|
|
|
| 15 May, 2001. Cersenbe axsamI|¹52(276)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
TenhalIqIn acI
Mehebbetinin rengini axtaran Sen’an Qurbanov
|
(Evveli oten sayImIzda)
“Insan oz hududsuz tenhalIqInda tek qalanda nece de xosbextdir...”
YasIl, qIrmIzI, sarI, qara, goy... ve aqappaq sonsuzluq... Bir azdan bu rengler aqappaq sonsuzluqa cokecek, biri digerine guzeste gede-gede, yol vere-vere, sIralana-sIralana. Bu renglerin sIrasI ise insan elinin tutduqu bir fIrcanIn, karandasIn isteyile boyuklenecek-kiciklenecek, be’zen bir-birinin ayaqInI tapdalayacaq, utandIqIndan qIpqIrmIzI qIzaracaq, hec kimin esitmeyeceyi bir sesle uzr isteyib, onun bu qezasIndan xeber tutmasInlar deye, dabanuste tez de yerine qayIdacaq... Be’zen de bir-birinin yerini bilerekden tutacaqlar. Onda teeccuble, elacsIzcasIna baxIsacaqlar. Ne ede bilerler ki, fIrcanI tutan el onlarIn aq bildiklerini qara, qara bildiklerini aq gorur.
Belece, fIrcI ve sozebaxan rengler hereket edir, edir ve gunlerin birinde gozlemedikleri bir anda me’lum olur ki, eslinde, onlar zenn etdikleri tekin stol, stul, divar, aqac deyil, basdan-basa bir insanIn hissi, duyqusu, dusunceleri ve arzularIdIrlar. Aqappaq sonsuzluq qeder ucu-bucaqI gorunmeyen arzularI. Sen’an Qurbanovun renglerle bolusduyu arzularI kimi...
“Men heyatIn meqzini oz tenhalIqImda anladIm.”
Onun baresinde cox sayieler gezirdi. Sayie menbeleri qIraq adam deyildiler, oz yaxIn etrafI idi.
“YaxsI ressamdIr, esl iste’daddIr, amma heyf, icki axIrIna cIxacaq.” - etrafI onun haqqInda bele dusunurdu. Sen’an ise bu soz-sohbetlere qetiyyen ehemiyyet vermeyib, neyise isbat etmek isteyinden hemise uzaq olub. Gorunur, her halda oz axIrInIn icki ile baqlI olmayacaqIna emin idi. QardasInIn dediyine gore, o, her bir sairin, yazIcInIn, ressamIn, jurnalistin, bir sozle, yaradIcI adamIn icdiyinden artIq icmezdi.
“Burnunun ustunde qIrmIzImtIl leke var idi. Bir muddet mualice de etdirdi. Soz cIxarmIsdIlar ki, gorursen, icmekdendir. Mence, onu vurmaq, sIndIrmaq ucun idi bele soz-sohbetler. Sonra basa dusduler ki, me’nasIzdIr, sakitlesib oturdular yerlerinde. Cunki onunla saatlarla bir meclisde oturanlar gorurduler ki, deyilenler yalandIr. O hec vaxt icki duskunu olmayIb. Neinki icki duskunu, hec neyin duskunu olmayIb Sen’an. YaxsI yemek, yaxsI geyinmek, yaxsI icmek, yaxsI yasamaq, temteraq - bele seylerden uzaq idi o.”
“En guclu insanlar yalnIz ozune arxalanaraq, inanan, umid eden ve sevenlerdir.”
Sen’an Qurbanov, nece, guclu adam idimi?
Eger onun gundeliyindeki bu te’yinatI guclu adamIn te’rifi kimi qebul etsek, beli. Her halda, Sen’an oz heyat terzi ile butun omru boyu bu te’rifden kenara cIxmamaqa calIsIb. QardasI Namiqin yuxarIda dediyi sozlerine bir elave etmek, daha deqiqi, bir sozu digeri ile evezlemek isteyirem. Sen’an neinki hec neyin, o, hec kimin duskunu olmayIb. Gundeliyini vereqleyerken, telem-telesik, seliqesiz xetle yazIlmIs yarImcIq qeydlerini, tamamlanmamIs ssenarilerini diqqetle izleyerken, sexsen mende, bu qenaet formalasdI ki, Sen’an Qurbanov onun heyatInda kimin hansI yeri tutmasIndan asIlI olmayaraq, hemise insanlara baqlIlIqdan qacIb. Hec “qacIb” sozu de olanI tam eks etdirmir. O, kiminse bir anlIqa bele, onun heyatInIn me’nasIna cevrilmesine, azacIq te’sirine bilerekden yol vermeyib. Sen’an, sadece, bunu istemeyib.
HemkarlarInIn ekserinden ferqli olaraq, onun e’malatxanasI tanIslarInIn uzune hemise acIq olub. Tek e’malatxanasIndan deyil, onun heyatIndan da heddinden, heddinden cox adam gelib gecib. Cunki unsiyyet dairesi olduqca genis ve mehdudiyyetsiz insan olub Sen’an Qurbanov.
Ozunden 14 yas kicik qardasI da daxil olmaqla kimler yoxdu ehatesinde? Bestekarlar, ressamlar, televiziya iscileri, sairler ve s. Amma butun yumsaqlIqIna baxmayaraq, Sen’an insanlarI secmeyi de bacarIb.
“Insan dostunu da, dusmenini de oz leyaqetine gore secir.”
O, xeyirxah, semimi insanlarI sevirdi. Bu oz yerinde. Amma kiminlese yaxInlasmasI ucun hemin adamda seksiz bir ceheti o gormeliydi. HansI senetin sahibi olursa-olsun, oz isinin professionalI, ustasI onu ozune cekirdi. Mesqul olduqu ise yaradIcIlIqla yanasan ve senetini sevenler Sen’anIn en cox can atdIqI insanlar idi. YalnIz bu keyfiyyetinden sonra onu hemin adamIn diger insani xususiyyetleri maraqlandIrIrdI. Ekserimizin mahiyyetine varmadIqImIz, ilk baxIsdan vacib gorunmeyen, eslindese, cox helledici bir amili o, baslIca sayIrdI -
MEHEBBET!
Sen’anIn insana munasibetinin kokunde mehz bu sonsuz mehebbet dayanIrdI.
“Tebieten insanlar bu dunyada yegane heqiqet olan mehebbeti anlamaq qudretinde doqulurlar. Amma her birimizi ebedilesdirmek qudretinde olan bu yeganeni - mehebbeti yalana cevirerek, her seyi nece de qelizlesdirirler... Mehebbet her seyde ebediyyet gormek bacarIqIdIr. Bu, Allah vergisidir. Mehebbet xosbextliyin ozudur. Gormek xosbextliyi, esitmek xosbextliyi, danIsmaq, gulmek xosbextliyi. Insanlarsa besikden qebr evinedek onu axtarIr, axtarIr, tapmIrlar. Xosbextlik sen ozunsen insan, ne axtarIrsan?”
Sen’ansa axtardIqInI tapmIsdI. O, mehebbetini ucsuz-bucaqsIz tenhalIqInda tapmIsdI... Ve onu hec neye deyismek fikrinde deyildi. CoxlarImIzIn xosbextlik, seadet himni bildiyimiz korpe qIqIltIsI, aile herareti bele onun tenhalIqI qarsIsInda acizliyile barIsmalI oldu... Onun tenhalIqa sevgisi aile, usaq sInaqIndan da cIxdI... Qalib cIxdI...
Kim ne deyir desin, mence, ureyinin derinliyinde, lap derinliyinde Sen’an buna kederlenib, mutleq kederlenib. Hemre’y olduqu tenhalIqIna o an acIqI da tutub yeqin ki...
Onun aileye, aile uzvlerine munasibeti esaslI hissler uzerinde qurulmayIb. Ailenin - ana, ata, qardas, bacInIn ondan asIlI olmayan fiziki doqmalIqInI fakt kimi qebul edib Sen’an. Fiziki doqmalIq ona bes edib. AnasIndan ve yaxud atasIndan me’nevi doqmalIq, yaxInlIq gozlemeyib ve buna can atmayIb da hec vaxt. Ciddi-cehdle axtarmasa da, me’nevi atasInI, anasInI, bacIsInI o kenarda tapIb. TapIb ve bunu tam normal da qarsIlayIb. Bele olmalIymIs kimi...
Senetkar ZAMANla uz-uze qalIr
Elibala HacIzadenin fikrince,
esl senet omru bu meqamdan baslayIr
|
...Qeribeliklerle, tezadlarla dolu olan dunyanI nece var ele qeleme almaqI bacarIr. InsanIn ozunun de be’zen bas acmadIqI ic dunyasInI zerger deqiqliyi ile duyur. QayqI ile qayqIsIzlIqIn, sevincle kederin, omurlere meh kimi gelen xosbextlikle, tufan teki gelen bedbextliyin girdabInda dolasan taleleri bir omurde yasadIr. Taleleri oz omrunun gozune qatIb yasatdIqIna gore, onlarIn aqibetinin nece olmasIna baxmayaraq, “bu yasamda”, (onun eserlerinde) Elibala HacIzadenin temkini, sakitliyi, mudrikliyi duyulur. Zulmet qaranlIqda bele, son ucda isIqIn olacaqIna inam hissin olmur. Ancaq bu gun, oxucusuna bu hissleri asIlayan yazIcI ayrI ruhda koklenib:
-Fikirli, perisan gunlerimi yasayIram. Yeni muhite uyqunlasmamIs cemiyyetimizde duyduqum, hiss elediyim problemler meni cox narahat edir. RahatlIq hissini itirmisem, me’nevi sIxIntI icindeyem. Bu sozlerime gore ele fikirlesmeyin ki, bedbinliye qapIlmIsam. Esla! Bu da bir dovrdur, gelib kececek. Ve eminem ki, sInaqlardan uzuaq cIxacaqIq.
Son iller yazI-pozu isim cox leng gedir. Senet adamInIn ureyi, beyni gerek ancaq senet meseleleri ile qayqIlana. Bu sozu hemise deyirem, son on ilde neleri itirmisik? Igid oqlanlarImIz sehid olub, bir de geri donmeyecekler. Geri alacaqImIz torpaqlarImIzI itirmisik. ‚cuncu itkimizi ise indi hele hiss elemirik. Onun yeri sonra gorunecek. O nedir?
Qelem ehlinin yaza bileceyi amma yaza bilmediyi eserler. Sexsen men bu 10 ilde nece-nece roman yaza bilerdim. Derdler el-qolumu qelemden soyutmasaydI. Ancaq kicik hekayeleri nezere almasam, yegane uzerinde islediyim eser “Mo’cuze” romanIdIr. Onu da hele tamamlamamIsam. Hadiselerin axarInI gorsem de yaza bilmirem. Yene deyirem, butun bunlara baxmayaraq, men tebieten nikbinem. InanIram ki, her sey oz yerini alacaq. Indi hec kimden ummaqa deymez. Zaman ele zamandIr.
-Elibala muellim, zamanIn ferqine varmayaraq hemise oz oxucusunu tapan eserlerinize uz tutaq. Esitdiyimize gore, yaxIn zamanlardan e’tibaren “Teyyare kolgesi”, “VefalIm menim”, ucuncu eserin adInI oxucular birinci defe esidir, “Olum yoxdur” trilogiyasI “Bizim Esr” qezetinde cap olunacaq. Ne sorusmaq isterdim, Her bir eserin be’zen yazIcI texeyyulune, be’zense onun rahatlIqInI pozan musahidelerine asaslanan “yaranma tarixi” var. MaraqlIdIr ki, yarIm esre yaxIn bir muddet once qeleme aldIqInIz “Teyyare kolgesi” eserinin qehremanlarInIn heyatInI zaman-zaman izlemisiniz. Bu maraqIn arxasInda ne durur? Musahide, yoxsa texeyyul?
- Men heyatIn ozunu yazmaqI xoslayIram. Beri basdan deyim ki, eserlerimin yaranma tarixi yazIcI texeyyulune esaslanmIr, heyatIn ozunden gelir. YalnIz mueyyen umumilesdirmeler istisna deyil. “Teyyare kolgesi” elm sahesinde calIsan ziyalIlarImIzIn heyatIndandIr. 40 ilden artIqdIr ki, bu muhitdeyem, ab-havasIna, yetirmelerine yaxIndan beledem. “Teyyare kolgesi”nin yaranma tarixi bele olub. Telebe yoldasIm, sonradan ise Akademiyada hemkarIm olan bir xanIm namizedlik isinin mudafiesi munasibeti ile (bu, Elmler AkademiyasInda bir nov adet halInI alIb) banket verirdi. Bizi evine de’vet elemisdi. Meclisde qulluqumuzda duran yarasIqlI bir zabit diqqetimi cekdi. YanImdakIlardan sorusdum ki, “bu zabit kimdir”, dediler “heyat yoldasIdIr, teyyarecidir”. Bu soz meni tutdu. Teyyareci goylerde, onun qeseng, cavan xanImI ise yerlerde. OnlarIn mehebbeti mene maraqlI gorundu. Ve belelikle Gulmire, Eqdem suretleri yarandI. OnlarIn heyatInI olduqu kimi yazmIsam, desem, duz olmaz. Sadece, bu insanlarIn simasInda umumilesdirme aparmIsam. “Teyyare golgesi”nin ilk elyazmasInI da o xanIma teqdim eledim. Dedim, “bax, bu romanIn ideyasInI siz vermisiniz”.
Demeseydim, omrunde “Teyyare golgesi”nde ozunu tanImayacaqdI. Suretleri cox umumilesdirmisdim. Eser xosuna geldi, xeyir-duasIna verdi. Allah rehmet elesin, indi haqq dunyasIndadIr.
- Gulmirenin kimliyinin oxucularImIzda derin maraq oyadacaqInI nezere ala bilersiniz?
- Bilerem. Onsuz da onun kimliyini sirr saxlamIram, adInI da deyerem. Meshur serqsunaslarImIzdan biri olub, Teyyube Elesgerova. Cox gozel exlaqlI, mehriban, qayqIkes xanIm idi. Gozel ailesi vardI. Bayaq dediyim kimi, goyler adamI ile yer qIzInIn mehebbeti meni cezb eledi.
Sonra EfqanIstana getdim. “Teyyare kolgesi” yarImcIq qaldI, size texminen 64-66-cI illerden danIsIram. “AyrIlIqIn sonu” trilogiyasInI yazdIm. Bu esere bir de duz 20 ilden sonra qayItdIm; uze “VefalIm menim” cIxdI. Cox boyuk eks-seda yaratdI. Bedxah adamlar basladIlar bu romanda muasirlerini axtarmaqa; kimin kime oxsadIqInI hallandIrmaqa. Bir cox adamlara gedib dediler ki, “Elibala senden yazIb. Filan obrazIn prototipi sensen”. Belelikle ne qeder tanInmIs, selahiyyetli elm adamlarI mene dusmen kesildi. Gelirdiler ki, “niye menden yazmIsan”. Tebii ki, e’tiraz edirdim. Sozume inanmIrdIlar ki,”beyem ozumu tanImIram”. Adeten axIrda bele cavab verirdim ki, “Siz de bu emellerin sahibisinizse, men ne edim.” Kesesi, bu eserlere gore basIm cox aqrIyIb. Meni infarkt derecesine qeder catdIrIblar. “Olum yoxdur” romanInda bu hadiselerden de yazmIsam.
- Ele bir eseriniz yoxdur ki, orada olum duyulmaya, “men de varam” demeye. Qeribedir ki, adeten qehremanlarInIz olume tez qovusur. Ve mehz bu zaman olum oz hokmunu itirir, sanki yasam ve olum arasInda sedd pozulur... Indi ise, “Olum yoxdur” deyirsiniz...
- “Teyyare kolgesi” romanInIn epiqrafInda yazmIsam ki, bu eseri olenden sonra da xatirelerde, qelblerde yasamaqa qadir olan insanlara ithaf edirem. HamImIz AllahIn yaratdIqI bendelerik, bir gun oleceyik. Adil Babayevin bir se’ri var, cox xosuma gelir.
Yene guller acacaq,
Yene insanlar bir-birini sevecek.
Men dunyada olmayanda!
Huner odur ki, olenden sonra yasamaqI bacarasan. Bunu insanlIqa naxIs olanlar bacarIr. Hec uzaqa getmirem. Eli Kerim ne omur yasadI ki? Ancaq o hele de qelblerde yasayIr ve yasayacaq. Cox diriler gelib gedecek, Eli Kerim yasayacaq. Bele adamlara olum yoxdur. Olume iki - fiziki ve me’nevi baxImdan yanasmaq lazImdIr. Esl olum me’nevi yoxluqla baslayIr. Xatirelerden silinirsense, demeli artIq yoxsan, bir hecliksen. YaradIcI insanlarIn senet omru de var. Bu da her yaradIcIya qismet deyil. Bilirsiniz, zaman en edaletli hakimdir. TebliqatcIlar, himayedarlar meydandan cekilenden sonra Senetkar Zamanla uz-uze qalIr. Zaman hec kese, hec neye gore uzgorenlik elemir. Ya tarixden silir, ya da yasadIr!
|
