|
|
|
| 19 May, 2001. Senbe|¹54(278)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
Munaqisenin 13-cu ilinde bu meselenin gundeme gelmesi zahiren qeribe gorune biler. Lakin unutmamalIyIq ki, butun muharibeler evvel-axIr maddi haqq-hesabla yekunlasIr. Bu konfliktin butun merhelelerinde zirek terpenen ermeniler bu meslede de bizi qabaqlamaq isteyirler.
Avropa SurasI Parlament AssambleyasI QacqInlar, Miqrasiya ve Demokratiya Komitesinin BakIda duzenlediyi konfrans gozlenildiyi kimi, gergin atmosferde kecir. Bu gun basa catacaq konfrans Ermenistan ve AzerbaycanIn beynelxalq mustevide sengimeyen mubarizesine yeni istiqamet verdi. Sohbet ErmenistanIn basladIqI DaqlIq Qarabaq munaqisesinin doqurduqu fesadlarIn konkret deyerlendirilmesinden gedir. Cunki ErmenistanIn tecavuzunun Azerbaycana (dovlet olaraq) ve azerbaycanlIlara (ferdi sekilde) vurduqu ziyanIn mebleqi barede xeyli reqemler seslense de, onlarIn hec biri helelik muvafiq beynelxalq instansiyalar terefinden resmilesdirilmeyib. Bunun ucun ise ilk novbede sozugeden meseleni beynelxalq mustevide qaldIrmaq ve ona herterefli qiymetin verilmesine nail olmaq gerekdir. Teessuf ki, indiyedek bu yonde real is gorulmeyib. BakI cesidli forumlarda ErmenistanIn tecavuzunun fesadlarI barede mesele qaldIrsa da, ne olkeye deyen maddi-texniki ziyanIn derecesi ve didergin dusmus ehalinin emlak itkisi, ne de medeni irsimizin ve tarixi abidelerin darmadIqIn edilmesine dair yeterli beynelxalq-ekspert re`yinin alInmasIna nail olmayIb.
ASPA-nIn konfransInda bu meselenin yeniden gundeme gelmesi elametdar faktdIr. Cunki Avropa SurasI sozugeden beynelxalq re`yin ortaya cIxmasI ucun muhum orqandIr. ‚stelik konfransda istirak eden ASPA Komitesinin sedr muavini, Qabi Vermon Manqold bu mesele ile baqlI Azerbaycan ve Ermenistan uzre me`ruzecidir. Konfransdan once Sabirabad ve SaatlIdakI cadIr dusergelerine bas ceken xanIm Manqoldun teessuratInIn hazIrlanacaq me`ruzeye de te`sir edeceyini gozlemek olar. Bununla bele, konfransda ermeni terefin bu meselede de tesebbusu ele almaq niyyeti acIq gorunurdu. Kompensasiya meselesini de birinci onlar qaldIrdIlar. Ermenistan QacqInlar Departamentinin sedri Qagik YeqanyanIn iddiasIna gore, Azerbaycan 1988-ci ilden sonra buradan kocub geden ermenilere kompensasiya odemelidir. Qeyd edek ki, ermeniler bu iddia ile evveller de cIxIs edibler. Sozsuz ki, Azerbaycan da oz teleblerini ortaya qoymalIdIr.
“QacqInkom”un sedri Eli Hesenovun acIqladIqI reqemlere gore, tekce Ermenistandan qovulmus 200 minden artIq azerbaycanlInIn qoyub geldiyi emlakIn deyeri 3 milyard dollara yaxIndIr. DaqlIq Qarabaq ve etraf rayonlardakI erazilerin isqalI neticesinde deyen ziyanIn hecmi ise 50 milyard dollarI otub. Muqayise ucun deyek ki, ErmenistanIn illik budcesi 400 milyon, AzerbaycanIn budcesi ise 1 milyard dollardIr. E.Hesenovun sozlerine gore, AzerbaycanIn beynelxalq qurumlara teqdim etdiyi bu reqemler yaxIn vaxtlarda oz tesdiqini tapacaq. Oz novbesinde AzerbaycanIn ASPA-dakI parlament hey`etinin bascIsI Ilham Eliyev de ErmenistanIn isqalI neticesinde olkemize deymis zererin odenilmesi meselenin qurumun iyun sessiyasInda qaldIracaqInI bildirib. I.Eliyevin sozlerine gore, bununla baqlI muvafiq huquqi senedler hazIrlanIr. Bundan elave, Azerbaycan parlament hey`eti ErmenistanIn ve DaqlIq Qarabaq separatcIlarInIn Azerbaycana qarsI heyata kecirdiyi terrorizm siyaseti barede layiheni de sessiyaya teqdim etmek niyyetindedir.
Lakin ermeniler de ellerini yanIna salIb durmayIblar. Ermenistan ASPA sessiyasInda AzerbaycandakI (NaxcIvan) ve Turkiyedeki ermeni tarixi abidelerinin qorunmasI meselesini qaldIracaqInI bildirib. AzerbaycanIn 20 faiz erazisinde dasI-das ustunde qoymayan, onlarla muzeyi talan eden ve abidelere divan tutan ermeniler, nece deyerler, bizi borclu cIxarmaq isteyirler. Elbette, kimin kime ve ne qeder borclu olmasI statistikanIn predmetidir ve bunu mueyyenlesdirmek geleceyin meselesidir. Indilik ise bizim ermenilere bir borcumuz var. Azerbaycan ancaq yumruqunu ermenilerin basIna endirmekle bu borcundan cIxmalIdIr. YalnIz bundan sonra reqemlerle olculen kompensasiya teleblerimizi reallasdIra bilerik. Biz ise helelik “borclu borclunun saqlIqInI ister” deyib dayanmIsIq.
Dunen BakIda MDB Mudafie Nazirleri SurasInIn toplantIsI ise baslayIb. 1992-ci ilde yaradIlan ve MDB olkelerinin herbi-texniki emekdaslIqInI elaqelendiren BakI zirvesine Rusiya, Gurcustan, QazaxIstan, QIrqIzIstan, Moldova, Ozbekistan ve UkraynanIn mudafie nazirleri, habele Belorusiya mudafie nazirinin komekcisi ve ErmenistanIn MDB herbi EmekdaslIqI Elaqelendirme QerergahIndakI (HEEQ) numayendesi qatIlIb.
ToplantIda MDB HEQQ-nIn reisi, ordu generalI Viktor Prudnikov da istirak edir. NeytrallIq statusuna malik olan Turkmenistan MDB-nin herbi toplantIlarInda temsil olunmur. Azerbaycan da birliyin esas herbi strukturlarInIn, o cumleden Kollektiv Tehlukesizlik Muqavilesinin istirakcIsI deyil ve zirve goruslerine esasen musahideci qisminde qatIlIr. Lakin SuranIn toplantIsInIn BakIda kecirilmesi Azerbaycan ucun birliyin herbi emekdaslIq perspektivini muzakire etmekden daha cox, birlikde hemkarlarInIn diqqetini novbeti defe ErmenistanIn tecavuzune yoneltmek imkanI kimi ehemiyyetlidir. Tesadufi deyil ki, toplantInIn acIlIsInda sert beyanatla cIxIs eden mudafie naziri Sefer Ebiyev bu meqamI one cekdi. MDB olkelerini birliyin bir uzvunun digerine qarsI tecavuzune seyrci qaldIqlarIna gore tenqid eden S.Ebiyev hemkarlarInI ErmenistanIn hereketlerine gec de olsa qiymet vermeye caqIrIb. Nazir teessufle bildirib ki, BMT Tehlukesizlik SurasI bu tecavuzun aradan qaldIrIlmasI barede dord qetname qebul etse de, indiyedek MDB mustevisinde bir dene de olsun analoji sened qebul olunmayIb. Nazir Azerbaycana tecavuz etmis ErmenistanIn MDB-nin Kollektiv Tehlukesizlik Muqavilesinde (bu strukturda Rusiya, Belorusiya, Ermenistan, QazaxIstan, QIrqIzIstan ve Tacikistan tam huquqlu istirakcIdIr) olmasInI pisleyib. Cunki bununla KTM uzvleri ErmenistanIn Azerbaycana qarsI tecavuzunu desteklemis olurlar (KTM istirakcIlarInIn serhedlerin birge muhafizesi, hava hucumundan birge mudafie ve qarsIlIqlI herbi yardIm haqqInda ohdelikleri var). “Azerbaycan erazisinin isqalIna son qoyulmayInca ErmenistanIn KTM-de olmasI yol verilmezdir ve Ermenistan bu qurumdan cIxarIlmalIdIr”,- deye S.Ebiyev bildirib. Qeyd edek ki, dunen seher Ermenistan temsilcisi istisna olamaqla butun toplantI istirakcIlarI Sehidler xiyabanInI ziyaret edibler. Ermeni generalI ise mehmanxanada qalmaqa ustunluk verib. Azerbaycan erazisinin besde birini isqal altInda saxlayan ordu generalInIn sehidlerin qebri ustune gul qoymasI (ozu de LacInIn isqalI gununde) bizim ucun de dozulmez bir menzere olardI.
|
