1977-ci il mayIn 18-de Leninqrad seherinde (Sankt-Peterburq) Beynelxalq Muzeyler SurasInIn konfransI ise basladI. Bir nece gun davam eden, AzerbaycanIn da temsil olunduqu konfransIn gedisinde istirakcIlar hemin ilden e’tibaren, her ilin 18 mayInI - konfransIn ilk is gununu Beynelxalq Muzeyler Gunu kimi qeyd etmek barede qerara geldiler.
ArtIq 24 ildir Azerbaycanda bu tarix Beynelxalq Muzeyler Gunu kimi qeyd edilir. Dunen paytaxtda fealiyyet gosteren muzeylerin ekseriyyetinde kecirilen tedbirler, edebi-bedii geceler muzey iscilerinin bu bayrama ne derecede hazIrlIqlI olmasIndan xeber verirdi.
“Sirvansahlar sarayI kompleksi” Dovlet tarixi-me’marlIq qoruq-muzeyinin emekdaslarI ucun ise dunen ikiqat bayram idi. Bele ki, bu abidenin, umumen, Sirvansahlar dovletinin tarixi, xezinesi, saray-kompleksin ayrI-ayrI tikilileri, muzeyde qorunub saxlanIlan eksponatlara dair materiallarIn toplandIqI elektron kitabcanIn teqdimetme merasimi idi. Bu meqsedle sarayIn yuxarI heyetine ve divanxanaya komputerler yerlesdirilmisdi ki, bu da teqdimetme merasimine de’vetlilerin elektron kitabca ile serbest ve rahat tanIslIqIna imkan verirdi. Orta ecrlerin esrarengiz musiqisinin sedalarI altInda vereqlenen elektron kitabca, sevindirici haldIr ki, adeti uzre bele meselelerde daha diqqetli olan xaricilerin deyil, ozumuzun, yerli “Risk” Istehsal KompaniyasInIn xidmetinin neticesi idi. KitabcanIn bu kompaniyanIn maliyyesi hesabIna araya-erseye geldiyini deyen “Sirvansahlar sarayI kompleksi” Dovlet tarixi-me’marlIq qoruq-muzeyinin direktoru Sevda xanIm Dadaszade gosterdiyi diqqete gore onlara oz tesekkurunu bildirmeyi de unutmadI. Qeyd edek ki, kitabca tek olkemizde deyil, xaricde de yayImlanacaq.
Bayramda problemlerden danIsmaq yerine dusmese de, her halda, sarayIn te’miri meselesini diqqetden kenarda qoya bilmedik. Sorqumuza cavab olaraq, Sevda xanIm bildirdi ki, Dunya BankI AzerbaycanIn be’zi tarixi abideleri, o cumleden, sarayIn da te’miri ucun vesait ayIrIb. Hal-hazIrda bununla baqlI yaradIlmIs berpa layihesini realize qrupu fealiyyet gosterir ve guman ki, bu ilin oktyabr ayIndan ciddi sekilde sarayIn te’mirine baslanIlacaq.
Dunen Muzey Servetleri ve Xatire EsyalarInIn Elmi Berpa Merkezi ve C.CabbarlI adIna Teatr Tarixi Muzeyi de birge sergisi ile muzeyler gununu qeyd etdi. Sergide 70-den artIq eksponat numayis olunub. El isleri, tikmeler, qIzIl-gumus mel’umatlarI, rengkarlIq, tebii materiallar ve s. ehateleyen sergide muzey servetinin berpa isinden sonra goruntusunu eks etdiren fotolar da seyrcilerin ixtiyarIna verilib. Dunenki tedbirlerde elm, medeniyyet xadimleri, olke tanInmIslarI ile yanasI xarici dovletlerin paytaxtdakI sefirliklerinin numayendeleri de istirak edirdiler.
Sonda cuz’i emekhaqqIna baxmayaraq, muzeylerimize sadiqlik gosteren ve xalqImIzIn milli medeni abidilerinin kesiyinde dayanmaqIn vacibliyini ekserimizden ferqli olaraq, emeli sekilde yerine yetiren muzeycilerimizi urekden tebrik edirik.

YadInIzdadIrsa, texminen 20 il bundan evvel Azerbaycan televiziyasInda muntezem olaraq “Komediyalar alemine seyahet” verilisi efire cIxIrdI. TamasacIlar terefinden sevilen maraqlI sehneciklerden biri de S.M.Qenizadenin “Xor-xor” tamasasIndan parca idi. Bu sehneni tamasacIya sevdiren personaj ise Seyfulla idi. Musahibimiz sadelovh Seyfulla kimi tanInan Azerbaycan Milli Dram TeatrInIn aktyoru Elesger Memmedovdur.
- Elesger muellim, nece ildir boyuk sehnedesiz?
- 1974-cu ilden bu gune kimi Azerbaycan Milli Dram TeatrInIn aktyoruyam.
- Esrimiz de tezelendi. Sizce, teatrdan da bir tezelik, yenilik gozlemeye deyermi?
- Teatra tezelik su, hava kimi lazImdIr. Gorkemli latIs aktyoru D.Basoninden sorusanda ki, sizde “tamasacInI teatra celb etmek” problemi ne yerdedir, cavab verir ki, bizde biletler bir nece ay evvelden satIlIr. Nesibe xanIm qayInananI, Elaqa Aqayev HacI Qemberi 1000 defeye yaxIn oynayIblar. TamasacI hemise birinci defe gorurmus kimi baxIb. Indi tamasacInI teatra celb etmek problemdir.
- Bu gun teatrIn repertuarInda tamasacInI me`nevi-psixoloji cehetden ele ala bilen eser varmI?
- Bu gunun repertuarInda bele bir eser gormurem.
- HansI rejissorlarla islemisiniz?
- E.Quliyev, A.KazImov, M.Ferzelibeyov, A.Ne`metov, B.Osmanov ve basqalarI ile.
- Vaxtile Azerbaycanda A.Isgenderov, M.Memmedov, T.KazImov kimi ozunemexsus dest-xetti, mektebi olan rejissorlar olub. Bu sahede indi veziyyet necedir?
- ArzuladIqImIz seviyyeden bu gun danIsmaqa deymez. Vaxt olub ki, Milli Dram TeatrIna “Isgenderov teatrI” deyibler. Elece de S.Bedelbeyli, Z.Ne`metov kimi rejissorlar Musiqili Komediya, Genc TamasacIlar teatrlarInda oz mekteblerini yaradIblar. Ve hemin teatrlarIn inkisafInda evezsiz rol oynamIslar. Mehdi Memmedovu, Tofiq KazImovu, mubaliqesiz dahi rejissor adlandIrmaq olar. Bu gun de kecmisde SSRI deyilen erazide hemin en`eneleri yasadanlar var. Meselen, MoskvadakI Taqanka TeatrInI Lyubimov teatrI, Lenin Komsomolu adIna TeatrI Zaxarov teatrI adlandIrIrlar. Gurcustanda S.Rustaveli teatrInI rejissor StruanIn adI ile baqlayIrlar. Bizde ise cox teessuf ki, bele numuneler yoxdur. Belke de gelecekde bu en`eneni berpa edenler tapIlacaq. Lakin helelik bosluq var.
- TamasacIlar Sizi muxtelif filmlerde maraqlI rollarda da gorubler. Kinoda debutunuz ne vaxt olub?
- Kinoda ilk rolum 1974-cu ilde “Omrun sehifeleri” film-trilogiyasIndakI “Reqibler” novellasInda futbolcu olub. Bundan elave, H.Seyidbeylinin “Xosbextlik qayqIlarI” filminde Elovset, R.IsmayIlovun “Sir evden getdi” filminde yanqInsonduren, E.Atakisiyevin “Qerib cinler diyarInda” Telxek, E.Ibrahimovun “Qeribe adam”Inda Nuru, “Beyin oqurlanmasI” komediyasInda Elesger rollarInI oynamIsam. 12 bedii filme cekilmisem. 4 ereb telebesinin isi olan qesametrajlI filmlerde esas rollara cekilmisem. “Mozalan” satirik kinojurnalInda 20-e yaxIn rolum olub.
- Bes sonuncu rolunuz hansI olub?
- AxIrIncI defe C.Memmedquluzadenin “Lal” hekayesi esasInda B.Osmanovun cekdiyi filmde oynamIsam.
- YaradIcIlIqInIzda televiziyanIn da mustesna rolu seksizdir.
- Doqrudur. 1977-ci ilde ilk defe S.M.Qenizadenin “Xor-xor” teletamasasInda Seyfulla rolunu ifa etmisem. Uqurlu rollarImdan Huseyn Cavidin “Topal Teymur” tamasasIndakI DemircayanI gostere bilerem. Bundan basqa K.Qoldoninin “Mehmanxana sahibesi”nde Noker, AnarIn “Evleri kondelen yar” komediyasInda Sair, Y.Semedoqlunun “YasIl eynekli adam”Inda Milis iscisi, I.Melikzadenin “Qatarda” televiziya tamasasInda Narsatan oqlan, M.Huseynin “Alov” tamasasInda Gumrah, E.Orucoqlunun “QayInana emeliyyatI”nda Xefiyye, A.Cexovun “Yubiley”inde Lakey rollarInI oynamIsam. Televiziyada Ofeliya Memmedzade ile birlikde “Videosalon de`vet edir” verilisinin aparIcIsI olmusam. Son uc ilde “Kinoklubda gorus” verilisinin daimi istirakcIsIyam. HemkarlarImIn bu seneti secdiklerine gore pesman olmalarI ile baqlI fikirlerini esidende teessuflenirem. Ozluyumde dusunurem ki, eger ikinci defe de doqulsaydIm, yene de aktyor senetini secerdim.

Amerika filmlerinin butun dunyada populyar olmasIna baxmayaraq, Avropa filmleri, pesekarlIq baxImIndan, hec de geride qalmIr. Elese, ustunluk niye mehz Amerika filmlerindedir? Gelin tarixe nezer salaq.
Kinonun yaranma tarixi 1895-ci ilde Oqust ve Lui Lumyer qardaslarI terefinden ilk kinoseansIn teskili vaxtIndan hesablanIr. Ilk kinoqurqu 1832-ci ilde Jozef Platonun ixtira etdiyi fenokistskop olub. 1896-cI ilde ise Amerikada ilk filmin numayisi bas tutub. Kino avadanlIqInIn ixtiracIsI Tomas Alva Edison “Edison” adlI ilk kinokampaniya yaratdI ve ixtira etdiyi avadanlIqlardan tek ozu istifade etmedi.
Ilk kinosalonlara geldikde ise, filmler xIrda kosklerde numayis etdirilirdi. 1908-ci ilde Edisonun tesebbusu ile AmerikanIn iri kinofirmalarI oz birliklerini yaratdIlar. Birliyin meqsedi kino istehsalInI ve filmlerin numayisini nezaretde saxlamaq idi. Eyni zamanda amerikalI produsserler Avropadan gelme produsserleri sIxIsdIrIrdIlar. Birliye uzv olduqdan sonra kompaniyalar Nyu-Yorkdan uzaqlasIb, Los-Anceles yaxInlIqIndakI Hollivud adlI sehercikde meskunlasIrlar. 1909-cu ilde ise onlar resmen Hollivudun Los-Ancelesden ayrIlmasIna nail olurlar.
Filmin cekilisi, istehsalI ve kirayesi uqrunda Hollivudda keskin reqabet gedir. Kino gelirli biznes sahesine cevrildikce iri bank sahiblerini de maraqlandIrmaqa baslayIr. Kino istehsalIna nezaret uqrunda geden carpIsmalar nehayetde, Amerika kinosunu tamamile kapitaldan asIlI veziyyete salIr. Hollivudda geden reqabete yalnIz en gucluler tab getirdi ve neticede 8 kinokompaniya - “Metro-Qoldfin-Meyer”, “Uorner qardaslarI”, “XX-esr-Foks”, “Paramaunt”, “RKO-Radio”, “Kolumbiya”, “Yuniversal” ve “Yunayted Artists” birlesdiler. Bu 8 kompaniya ABS kino istehsalInda monopoliyanI ele aldIqdan sonra musteqil produsserler filmlerin kirayesi ile baqlI cetinliklerle uzlesmeli oldular. KinoteatrlarIn coxu birbasa monopoliyanIn nezaretinde olduqundan musteqil kompaniya filmlerinin numayisine imkan vermirdiler.
Buna baxmayaraq, musteqil kompaniyalar yeni filmler uzerinde isleyir ve numayisine nail de olurdular. Bu kompaniyalardan biri de Caplinin yaratdIqI “Carlz Spenser Caplin film korporeysn” firmasI idi. Caplinin filmlerinin ekseriyyeti keskin tenqide me`ruz qalIrdI. 1923-cu ilde onun cekdiyi “Parisli qIz” filminin numayisi 15 statda qadaqan edilmisdi. Sesli kinonun meydana gelmesinden sonra Caplinin cekdiyi “Yeni zamanlar”, “Boyuk diktator” filmleri de eyni reaksiya ile qarsIlandI. Amma butun bu tenqidlere baxmayaraq, filmler Caplinin hedsiz populyarlIqI sayesinde kinoteatrlara yol tapa bilirdi. Caplinin tek kinonun deyil, butovlukde Amerika medeniyyetinin inkisafInda rolu seksizdir. Filmlerde zorakIlIqIn acIq-askar gosterilmesi AmerikanIn dini ve resmi orqanlarInda narahatlIq doqururdu. Yeqin ki, 1924-cu ilde Amerika kinosundakI qadaqalar da bu sebebden idi. Belece, Amerika Kino SenzurasI Birliyi yarandI. Esas meqsed filmlerde cinayet, seks ve dinle baqlI sehnelerin cemiyyet ucun ne derecede tehlukeli olub-olmamasInI arasdIrmaq idi. Eslinde, kinosenzura gecikmisdi. 1915-ci ilde dovrunun boyuk senetkarI rejissor Devid Uork Qriffit “Birt of a nation” (Milletin yaranIsI) filminde esl zorakIlIq numayis etdirmisdi. Filmde aqderililerle zencilerin bir-birine qarsI vehsilikleri gosterilirdi.
II Dunya muharibesinden sonra Amerika kinosu en cetin dovrunu yasayIrdI. Tipik amerikalI tamasacI kinoteatrdan uzaqlasIrdI. Daha doqrusu, tamasacI “Amerika faciesi”nden, “Blokada”dan, “Boyuk vals”dan bezmisdi. Veziyyetden cIxIs yolu tapIlmalIydI. CIxIs yolunu hemise rejissorlar terefinden tenqid olunan produsserler tapdIlar. Onlar Amerika filmine yeni sujetler, movzular, ssenariler getirdiler. Elden cIxmaqda olan kino biznesinin dircelmesi ucun atIlan bu addImlar behresini verdi. Kinoteatrlara yeniden axIn basladI.
1960-cI ilde Alfred Hickokun cekdiyi “Psixoz” filmi esl partlayIs doqurdu ve Amerikada yeni cereyanIn yaranmasIna tekan verdi. Sonralar bu yonde cekilmis filmlere “HickoksayaqI film” te’yinatI verildi. Amerika kinosu gorunmemis sur’etle inkisaf etmeye basladI.
1971-ci ilde genc rejissor Stiven Spilberq “Duel” filmi ile meshurlasdI. Bu onun uqurlu debutu idi. Onun ikinci filmi 1973-cu ilde cekdiyi “Suqarlend ekspress” oldu.
Son uc on illik erzinde ABS kinematoqrafiyasI tamamile yeniden en muasir avadanlIqla silahlanIb. Muasir avadanlIqlar, boyuk pullar ve elbette ki, azad olke. Bu uc amil Amerika kinosunun dunyada aqalIqInI te`min edir. Mehz bunun sayesinde Hollivud dunya kino imperiyasInIn merkezindedir.