(evveli oten nomrede)

VIII meqam
Beyannamenin 14-cu bendi ise Qarabaqa aiddir. Bele yazIlIb: “Turk dovlet bascIlarI Azerbaycan-Ermenistan munaqisesinin ATET ve BMT qararlarI cercivesinde heyata kecirilmesini destekleyir”. YalnIz bu. Ancaq bu barede xarici isler nazirimiz Vilayet Quliyev evvelceden demisdi: “Ciddi bir netice gozlemirem. Yeddinci bele gorus kecirilir ve Qarabaq meselesi hele de cozulmeyib. Tebii ki, turkdilli dovletlerden ve onlarIn bascIlarIndan biz boyuk destek gozleyirik. Turk dovletleri heqiqeten de is birliyinden danIsIrlarsa, bizim Qarabaq munaqisesinin helli ile baqlI teleblerimizi desteklemelidirler”. Turk dunyasIna qarsI yonelen uydurma ermeni soyqIrImI barede sammitde bir kelme de danIsIlmayIb. Bunun nece ve hansI situasiyada belli olduqu barede bir az sonra. Helelikse metbuat konfransIna qayIdIq...
IX meqam
Texminen iki saat evvel ortada gezmesinler ve me`murlarI narahat etmesinler deye brifinq zalIna getirilen jurnalistler ele hemin iki saatI da yalnIz tanIslIqa serf etdiler. Here ozune lazIm olanI axtarIrdI. Ekseriyyetin diqqeti ise Azerbaycan numayende hey`etinde xususile diqqet celb eden Serdar muellimde idi. O, prezidentin seferlerini ve dovlet ehemiyyetli tedbirleri kinolente alIr. Islediyi apparat ise onu basqalarIndan xususile ferqlendirir: belke de bu sebebden Serdar muellimin ne ozu, ne kamerasI, ne de kamerasInIn ses-kuyu turk jurnalistlerinin diqqetinden yayInmadI...
X meqam
Imzalanma, sonra ise metbuat konfrasI baslandI. Ozbekistan yene de hec kese qaynayIb-qarIsmamasI ile sezilirdi. Ilk cIxIs eden cenab Sezer idi. Turkiye prezidenti beyannameni oxuyandan sonra sozu diger turk liderlerine verdi. Yene de yalnIz Azerbaycan prezidenti danIsdI: “Azerbaycan RespublikasI turkdilli olkelerin dovlet bascIlarInIn istirakI ile 1992-ci ilde Ankarada yaranan birliyin indiye qeder butun zirve goruslerinde istirak edib ve zirve goruslerinin cox ehemiyyetli olduqunu bildirib. Eyni zamanda birliye oz tohvelerini de verib...”
HamI susdu. Bu susqu uzun cekmesin deye metbuat konfransI acIq e`lan olundu. Her halda turk jurnalistlerinin fikrince, 7-ci sammiti yadda saxlayan meqamlardan biri de ele bu metbuat acIqlamasI olacaq. Sual ucun birinci 3 yer ev sahibi qisminde turkiyelilere verildi.
XI meqam
“Hurriyet” qezetini temsil eden xanImIn turkmen qazInIn Turkiyeye neqli ve Transxezerin son taleyi ile baqlI sorqusunu cenab TurkmenbasI orijinal benzetme ile cavablandIrdI: “Tutaq ki, siz bazara gedib iki gozel alma gorursunuz. Biri 100, o birisi ise 300 dollara satIlIr. keyfiyyeti de eynidir. HansInI alarsInIz?”. Turk jurnalisti “100 dollarlIqI”,- deye, cavab verdi. Niyazov da cavabI onceden bilirmis kimi sozune davam etdi: “Turkmen qazI Turkiye serheddini kecende 75 dollar, Qara denizdeki mavi axIn vasitesile ise 120 dollara basa gelir. Turkler, sizin hansI xosunuza gelir ve hansI size lazImdIr, onu da secin! Bu, size lazImdIr. Ona gore de eger siyaseti nezere almasaq, bele bir reallIq var.”
XII meqam
Nehayet, medianI dusunduren metleb ustune gelib-catdIq. TQRT kanalInIn muxbiri sorusdu ki, turk dovletlerinin bascIlarI olaraq ErmenistanIn ve ermeni lobbisinin ermeni soyqIrImI tebliqatI ve bundan beynelxalq alemde Turkiyeye qarsI istifade etmek cehdleri barede sammitde danIsdInIzmI? SualIn qarsIsInda yalnIz Azerbaycan prezidenti urekli idi. Cunki bu yonde barede de sozunu deyen yalnIz Azerbaycan olmusdu. Ele buna gore de, cenab Eliyevin israrI diger turkdilli prezidentleri bir qeder cIxIlmaz veziyyete qoydu. Eliyev israr etdi ki, bizim movqeyimizi Turkiyede bilirler. Amma yene de deyerem. Men isterdim ki, diger cumhurbasqanlarI da oz munasibetlerini bildirsinler, men mutleq deyecem, amma hamIdan sonra...
Bu yerde Nazarbayev heqiqeti danIsmalI oldu:”Men hamInIn adIndan demek isteyirem ki, bu mesele gundelikde durmurdu ve muzakire edilmedi. Bele bir siyasi movqeyi meseleni arasdIrIb-oyrenenden sonra bildirmek olar. Her seyden evvel meselenin koklerini ve bu yonde se`ylerin birlesdirilmesinin seviyyesini bilmek lazImdIr. Bu cur hazIrlIq olmadIqIna gore, muzakire de olmadI”... Bele cIxdI ki, eyni birlikde toplasan bir turk dilli dovlet digerinin tarixi problemini hele arasdIrIb, oyrenmelidir. Nazarbayevin qIsa acIqlamasIndan sonra metbuat konfrasInIn yonunu deyismek istediler. Amma Azerbaycan prezidenti evvelceden dediyinin uzerinde israr etdi ve sozunu soyledi: “Son illerde dunyada ermeni lobbisi terefinden Turkiyeye qarsI aparIlan edaletsiz siyasete biz hemise e`tiraz etmisik. Turkiyeye qarsI aparIlan bu texribat siyasetini eyni zamanda biz Azerbaycana qarsI aparIlan siyaset kimi qebul edirik. Teessuf edirem ki, be`zi olkelerde ermeni lobbisi sayca cox olmasa da, onlar muxtelif dovlet orqanlarIndan uydurma 1915-ci il soyqIrImI haqda qerarlar qebul etdiribler. Fevral ayInda Fransa senatI uydurma soyqIrImI tanImaq haqqInda qetnameni qebul edende, biz buna qeti e`tiraz bildirdik ve Fransa parlamentine beyanatImIzI gonderdik.” Azerbaycan dovlet bascIsInIn bu sert movqeyi ve digerlerinin laqeydliyi yadImIza yaxIn kecmisi saldI...
XIII meqam
... Sohbet Esger Akayevden gedecek. Amma evvelce “Lider” televiziyasI olaraq sualI Heyder Eliyeve ve Nursultan Nazarbayeve unvanladIq. En sonuncu sual ise qIrqIz dovlet bascIsIna idi...
Sual: “Azerbaycan respublikasI, “Lider” televiziyasI, Seadet Memmedova. Cenab prezident Heyder Eliyev, siz bu terkibde bir qurumun gelecekde siyasi birliye cevrilemsini mumkun hesab edirsinizmi? QazaxIstan prezidenti Nursultan Nazarbayevin “turk tesebbusu” ideyasIna munasibetiniz necedir? Ve bir de, uzr isteyirem, cenab Akayev, siz Yerevanda olarken ErmenistanIn Avropa seviyyesinde turk dunyasIna qarsI yoneltmeye calIsdIqI uydurma ermeni soyqIrImI abidesini ziyaret etdiniz. Indi turk liderleri ile bir aradasInIz. Ziddiyyet deyilmi? Tesekkur edirem...”
Heyder Eliyv: “Bizim bu qurumun tam siyasi xarakter almasI barede fikrimiz yoxdur.”
Nazarbayev: “Turk dovleti tarixi reallIqdIr. Biz hele teze-teze ozumuzu tesdiq edirik. Biz ozumuze qapanmaq istemirik. Amma demeliyem ki, bizim birliyimiz her hansI 3-cu terefe qarsI yonelmeyib. Esas meqsedimiz me`nevi, medeni ve iqtisadi emekdaslIqI inkisaf etdirmekdir. Eger kimse fikirlesirse ki, biz birliyi buraxIb, her hansI terefi ve ya kimise mudafie etmeliyik, onda bilin ki, turk dovletlerinin emekdaslIqIndan eser-elamet qalmaz. Biz hamImIz BMT uzvuyuk ve bu teskilat qarsIsInda ohdelik goturmusuk. Butun konfliktler BMT cercivesinde hell edilmelilir.”
Sonuncudan sonrakI - prinsipial meqam... Novbe be 3-cu sualIn cavabIna catanda qefleten metbuat konfransI baqlI e`lan olundu. Ermeni soyqIrImI adlandIrIlan abide qarsIsIna gul qoyan cenab Esger Akayev turk dunyasI qarsIsInda sozsuz qaldI... Belelikle, metbuat konfransI qIrqIz prezidentinin cavabsIzlIqI qarsIsInda telem-telesik yarImcIq kesildi. Ve xarici media qisminde sual vermek sansI qazanan yalnIz “Lider” televiziyasI oldu. Bizim sualIn keskinliyi brifinqi yarIda kesdiyinden, diger qonaqlara vaxt verilmedi... Orta asiyalI hemkarlar bunun usunde hetta bizden incidiler de... En sonda yaddan cIxarmayaq ki, hele yanvar ayInda Rusiya prezidenti Vladimir Putin BakIya gelib sehidler xiyabanInda mezarlar onune eklil qoyanda ermeni resmilerinden biri beyanat vermisdi ki, bu, ermeni xalqIna tehqirdir. Ozunu uca tutanlar qasIsInda uca olmaqIna deyer. Bizim kimi. Bele ki, ele Istanbuldan BakIya qayIdarken Bine hava limanInda musahibe veren preizdente bununla baqlI da sual verildi:
Sual: ”Cenab prezident, niye turk liderleri ermeni soyqIrImI meselesi ile baqlI Turkiyeni birme`nalI sekilde desteklemirler? Onlara ne mane olur?” Heyder Eliyev:” Ay kisi, hec bildirmirler ey, ne birmenalI sekilde. Deyirler bizim bundan xeberimiz yoxdur.”
Zennimce, bunu hem sammit ucun, hem sammitde AzerbaycanIn istirakI, hem de ele bu sefer reportajI ucun son soz hesab etmek olar...