|
|
|
| 8 May, 2001. Cersenbe axsamI|¹50(273)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Iyunun 8-de Iranda sekkizinci prezident seckileri kecirilecek. Bu yaxInlaradek olke prezidenti Xateminin seckilerde istirak etmeyeceyi haqda fikirlerin daha guclu olmasI bele bir fikir formalasdIrmIsdI ki, sekkizinci sesverme dovletin basIna tesadufi adamlarIn yol tapmasIna sebeb ola biler.
Ehtimallar arasInda hakimiyyete muhafizekarlarIn geleceyi fikri daha guclu idi. Amma namizedlerin qeyde alInmasI movsumunun baslanmasIndan sonra bas veren bir sIra hadiseler analitikleri oz proqnozlarInda bir sIra teshihler aparmaqa vadar etdi. Sohbet her seyden evvel Iran prezidenti Mehemmed Xatemiden gedir. Xatemi uzun tereddudlerden sonra qarsIdan gelen prezident seckilerinde istirak etmek qerarInI qebul etdi. Cume gunu Xatemi namized kimi qeyde alIndI. Bir coxlarInIn fikrince, prezidentin seckilerde tekrar istirak etmek fikri yeni ideya deyil. QerarIn bu qeder yubadIlmasI ise taktiki gedisdir. Deyilenlere gore, Xatemi quvvelerin nece qruplasacaqInI gozleyirmis.
Pauell IranIn unvanIna xos
sozler dedi
Bu arada Kolin Pauell Irana dair “xos meramlarInI” dile getirib. Pauell, iranlIlarI “dunya bazarInda ozune layiq yer tutmaq ucun kifayet qeder potensiallI, servetlerle zengin bir millet” kimi xarakterize edib. Bu cumlenin ardInca hec kim terefinden teeccuble qarsIlanmayan me’lum giley-guzar notlarI esidilib. Pauell teessuf hissi ile bildirib ki, Tehran XXI esrin reallIqlarI ile uyqun olamayan siyasi kursu davam etdirir.
Amerika resmisi deyib ki, Vasinqton Irana tetbiq edilmis qadaqalarInIn aradan qaldIrIlmasIna telesmese de, ABS bu ilin avqustunda Iran-Liviya sanksiyalarInIn saxlanIb-saxlanmamasI meselesine yeniden baxa biler. Av Ev resmileri beyan edirler ki, Bus komandasI Iran sanksiyalarInIn daha bes il uzaldIlmasIna qarsI cIxIr. Buna gore de yayIn sonlarInda Bus administrasiyasI mayIn sonlarIndan gec olmayaraq alternativ sanksiyalarIn tetbiq edilmesi tesebbusu ile cIxIs edecek.
Butun bunlar Xateminin yeniden prezidentliye iddia etmesi fonunda xususi ehemiyyet kesb edir. Guman etmek olar ki, Pauellin nitqi bir nov ABS-In Xatemi hokumetine desteyidir. Vasinqton mehz bele xefif jestlerle Tehrana isare vurur. Cox guman ki, oxsar cIxIslar Xateminin “ayaqacdI” etdiyi aparIcI Avropa dovletlerinden - Italiya, Fransa ve Almaniyadan da esidilecek ve butun bunlar prezidentin ikinci defe hakimiyyete gelmesinde oz sozunu deyecek.
HamI prezident
olmaq isteyir
HazIrda prezident postuna iddia edenlerin umumi sayI 100-u kecib. Namizedlerin qeyde alInmasI movsumunun basladIqI gun ne az, ne cox - duz 67 nefer prezident seckilerine qatIlmaq niyyetini izhar edib. Prezident seckilerinde bu feallIq Iran secki sistemi ucun xarakterik haldIr. ‚mumiyyetle qeyd edilmelidir ki, Iranda namizedlerin cox olmasI seckiqabaqI kampaniyanIn xarakterik cehetidir. 1980-ci ilde Iranda ilk defe prezident seckileri kecirilerken 124 nefer namizedliyini ireli surmusdu. Hemin il onlardan 106-cInIn soyadI secki bulletenlerine daxil edilmisdi. SonrakI seckilerde burokratiya ellikle prezident olmaq isteyenleri islah etmeyin yollarInI oyrendi. Ikinci prezident seckilerinde 71, ucuncu seckilerde ise 46 nefer iddiacIdan 4-u, dorduncu seckilerde 50 neferden 3-u, besincide 79 neferden 2-si, altIncIda 128 neferden yarnIz 4-u namized adInI ala bilib. Xateminin prezident secildiyi sonuncu - yeddinci seckilerde rekord sayda iddiacI qeyde alInmIsdI - 238 nefer. Amma Nezaret SurasI bu reqemi 4-dek azalda bildi.
Iranda prezidentliye namized mandatIna iddia edenlerin coxluqunu ehalinin siyasi feallIqInIn bariz tezahuru kimi teqdim etmeye calIssalar da, eslinde stolu-stulu olmayan Iran cayxanasIndan cIxIb birbasa Merkezi Secki QerargahIna yol almaq xalqIn siyasi savad baxImIndan xeyli geride olmasInIn gostericisidir. Namizedler bir-birinden xebersizdir ve qruplasma cox zeifdir.
Birlesmis Statlar dunyanIn ayrI-ayrI olkelerinde insan huquqlarInIn veziyyeti ile baqlI arasdIrmalar aparan BMT Insan HuquqlarI KomissiyasInda yerini itirib.
KomissiyanIn yaradIlmasIndan, ye’ni 1947-ci ilden ilk defedir ki, ABS bu komissiyanIn terkibinde temsil olunmayacaq. KomissiyanIn reyaset hey’etinin uzvleri diger olkeler ucun ayrIlmIs ehtiyat yerleri Fransa, Isvec ve Avstraliya ucun ayIrmaq qerarIna gelibler. Bu mesele ile baqlI olaraq, hec bir resmi acIqlama verilmir. “Numan Rights Watch” huquq mudafie teskilatI bildirib ki, olkelerin ekseriyyeti bir sIra meselelerde ABS-In tutduqu movqeden narazIdIr. Bu, daha cox piyadalar eleyhine minalarIn yasaq edilmesi ve kasIb olkelere daha ucuz qiymete QICS eleyhine derman preparatlarInIn vermesi ile baqlIdIr.
 Yuqoslaviya hokumetinin me’lumatIna gore, hazIrda Belqrad hebsxanasInda saxlanIlan sabiq prezident Slobodan Milosevice herbi cinayetler uzre beynelxalq tribunalIn ittihamnamesi teqdim edilib.
Kecmis prezidentin vekilleri xeber veribler ki, Milosevic ittihamnameni qebul etmekden boyun qacIrIb ve senedi onun kamerasInIn demir barmaqlIqlarIna keciribler. S.Milosevic genosidde ve Kosovoda albanlara qarsI etnik temizlemede ittiham edilir. Qeyd edek ki, Milosevici evvelce Yuqoslaviyada muhakime edeceklerini bildiren Belqrad hokumeti onu herbi tribunala vermekden imtina edir.
Makedoniya ordusu bir nece gun bundan evvel bu olkenin iki esgerini qetle yetiren alban separatcIlarIna qarsI cavab emeliyyatlarIna baslayIb.
Olkenin simalIndakI Kumanovo seherinin etrafI herbi vertolyotlardan raket atesine tutulub. Olkenin Daxili Isler Nazirliyi bu aksiyanI qiyamcIlarIn Makedoniya erazilerinden sIxIsdIrIlIb cIxarIlmasI ucun aparIlan iri herbi emeliyyatlar kimi xarakterize edir. Makedoniya hokumeti herbi emeliyyatlarIn kecirildiyi rayonlardan yerli ehalinin cIxarIlmasI ile mesqul olsa da, ekseriyyeti etnik albanlardan ibaret olan sakinlerin bir coxu oz evlerini terk etmeyibler. XatIrladaq ki, oten hefte albanlar 8 Makedoniya esgerini oldurmusduler.
Simali Koreye lideri Kim Cen Irin 29 yaslI oqlu Kim Cen Nam dunen Cine tehvil verilib. Qeyd edek ki, o, iki gun evvel YaponiyanIn beynelxalq Tokio Narita hava limanInda saxta pasportla saxlanIlIb.
Kim Cen Nam ve onunla birlikde yaxalanmIs iki qadIn ve dord yaslI oqlan Pekin, yaxud Sanxaya yola salInIb. Pxenyanla diplomatik munasibetlere malik olmayan Tokio Simali Koreya liderinin oqlunun geri qaytarIlmasI ucun Pekinle danIsIqlar aparmalI olub.
‚mumiyyetle, Kim Cen Irin ailesi haqqInda cox az me’lumat var. Ancaq Simali Koreya menbeleri bildirir ki, onun uc ayrI-ayrI qadIndan uc ovladI var. OnlarIn yasca en boyuyu olan Kim Cen Nam 1971-ci ilde Kim Cen Irle hec vaxt resmi nikahda olmayan bir qadInla izdivacdan dunyaya gelib. Pxenyanla Qerb dovletlerinin diplomatik munasibetlere malik olmamasI sebebinden, bu olkenin vetendaslarI saxta pasportlarla gizli sekilde dunya seyahetine cIxIrlar.
Be’zi me’lumatlara gore, o, 1996-cI ilde Qerb olkelerinden birine qacIb. Amma Simali KoreyanIn kesfiyyat xidmeti bu informasiyanI tekzib edir. Simali Koreya diplomatik tecrid veziyyetinde olduquna gore, Kim Cen Nam xarici olkelere basqa ad altInda gedirmis. Deyilenlere gore, o, oten il iki defe Yaponiyada olub. O bu defe Yaponiyaya Dominikan RespublikasInIn vetendasI kimi gelib. .
RusiyanIn “Rosaviakosmos” ve “Energiya” raket kosmik korporasiyalarI kosmosa ucacaq novbeti turistin namizedliyi ile baqlI olaraq danIsIqlar aparIr.
Bu barede jurnalistlere me’lumat veren “Rosaviakosmos” korporasiyasInIn rehberi Yuri Koptev bildirib ki, novbeti kosmik turistin Rusiya vetendasI olacaqInI dusunmeyine deymez. Y. Koptevin sozlerine gore, “Rosaviakosmos” hazIrda qeyri-pesekar kosmonavtlarIn secilmesini tenzimleyecek normativ sened uzerinde isleyir ve bu sened amerikalI milyoncu Dennis Titonun ucusu erefesinde Amerika terefi ile yaranmIs anlasIlmazlIqlara oxsar situasiyalarIn qarsIsInI alacaq. ABS-In “USA Today” qezetinin yazdIqIna gore, Dennis Titodan sonra novbeti kosmik turist tanInmIs Amerika kinorejissoru Ceyms Kameron ola biler. Qezet yazIr ki, artIq RusiyanIn kosmik agentliyi ile bu mesele ile baqlI danIsIqlar aparIlIr.
Avropa Birliyinin (AB) informasiya mekanInda bu gunler ciddi deyisiklik gozlenilir. Bele ki, AB daxilinde informasiya azadlIqInIn prinsiplerini mueyyenlesdiren qanunverici aktIn qebul edilmesi ile elaqedar olaraq bu gunlerde birliyin parlamentinde sesverme kecirilecek.
Layihe ucuncu terefin teqdim etdiyi ve bilavasite Birlik uzvlerine aid olan butun daxili senedlerin ictimaiyyet ucun acIqlanmasInI nezerde tutur. Bu halda yalnIz mudafie sahesine aid olan senedler mexfi xarakter dasIyacaq. Ancaq bu qanun layihesini Avropa siyasetcileri birme’nalI qarsIlamayIblar. Meselen, yeni qanunun terefdarlarI bildirirler ki, sened Avropa Birliyinin inkisafInda tarixi bir merhele olacaq. Senedin qebuluna qarsI cIxanlar ise hesab edirler ki, orada bosluqlar var ve buna gore de esl azad informasiyaya te’minat veren sistemin yaradIlmasI imkanlarI itirilib.
|
