B.e. |
C.a |
C |
C.a. |
C |
S. |
B |
|
|
|
|
|
|
1 |
2 |
|
4 |
|
6 |
|
8 |
9 |
|
11 |
|
13 |
|
15 |
16 |
|
18 |
|
20 |
|
22 |
23 |
|
25 |
|
27 |
|
29 |
30 |
|
|
|
|
|
|
B.e. |
C.a |
C |
C.a. |
C |
S. |
B |
|
|
2 |
|
4 |
|
6 |
7 |
|
9 |
10 |
11 |
|
13 |
14 |
|
16 |
|
18 |
|
20 |
21 |
22 |
23 |
24 |
25 |
26 |
27 |
28 |
29 |
30 |
31 |
|
|
|
js9
| |
|
| 22 May, 2001. Cersenbe axsamI|¹55(279)|Heftede II, IV, VI gunler tezelenir |
 |
DaqlIq QarabaqdakI hadiselerin mahiyyeti hele 10-12 il once belli idi. Ermenilerin basladIqI isqalcI terrorizm ve tecavuzkar separatizm siyasetinin genismiqyaslI terrorizmle musayiet olunmasI faktI da danIlmazdIr ve bu fakt Azerbaycan terefinden defelerle vurqulanIb. Bununla bele, mehz indi BakInIn sozugeden istiqametde meqsedyonlu ve ardIcIl addImlar atmasI sebebsiz deyil.
Mesele ondadIr ki, terrorizm beynelxalq seciyyeli tehluke kimi, mutemadi olaraq one cekilse de, axIr vaxtlar onun mahiyyetine dair beynelxalq-huquqi tesnifat daha ehateli sekilde verilir. BMT-nin mesele ile baqlI qebul etdiyi son senedlerde xususi olaraq vurqulanIr ki, dovletlerin erazi butovluyune qarsI yonelen herbi-separatcIlIq hereketleri terrorizmin en aqIr numunesi hesab olunmalIdIr. Oz novbesinde beynelxalq huquq bu hereketler neticesinde ortaya cIxan humanitar felaketin aradan qaldIrIlmasI ucun adekvat emeliyyatIn duzenlenmesini de mumkun sayIr. Tesadufi deyil ki, 1999-cu ilin payIzInda RusiyanIn Simali Qafqazda basladIqI herbi emeliyyatlar da Kreml terefinden mehz bu prizmadan teqdim edildiyinden beynelxalq dairelerde 1994-1996-cI il muharibesine nisbeten zeif e`tiraz doqurur. Tebii ki, beynelxalq birliyi bu prosesde en cox qayqIlandIran duzenlenen herbi emeliyyatlarIn humanitar terefi ve miqyasI (mulki ehaliye deyen zerer baxImdan) olur. EmeliyyatIn antiterror seciyyesi ise prinsipce normal qarsIlanIr, cunki bu gun terrorizm beynelxalq tehluke kimi hamI terefinden sert mubarize unvanI sayIlIr.
Resmi BakInIn son beyanatlarInda bu mulahizelerin diqqete alIndIqI yeqindir. Cunki ermenilerin DaqlIq Qarabaqda ve etraf rayonlarda Azerbaycana qarsI meqsedyonlu terror apardIqInIn beynelxalq mustevide tanIdIlmasI onunla mubarizeye baslamaq ucun muhum huquqi esasdIr. ASPA-nIn aprel sessiyasInda Azerbaycan hey`eti bu yonde ilk addImI atIb (muvafiq layihe sessiyanIn resmi senedi kimi yayIlIb) ve iyunda onu davam etdirmek ezmindedir. Millet vekili Ilham Eliyevin sozlerine gore, parlament hey`eti sessiyaya ermenilerin Azerbaycana qarsI terrorunu subutlayan xususi qetname layihesi teqdim edecek.
Diger mustevilerde de analoji addImlar atIlacaq. Oten hefte mudafie naziri Sefer Ebiyev ermeni terrorizmi ile baqlI meseleni BakIdakI MDB toplantIsInda qaldIrdI. XatIrladaq ki, MDB-nin Antiterror Merkezinin esasnamesi hazIrlanarken Azerbaycan hemin senede tecavuzkar separatizmle baqlI muddeanIn salInmasIna nail olub. Bu ise o demekdir ki, hemin struktur MDB mekanInda terrorizmle yanasI, tecavuzkar separatizme qarsI da mubarize aparmalIdIr. Duzdur, Rusiya helelik bu meselede de ikili standartlar siyasetini yere qoymur ve DaqlIq QarabaqdakI ermeni separatizminin terrorizm seciyyesi dasIdIqInI e`tiraf etmek istemir. RusiyanIn konstitusiyasI ve qanunculuqunu tanImayan Cecenistana qarsI me`lum emeliyyat duzenleyen Kreml 13 ilden beri Azerbaycana tabe olmayan, ustelik DaqlIq QarabaqIn inzibati serhedinden kenarda 7 rayonu viran qoymus ermenilerin hereketini eyni kriteriyalarla deyerlendirmekden cekinir. Rusiya TS-nIn katibi Vladimir Rusaylo oten hefte bunu tesdiqledi. Rusiya ile Ermenistan arasIndakI munasibetlerin mahiyyetini nezere alsaq, MoskvanIn bu hereketi bizim ucun qeribe olmalIdIr. Eslinde hazIrda BakI ucun MoskvanIn konkret movqeyinden cox, problemin gundeme getirilmesi vacibdir. BakI meseleni BMT mustevisinde qaldIrmaqI da dusunur. Milli tehlukesizlik naziri Namiq Abbasovun sozlerine gore, ermeni separatcIlIqInIn terrorizm seciyyeli olduqunu subutlamaq ucun BakInIn elinde kifayet qeder esas var.
Tenzimlemenin (ateskesden sonra) sekkizinci ilinde DaqlIq Qarabaq munaqisesinin mahiyyetini sozugeden prizmadan qabartmaqla AzerbaycanIn gudduyu taktiki meqsedler ise bellidir. Evvela, BakI problemi bu cur qoymaqla beynelxalq huququn ona verdiyi imkandan (antiterror emeliyyatInIn duzenlenmesi) istifade ede bileceyini one cekir. BakI resmileri artIq bu meselenin once siyasi ve huquqi yonden hazIrlanmasInIn vacibliyini vurqulayIblar. ArtIq bu hazIrlIq baslanIb. Diger yandan, Azerbaycan bu meseleni gundeme getirmekle beynelxalq vasitecilerin artan tezyiqlerine de adekvat cavab verir. Oten hefte hemsedrlerin BakIdan elibos donmesi ve Cenevre raundunun qeyri-mueyyen muddete te`xire salInmasI buna subutdur.
Turkiyenin dovlet naziri Ebdulhaliq CayIn Azerbaycan hokumetine unvanladIqI sert mesajlar BakIda ne qeder narazIlIq doqursa da, bir muddet serhsiz buraxIldI. Eslinde bu, duzgun hereket idi. Eks teqdirde Turkiye yetkilisinin emosional cIxIsIna Azerbaycanda eyni seviyyede cavab qaytarmasI iki olkenin strateji munasibetlerine arzuolunmaz xal sala bilerdi. Odur ki, BakI bu meselede daha soyuqqanlI davrandI.
XatIrladaq ki, Ebdulhaliq Cay dovlet naziri kimi Turkiyenin turkdilli olkelerle elaqelerini kurasiya edir ve hele martIn sonunda o, BakIda kecirilen hokumetlerarasI komissiyanIn toplantIsInda AzerbaycanI Turkiye biznesine yeterli serait yaratmamaqda suclamIsdI. O vaxt Azerbaycan prezidenti Turkiye nazirini qebul ederek qaldIrIlan problemlere diqqetle yanasIlacaqInI bildirmisdi. Azerbaycan prezidenti esasen asaqI ve orta me`murlar seviyyesinde ortaya cIxan engelleri asIlamaq ucun konkret gosterisler vermis, hemcinin hokumetlerarasI komissiyanIn mutemadi olaraq toplanmasInIn zeruriliyini vurqulamIsdI. Lakin E.Cay Turkiyeye doner-donmez emosional cIxIslarInI davam etdirdi ve bu yaxInlarda “Sabah” qezetine verdiyi musahibede, hetta “Azerbaycandan 300 milyon dollar alacaqImIz var ve BakI nece vaxtdIr ki, onu qaytarmaq istemir” fikrine de yer verib. Turkiye naziri “Azerbaycana dovletcilik ne olduqunu oyretmeliyik” deye yekexanalIqIndan da qalmayIb. Qeyd edek ki, E.CayIn bu cur cIxIslarI yeni deyil. Oten il QIrqIzIstan prezidenti Esger Akayev Turkiyeye sefere gelerken E.Cay isti Biskek-Moskva munasibetlerinden acIqca gileylenmisdi. O vaxt E.Akayev Turkiye nazirinin aqzIndan vuraraq “Bizim islere qarIsmayIn” deye bildirmisdi. BakI ise E.CayIn cIxIslarIna daha dozumlu yanasdI. Cunki QIrqIzIstan-Turkiye munasibetleri bizim Turkiye ile munasibetlerimizin eynisi deyil. Ele E.Akayevin “ermeni soyqIrImI” meselesine munasibetini yada salmaq kifayetdir.
Turkiye nazirinin suclamalarIna Azerbaycan terefden verilen cavab da korrekt oldu. Iqtisadiyyat nazirinin muavini Oqtay Haqverdiyev dovlet nazirinin sert cIxIslarIna esas olmadIqInI bildirib. Onun qenaetine gore, Turkiyede hokumet koalisyon olduqundan (E.Cay MHP-nin numayendesidir) ayrI-ayrI nazirlerin cIxIslarInI umumilikde hokumet, yaxud dovletin movqeyi kimi qebul etmek lazIm deyil. Bununla bele, O.Haqverdiyev E.CayIn beyanatlarInI yolverilmez sayIr: “Nazir olan sexs bu cur aqzIna geleni danIsmamalIdIr”. O ki qaldI AzerbaycanIn Turkiye borcuna, O.Haqverdiyevin sozlerine esasen, bu borcun mebleqi 80 milyon dollardIr ve onun odenis muddeti de iki olke bascIsI terefinden elde olunmus razIlIqa esasen uzadIlIb. “Azerbaycan Turkiye ile neheng strateji layihelerde emekdaslIq edir, BakI-Ceyhan, “Sahdeniz” layihelerini bir kenara qoyaraq bu cur borc davasI etmek en azI korrekt sayIlmIr”,- deye O.Haqverdiyev bildirir. Cunki borclu olmaq xecalet deyil, amma qardasIn qardasla borc davasI etmesi heqiqeten uzuntulu menzeredir.
|
