisinin isqalInda istirakI faktI e`tiraf edilib. Azerbaycanda aparIlan huquqi-demokratik islahatlar, insan azadlIqlarI (o cumleden dini e`tiqad azadlIqI) sahesinde uqurlarI da Vasinqton terefinden teqdir olunur. ABS-In Azerbaycana yonelik siyasetindeki bu deyisiklikler DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesi prosesinin elametdar merheleye qedem qoyduqu vaxta tesaduf edir. Vasinqton bu ve ya diger olkede hedeflediyi meqsede nail olmaq ucun oz siyasetine elverisli fon yaratmaqIn qeydine qalIr. HazIrda AmerikanIn Azerbaycanda hedeflediyi esas meqsed DaqlIq Qarabaq munaqisesinin tezlikle heline nail olmaqdIr. Vasinqton maksimum sekilde calIsIr ki, onun ortaya qoyacaqI sulh prinsipleri Azerbaycanda qerezli movqe kimi qarsIlanmasIn. Odur ki, indiki merhelede ABS Azerbaycanla baqlI siyasetine xususi hessaslIq gostererek AzerbaycanIn ictimai re`yinde antiamerika seciyyeli mulahizelerin yer almamasIna calIsIr.
|
