|
|
|
| 7 May, 2001. Bazar ertesi|¹50(273)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Bu ehvalatIn mehz Rusiya KIV-inde ve mehz indi uze cIxmasI maraq doqurur. “QIrqIzIstan ErmenistanI silahlandIrIr” deye AzerbaycanIn “halIna acIyan” dairelerin gercek niyyetlerini nezerden kecirsek, hemin maraqIn esassIz olmadIqInI gorerik.
RusiyanIn “Moskovski komsomolets” qezetinin sraqagunku sayInda QIrqIzIstanIn Ermenistana herbi sursat satmasI barede genis yazInIn derci Azerbaycan metbuatInda da ajiotaj yaradIb. “MK”nIn yazIsIna gore, oten ilin noyabrInda Biskek MasInqayIrma Zavodu ErmenistanIn Mudafie Nazirliyine 3 milyon eded 5,45 kalibrli avtomat patronu satIb. Qezetin me`lumatIna esasen, 180 min dollar mebleqinde sovdelesme mexfi senedlerde “5 nomreli me`mulat” kimi resmilesdirilib. Yuk Iqor Qordienko adlI sexsin adIna senedlesdirilib (“MK”nIn qenaetine gore, bu, “ermeni izi”ni itirmek ucun edilib) ve ErmenistanIn herbi neqliyyat teyyareleri ile dasInIb. Beri basdan qeyd edek ki, “MK”nIn sensasion xeberi hem Biskek, hem de Yerevan terefinden tekzib edilib ve qerezli texribat kimi qiymetlendirilib. QIrqIzIstan XIN hemcinin meselenin aramsdIrIldIqInI bildirib. Boyuk ehtimalla arasdIrmanIn neticesi olaraq “MK”nIn xeberinin “ordek” olduqu bir daha resmen e`lan edilecek. Hercend, diger variant da mumkundur. Ermenistana patron gondermekde suclandIrIlan zavod QIrqIzIstanIn dovlet deyil, yarIozel sehmdar muessisesidir. Bu cur muessiselerin xarici kommersiya emeliyyatlarInda herbi seciyyeli qanunsuz sovdelesmelerin olmasI da sirr deyil. Ele iki il once QazaxIstanIn herbi-senaye kompleksine yaxIn analoji sirketin qanunsuz “Miq” teyyareleri satmasI faktInI (hemin teyyarelerin biri necesi tranzit reys zamanI BakIda musadire olunmusdu) yada salmaq kifayetdir. O vaxt QazaxIstan prezidenti herbi naziri iste`faya gondermis, emeliyyatda eli olmus bir nece me`mura ise cinayet isi acIlmIsdI.
Lakin cari situasiyada bizim ucun maraqlI olan bir nece meqam var. Evvela, “MK”nIn yazIsIndakI lobbicilik maraqIna diqqet cekek. Biskek MasInqayIrma zavodu RusiyanIn neheng herbi-senaye kompleksi ucun ciddi de olmasa, reqibdir ve “MK”nIn “kompromatI” ile regional (o cumleden MDB mekanInda) silah ticareti bazarIndan vurulub cIxarIlIr (cunki munaqise bolgelerine sursat gondermeyi yasaqlayan beynelxalq ohdelikleri kobud sekilde pozub) ve umumilikde QIrqIzIstanIn beynelxalq nufuzuna zerbe deyir. Novbeti meqam QIrqIzIstan-Azerbaycan munasibetleri ile baqlIdIr. Oten hefte kecirilmis “Turk Zirvesi” barede kinayeli yazIlar derc eden Rusiya KIV-i bu materialla bize “gorursunuzmu, umumturk teessubkesliyi bos seydir, QIrqIzIstan ErmenistanI silahlandIrIr ve Azerbaycanla tarixi qardaslIqI qara qepiye saymIr” fikirini telqin edir. Qezet bir qeder de qabaqa gedir ve Minskdeki MDB zirvesinde (1 iyun) AzerbaycanIn QIrqIzIstanla haqq-hesab cekeceyini bildirir. “MK”nIn “kompromat” obyekti kimi QIrqIzIstanI secmesi de tesadufi deyil. QIrqIz prezidentinin “ermeni soyqIrImI” barede bir nece il onceki acIqlamasInI Rusiya KIV-i oten hefte Turk Zirvesi gedisinde de yada salmIsdI. Nehayet, sonuncu meqam. Meger ermeni herbiyyesinin basIna “at tepib” ki, ErmenistandakI Rusiya bazarlarInI qoyub uzaq QIrqIzIstandan teyyare ile patron dasIsIn? GurcustandakI bazalardan vaqon-vaqon silah-sursat cIxaran Moskva onu Rusiyaya dasImaqdansa, “su qiymeti”ne, yaxud da havayI Ermenistana vermeye hazIrdIr. Nece ki, indiyedek milyardlarla dollarlIq silahI ve en muasir texnikasInI Ermenistana verib. Indi ise Rusiya milyardlarla dollarI 180 min dollarIn arxasInda gizletmeye calIsIr.
BakI bu munasiqeye munasibetde Rusiya ile elaqelerin perspektivini, ozunun DaqlIq Qarabaq problemi ve cecen xalqI ile tarixi-dini yaxInlIqInI eyni derecede nezere almaqa mecburdur. Bu meselelerin optimal ve maksimum olculub-bicilmis sekilde uzlasdIrIlmasI hec de asan mesele deyil.
Son gunler AzerbaycanIn siyasi mustevisinde Cecenistan meselesi yeniden gundeme gelib ve bu xususda ister cecen numayendelerinin, isterse de BakI resmilerinin acIqlamalarI diqqet cekir. Eslinde Cecenistan munaqisesi lap evvelden tekce RusiyanIn bas aqrIsI deyil, hem de dolayIsI ile AzerbaycanIn problemi olub. Mesele tekce CecenistanIn qanlI muharibe bolgesi kimi AzerbaycanIn serhedleri yaxInlIqInda yerlesmesinde (1999-cu ilin oktyabrInda Rusiya herbcilerinin raket mermisi Zaqatala erazisine dusmusdu) deyil. Cecenistan konfliktinin ilk merhelesinden AzerbaycanIn meseleye resmi baxIsI cecen xalqInIn apardIqI mucadileye azerbaycanlIlarIn ictimai munasibeti ile ust-uste dusmeyib. Cunki Azerbaycan dovlet olaraq bu probleme mehz DaqlIq Qarabaq konflikti ve Rusiya ile dovletlerarasI munasibetleri goz onune alaraq baxmalIdIr. Bununla bele, birinci Cecenistan muharibesi (1994-1996-cI iller) zamanI resmi BakI RusiyanIn erazi butovluyunun desteklenmesi ve MoskvanIn hereketlerine qismen haqq verilmesi siyasetini Cecenistan rehberliyi ile kifayet qeder mehriban munasibetler saxlamaqla tarazlasdIra bilirdi. Hetta Cecenistan prezidenti Aslan Mashadov iki defe BakIya sefere gelmis, Azerbaycan rehberi terefinden qebul edilmisdi. RusiyanIn yeni lideri Vladimir Putinin basladIqI ikinci merhele (antiterror emeliyyatI) BakInI secim qarsIsInda qoydu ve Azerbaycan MoskvanIn qanundankenar ve terrorcu e`lan etdiyi Cecenistan rehberliyine munasibetini artIq Kremlin saatI ile mueyyenlesdirmeye mecbur idi. Azerbaycan prezidenti 1999-cu ilin sonundan e`tibaren verdiyi butun beyanatlarda Cecenistan munaqisesinde RusiyanIn movqeyini birme`nalI sekilde destekleyib, son vaxtlar MoskvanIn DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesindeki feallIq numayis etdirmesi ise BakInIn bu istiqametde konkret addImlarI ile (serhedin mohkemlendirilmesi, RusiyanIn axtarIs e`lan etdiyi sexslerin ekstradisiyasI ve s.) tamamlanIb. Eyni zamanda Azerbaycan RusiyanIn cesidli resmilerinin e`tiraz beyanatlarIna reqmen bir nece min cecen qacqInInIn olkede yerlesmesine, onlara qismen humanitar yardImIn gosterilmesine serait yaradIb. Bu gun BakInIn gur ticaret merkezlerinde cecenleri gormek adi hal alIb. Tebii ki, Azerbaycana penah getirmis cecenlere herterefli yardImIn gosterilmesi imkan xaricindedir. Azerbaycan ozu aqIr seraitde yasayan yuz minlerle kockunun qeydine qalmaqda cetinlik cekir. Diger yandan, Azerbaycanda muveqqeti meskunlasan cecenler arasInda kriminal elementleri, habele Rusiya terefinden axtarIlan sexslerin olmasI da tamamile mumkundur. Bir qeder evvel BakIdakI “ASSKO” barInda bas vermis atIsma cecen kriminalInIn son izlerindendir. Ele Aslan Mashadovun cecenlere “Azerbaycanda qalmaq tehlukesiz deyil ve oranI terk etmek lazImdIr” muracietinin de mehz sozugeden elementlere unvanlandIqInI qeyd etmek lazImdIr. Tesadufi deyil ki, BakIdakI nisbi guzeran tapmIs cecen qacqInlarInIn ekseriyyeti A.Mashadovun caqIrIsIna tabe olmayacaqlarInI ve tehlukesizliyine te`minat vermeyen Ickeriya rehberlerinin iradesi altIna kecmekdense, Azerbaycanda qalmaqa ustunluk vereceklerini bildiribler. Meseleye resmi BakInIn munasibeti de bu kontekstde yaxIndIr. PA-nIn xarici elaqeler so`besinin mudiri Novruz Memmedovun sozlerine gore, Azerbaycan dovleti olkeye penah getirmis butun milletlerin numayendelerine eyni cur munasibet besleyir ve onlardan teleb olunan yegane sey AzerbaycanIn qanunlarIna riayet etmekdir. “Biz de AzerbaycandakI cecenleri mehz buna de`vet edirik” deye o elave edib.
|
