Insan hemise yuksekliklere can atIb. Bu, idmanda da beledir. Indi idmanIn novunden asIlI olmayaraq, az qala her yarIsda yeni rekordlar, neticeler elde edilir. Idman rekordlarI o derecede yuksekdir ki, bir cox idman mutexessisleri onlarIn tezeleneceyinin mumkunsuzluyunu iddia edirdiler. Ancaq Sidney OyunlarI bunun eksini gosterdi. Sidney yarIslarI rekordlarIn sayIna gore evvelki oyunlarI cox-cox arxada qoydu. Butun bunlar insanIn fiziki imkanlarInIn hududsuz olduqunu gosterir. Elbette, qazanIlan her uqur mesqci ile idmancInIn birge se’ylerinin, gergin mesqlerin neticesidir. Ancaq be’zen idmancIlar meqsede catmaq ucun basqa vasitelere de el atIrlar. Indi toxunacaqImIz movzu artIq idman heyatInIn ayrIlmaz terkib hissesi sayIlIr. Musahibim dopinq sahesinde respublikanIn aparIcI mutexessisi, Respublika Tibb Beden Terbiyesi dispanserinin bas hekimi, tibb elmleri namizedi Ludmila QuliyevadIr.

- Dopinq nedir?
- Dopinq daha yuksek netice elde etmek ucun idmancInIn oz orqanizmine kenardan gosterdiyi tibbi te’sir vasiteleridir. Bir qrup preparatlar mehz bu meqsede xidmet edir. Dopinq proqramIna daxil edilen bele preparatlarIn sayI hazIrda 2000 minden artIqdIr. OnlarI tesnifatIna gore, yeddi qrupa bolurler. BunlarIn arasInda daha cox yayIlanlarI psixotroplar, anobolik steroidlerdir.
- Dopinq preparatlarI qebul eden idmancInIn orqanizminde hansI bioloji prosesler gedir?
- Psixotrop preparatlarIn qebulundan sonra ezele toxumalarInin isinde meydana gelen tebii tormozlanma aradan goturulur. Fikrimi izah edim. Mesqler zamanI idmancI yorulur ve merkezi sinir sisteminden muvafiq siqnal daxil olur. Neticede, toxumalar yorqunluqu qeyde alIr ve artIq yuk goturmek qabiliyyetini avtomatik olaraq qapayIr. Ancaq psixotrop preparatlar atan idmancIda merkezi sinir sisteminden gelen heyecan siqnalI “sondurulur”. Indi tesevvur edin, idmancI hey qacIr, qacIr, hetta yIxIlIr, qacmaqdan olur, ancaq orqanizm yorqunluqla baqlI beynin xeberdarlIqInI “esitmir”. Neticede insan ureyi dozmur ve ... En dehsetlisi de budur ki, artIq mehv olmus orqanizmi berpa etmek mumkun olmur. Ikinci qrup preparatlar anobolik steroidlerdir. Xassesine gore hormonlardIr. Onlar idmancInIn fiziki imkanlarInIn ve ezele kutlesinin artImIna yol acIr. Ancaq hansI yolla: insan orqanizminde ezele ve sumuk toxumalarInIn inkisafInI tenzimleyen hormonlar movcuddur. Hemin hormonlarI daxili veziler ifraz edir. Ancaq anobolik steroidler qebul etmekle idmancI hormonlarI sun’i yolla xaricden orqanizmine daxil edir, neticede tebii orqanlar fealiyyetini dondurmus olur. Bunun neticesi sonradan cox pis olur.
- Ne ucun idmancIlar dopinq maddelere bele can atIrlar?
- Her bir idmancI isterdi ki, birinci olsun, qIzIl medal qazansIn. QIzIl da olmasa, hec olmasa gumus, yaxud burunc medala sahib olsun. Bu anda insan xarakterinin herislik kimi pis xisleti ortaya cIxIr. Onlar hemin neticelere catmaq ucun dopinq qebul edirler. Dopinq preparatlar orqanizmi sanki oyadIr, idmancInIn funksional imkanlarInI bire-bes artIrIr. Amma, bu halda idmanIn saf felsefesi pozulur.
- Bu me’nada sizin esas vezifeniz neden ibaretdir?
- Esas vezifemiz idmancIlarIn saqlamlIqInI te’min etmekdir. Bundan elave idmancIlarIn lazIm olduqundan artIq mesq etmesine ve onlarIn fiziki cehetden hedden ziyade yuklenmesine yol vermemekdir. IdmancInIn funksional veziyyetini te’yin etmek, onlarIn uzerinde nezareti heyata kecirerek, esas yarIslara saqlam cIxarmaqdIr. Buna gore, butun il erzinde idmancIlar ve onlarIn mesqcileri ile is aparIrIq. Boyuk fiziki gerginlik alan idmancIlarIn saqlamlIqInIn qayqIsIna qalmaq cox cetindir ve metodiki yanasma teleb edir. Buraya idmancIlarIn tibbi bioloji baxImdan berpa problemleri de daxildir. IdmancI saqlam deyilse, hec bir neticeden danIsmaqa deymez.
- Dopinqle nece mubarize aparIrsInIz?
- Biz mutemadi olaraq mo’teber yarIslarda istirak eden mesqciler ve idmancIlar arasInda seminarlar keciririk. Profilaktiki tedbirler aparIrIq. Xususile yeniyetme ve genc idmancIlarI nezerde saxlamaqa calIsIrIq. Cunki, onlarIn orqanizmleri gencdir ve her kenar te’sire hessasdIr. Buna gore de onlarIn dopinq qebul etmesi umumiyyetle yolverilmezdir. Dopinq sonradan idmancInIn sehhetinde mutleq ozunu buruze verir. Bu, oqlanlara daha cox aiddir. Dopinq preparatlar cinsi vezilere te’sir edir. Sonda oqlanlar sonsuz ola biler. Bunda gore de biz mesqcilere ve idmancIlara dopinqden istifadenin hansI neticelere getirib cIxaracaqInI xeberdarlIq edirik. Dopinqden istifade idmanIn felsefesine, onun meramIna xelel getirir. Men butun bunlarI hekim kimi yanasa bilerem. Belke, kimise netice maraqlandIrIr, bize ise idmancIlarIn saqlamlIqI lazImdIr. Cunki, onu pulla almaq mumkun deyil. Bu gun bizde antidopinq laboratoriyasI yoxdur. Bu kifayet qeder baha basa gelen ciddi bir meseledir. Ister onun yaradIlmasI, isterse de saxlanIlmasI baxImdan ciddi maliyye mesrefi teleb edir. Azerbaycan kimi kicik bir olke bunu ozune reva gore bilmez. Butun dunyada akkreditasiya almIs laboratoriyalarIn sayI cox deyil. Bele laboratoriyalIran sayI 17-18-e catIr. Onlardan biri de MoskvadadIr. Bodibildinq uzre BakIda kecirilen Avropa cempiontIndan sonra idmancIlardan goturduyumuz analizleri biz mehz hemin laboratoriyaya aparmIsIq. Bu laboratoriyada dopinqin yeddi qrupu uzre minilaboratoriyalar movcuddur. Orada istifade edilen reaktivler cox bahadIr. Odur ki, bizim esas vezifemiz profilaktikadIr.
- Dopinq qebulundan sonra idmancIda aludecilik yarana bilermi?
- Beli, anobolik steroidlerin qebulu zamanI ola biler. Anobolik steroidler xassece hormondur. Daxili veziler hormonlarI orqanizm ucun lazIm olan qeder istehsal edir. Eger idmancI hormonlarI xaricden qebul edirse, demeli, onlarIn miqdarI teleb olunduqundan da artIq olur. Bele olduqda hemin veziler isini dayandIrIr. Hemin orqanlar oz vezifesini sanki “unudur”. AxI, orqan islemelidir. DermanIn qebulunu dayandIranda idmancIda ona telebat evvelkitek qalIr. ToxumalarIndan aqrIlar emele gelir, yorqunluq ozunu gosterir, evveller ozunu gostermeyen patoloji fesadlar artIq ozunu buruze vermeye baslayIr. IdmancI bu veziyyetden cIxa bilmir. Neticede, hemin preparatlardan asIlI veziyyete dusur.
- Bes, bu kimi dopinq preparatlarInI evezleyen tebii vasiteler movcuddurmu?
- Elbette, hazIrda dopinq maddelerinin basqa preparatlarla evezlenmesi ucun yollar axtarIlIr. ABS ve Rusiya alimleri tebii preparatlarIn hazIrlanmasI uzerinde isleyirler. Bitki menseli preparatlar idmancInIn mesqler zamanI itirdiyi enerjinin yerini doldurur. “Litosport”, “Liostim”, “Vitayun”, “Lonq Veyt” bele preparatlardIr. Teessuf ki, bu dermanlar bahadIr ve onlarI hamI elde ede bilmir. Bu sahede isleyen firmalar coxdur. Lakin antidopinq lisenziyasI alan birce “New Weys” firmasIdIr. Bioloji aktiv elaveler indi kifayet qeder genis yayIlIb. Onlar anobolik xasselere malik olsalar da, steroid menseli deyiller.
- Olubmu ki, Azerbaycan idmancIsI dopinq ustunde tutulsun?
- Olub. 1996-cI ilde Atlanta Olimpiya OyunlarI erefesinde Cinde aqIrlIqqaldIrma uzre dunya cempionatI kecirilirdi. O zaman iki idmancImIz dopinqde “ilismisdi”. Neticede, idmancIlarIn mensub olduqu idman cemiyyeti cerime odemeli oldu. Men cox sadam ki, Sidney oyunlarInda idmancIlarImIzla baqlI hec bir qalmaqal bas vermedi. Baxmayaraq ki, butun aqIrlIqqaldIranlarImIz, bokscularImIz dopinq-testden kecmisdiler. Ancaq idmancI ozunu aldatmamalIdIr. InsanIn fiziki imkanlarI doqrudan da hududsuzdur. Sadece olaraq, bu imkanlarI uze cIxarmaqI bacarmaq lazImdIr.

Azerbaycan atletleri beynelxalq yarIslarda novbeti uqura imza atIblar. Bu defe himnimiz Fransa paytaxtI Parisde kecirilen cudo uzre novbeti Avropa cempionatInda seslendirilib.

Evvelce 90 kq ceki derecesinde mubarize aparan Resul Selimov mukafatcIlar arasInda yer alIb. O, yarImfinaladek uqurla irelileyib. YarImfinal gorusunde Rusiya idmancIsI Xasanbi Taovu yenen Resul finalda hollandiyalI Hyuzinqaya “ippon”la uduzaraq yarIsIn gumus medalInI qazanIb. Turnirin ucuncu gunu ise 60 kq ceki derecesinde gulesen Elcin IsmayIlov finalda ev sahibi Siril Soyeni meqlub ederek (“ippon”) Avropa cempionu adInI qazanIb. 81 kq ceki derecesinde cIxIs eden Mehman Ezizov ucuncu dovrede Rusiya atleti Pipiyaya uduzaraq sonda doqquzuncu yerle kifayetlenib. QadInlar arasInda yarIsan Kifayet QasImovanIn mubarizesi uqursuz olub.

MayIn 23-den 27-dek velosiped sose yarIslarI uzre Azerbaycan birinciliyinin startI verilecek. Bes gun cekecek yarIslarIn birinci gunu Qurd qapIsIndan start goturecek velosipedciler daq yurusunde quvvelerini sInayacaqlar.
YarIsIn ikinci gunu onlar ferdi qaydada 25 kilometrlik mesafede mubarize aparacaqlar. ‚cuncu gun idmancIlar 40 kilometrlik kriterium yarIslarInda istirak edecek ve yarIsIn sonuncu gunu yene SamaxI sosesinde 140 kilometrlik mesafeye yarIsacaqlar.

FIFA-nIn terkibinde movcud olan “Qol” proqramInIn koordinatorlarI BakIdadIr. Qeyd edek ki, bu proqramIn yaranIsI FIFA-nIn indiki prezidenti Zeppom Blatterin adI ile baqlIdIr.
Bu layihenin meqsedi maddi durumu zeif olan olkelerin milli futbol assosiasiyalarIna komek etmekden ibaretdir. Mehz “Qol” layihesi bu mohtesem idman qurumunun prezidenti kursusune yiyelenmekde Z.Blatterin esas kozuru olub. Bu vezifeye secilen Z.Blatter derhal hemin layiheni heyata kecirmeye baslayIb. Qonaqlar - “Qol” departamentinin bas meneceri Yorq Nepfer ve layihenin MDB olkeleri uzre koordinatoru Valeri Cuxray “Safa” stadionunda olub ve bu idman qurqusunun bazasInda futbol kompleksinin yaradIlmasI layihesi ile tanIs olublar.