|
|
|
| 15 May, 2001. Cersenbe axsamI|¹52(276)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Ermenilerin beynelxalq mustevideki erkoyunluyu mehz bu situasiyadan qaynaqlanIr. Bes il once ATET-i konsensus dalanIna salan Yerevan Avropa SurasInda da eyni cur davranIr. YaranmIs veziyyet BakInI ciddi neticeler cIxarmaqa mecbur edir.
Eslinde ErmenistanIn Avropa SurasIndakI davranIsInIn bu qebilden olacaqI onceden gozlenilirdi. Cunki ATET kimi AS Nazirler Komitesinin qerarlarI da konsensus prinsipine esaslanIr. Bu ise o demekdir ki, Ermenistan tecavuzkar ambisiyalarInI te`min etmek ucun AS seviyyesinde qebul edilen istenilen senede engel torede biler. 1996-cI ilin dekabrInda ATET-in Lissabon sammitinin yekun senedi mehz bele aqibetle uzlesmisdi. DaqlIq Qarabaq munaqisesi ile baqlI bendde AzerbaycanIn erazi butovluyunun prioritet sayIlmasIna e`tiraz eden ErmenistanIn o vaxtkI hereketi ATET-in qalan 53 uzvunu cIxIlmaz duruma salmIsdI. Cunki ATET-in senedleri yalnIz teskilatIn butun uzvlerinden razIlIq alIndIqdan sonra qebul olunmus sayIlIr. 1996-cI ilde ortaya cIxan presedentin bes il sonra Avropa SurasInda tekrarlanmasI beynelxalq huquqdakI bosluqdan xeber verir. Beynelxalq ekspertler defelerle bu bosluqun aradan qaldIrIlmasI ucun konsensus prinsipinin ses coxluqu prinsipi ile evezlenmesini zeruri saysalar da, helelik, bu mesele musbet hellini tapmayIb. Odur ki, yaxIn perspektivde ErmenistanIn (hemcinin konsensus prinsipinden sui-istifade eden diger olkelerin) erkoyun davranIsInIn huquqi yonden onlenmesi mumkun olacaq.
AS Nazirler Komitesinin oten hefte kecirilen 108-ci sessiyasInIn yekunlarI gosterdi ki, Azerbaycan ErmenistanIn bu davranIsInI onlemek ucun daha te`sirli vasiteler axtarmalIdIr. Bele ki, Yerevan AzerbaycanIn erazi butovluyunu tanImamaqla ozune qarsI hansIsa beynelxalq tehdidlerin ortaya cIxmayacaqIna emindir. Lakin resmi BakInIn qenaetine gore, veziyyet hec de cIxIlmaz deyil. Azerbaycan terefi ErmenistanIn beynelxalq huququn temel prinsipine (dovletlerin erazi butovluyu ve serhedlerin toxunulmazlIqI) sayqIsIzlIq gostermesi faktIndan YerevanIn ozune qarsI istifade ede biler. Strasburqda cIxIs eden Azerbaycan XIN bascIsI Vilayet Quliyev Avropa SurasInIn rehberliyini ErmenistanIn hereketine qiymet vermeye caqIrIb. Nazirin sozlerine gore, eger Ermenistan beynelxalq normalara meydan oxumaqda davam ederse, BakI meseleni daha keskin qoyacaq. Evvela, Azerbaycan ona nail olmalIdIr ki, uzv dovletlerin erazi butovluyune hormetle yanasan Avropa SurasI ErmenistanIn hereketlerini qInayan beyanat versin. Bu ozluyunde ciddi siyasi rezonans olardI. Cunki AS-ye qebul olunarken her bir dovlet digerlerinin erazi butovluyune hormet edeceyi barede ohdelik goturur. Eyni zamanda ErmenistanIn beynelxalq mustevide qebul edilen senedlere bu cur munasibeti Azerbaycana daha bir esas verir ki, ele hemin beynelxalq huquqa esaslanaraq Ermenistana qarsI konkret tedbirler gorsun. V.Quliyevin sozlerine gore, erazi butovluyunu numayiskarane sekilde tanImayan Ermenistan bizi meseleni muharibe mustevisine kecirmeye vadar edir: “Eger Ermenistan AzerbaycanIn erazisine tecavuzunu beynelxalq seviyyeli senedlere munasibeti ile de tesdiqleyirse, bizim bu tecavuze adekvat cavab vermekden basqa yolumuz qalmIr. Faktiki olaraq Ermenistan oz hereketleri ile bizim herbi yola el atmaq haqqImIzI esaslI edir”. Nazirin sozlerine gore, Azerbaycan Cenevre danIsIqlarIna da erazi butovluyu prinsipi ile gedecek. Eger danIsIqlar bu prinsip etrafInda netice vermese, Azerbaycan erazi butovluyunu te`min etmek namine muharibeni istisna etmeyecek.
Prezident Eduard Sevardnadze GurcustanIn dovlet qurulusunun deyisdirilmesini on goren layiheni parlamente teqdim edib. Konstitusiya islahatInIn parlamentarlar terefinden beyenileceyi subhe doqurmur. GurcustanIn unitar dovletden federasiyaya cevrilmesi Azerbaycan ucun de ehemiyyetsiz hadise deyil.
Gurcustanda konstitusiya islahatI coxdan hazIrlanIrdI. Cunki olkenin musteqil konstitusiyasI telem-telesik qebul olunduqundan orada bir sIra bosluqlar var idi. Esas Qanunda GurcustanIn dovlet qurulusu ve erazi-inzibati sistemi barede mesele acIq saxlanIlmIsdI. Tbilisi resmileri bunun bilerekden edildiyini ve GurcustandakI me`lum konfliktlerin tenzimlenmesi ucun huquqi imkan saxlanIldIqInI vurquladIlar. Odur ki, konstitusiyaya elave ve deyisiklikler layihesinin qanunverici orqana mehz indi teqdim edilmesi konkret seraite hesablanIb. Sohbet ilk novbede Abxaziya tenzimlenmesinden gedir. XatIrladaq ki, Gurcustan rehberliyi bu konflikti olkenin erazi butovluyu cercivesinde cozmek ucun federasiyaya hazIr olduqunu hele bir nece il once beyan etmisdi. Duzdur, abxaz separatcIlarI federasiyanI redd edirler ve 1921-1926-cI illerde AbxaziyanIn SSRI terkibinde muttefiq respublika kimi movcud olduqunu one surerek musteqillik ideyasIndan el cekmirler. Bir qeder once BMT ekspertlerinin hazIrladIqI status layihesi de (helelik onun teferruatlarI acIqlanmIr) Abxaziyaya musteqilliye yaxIn ozunuidare imkanlarInIn verilmesini tanIyIr. Resmi Tbilisi bu senede munasibetini birme`nalI olaraq e`lan etmeyib. Tbilisi ona isare edib ki, GurcustanIn konfederasiyaya (“umumi dovlet”) cevrilmesi onun dovlet kimi movcudluqunu subhe altIna alIr ve o, yalnIz federasiyaya razI olacaq. Cunki sohbet tekce Abxaziyadan getmir, 1994-cu ilden dondurulan Cenubi Osetiya konflikti ve AcarIstan Muxtar RespublikasI da yeni sistemde ozune yer tapmalIdIr. Qeyd etmek lazImdIr ki, GurcustanIn onsuz da formal olan unitarlIqdan federasiyaya doqru geriye addIm atmasI ciddi guzest sayIlIr ve beynelxalq quvveler (o cumleden, Abxaziya tenzimlenmesine celb olunmus BMT ve iri dovletler) separatcI terefleri de indiki guzestsiz movqelerinden cekindireceklerine emindir. Ele layiheni parlamente teqdim eden prezident Sevardnadze de bu meqama toxunub ve olkenin esas basaqrIsI olan Abxaziya konfliktinin ilin sonunadek sahmanlanacaqInI bildirib. MaraqlIdIr ki, muxalifetden olan parlamentarlar da veziyyeti realist qiymetlendirerek GurcustanIn federativ qurulusunu munasib sayIrlar. Lakin bu qurulusun konkret detallarI helelik aydIn deyil. Layihede prezident institutunun guclendirilmesi ve parlamentin hokumet uzerinde nezaretinin artIrIlmasInI nezerde tutan muddealar da var ve guclu merkezle federasiya subyektlerinin munasibetlerinin nece qurulacaqI (o cumleden ikipalatalI parlamentin olub-olmayacaqI) muemmalIdIr. Bu meselelerin gelecek federal qanunda eks edileceyi bildirilir. Sozsuz ki, Gurcustanda start goturen konstitusion islahatlar bizim ucun de ehemiyyetsiz deyil. En azI ona gore ki, beynelxalq daireler GurcustandakI munaqiselerin tenzimlenmesini butovlukde Cenubi Qafqaz kontekstinde nezerde tuturlar ve Gurcustanda atIlan addImlarIn DaqlIq Qarabaq tenzimlenmesi ucun de presedent ola biler. Helelik, Azerbaycanda “unitarlIq, yoxsa federasiya” dilemmasI acIq qoyulmasa da, Cenevreden sonra bu sualIn bizim ucun de aktual olacaqI yeqindir.
|
