Son aylarda xususi gerginlik keciren ABS-Cin munasibetlerinde novbeti insident bas verib. Birlesmis StatlarIn Pekinin qiyamcI e’lan etdiyi iki vacib siyasi fiquru - Tayvan prezidenti Cen Suy Byan ve Tibet dini lideri Dalay LamanI qebul etmesi Cinin ciddi narazIlIqIna sebeb olub. Cin xarici siyaset idaresini numayendesi Cju Bandzao Dalay LamanI sexsen qebul etmeye razIlIq vermis prezident Busla ABS dovlet katibi Kolin Pauellin hereketlerinden olkesinin qezeblendiyini bildirib. Cin Xarici Isler Nazirliyinin numayendesi deyib: “Biz ABS-I Tibetin Cin erazisi olmasInI qebul etmeye ve hemin meseleni Pekinin daxili islerine mudaxile vasitesine cevirmemeye caqIrIrIq”.
Amma Dalay LamanIn Vasinqton ziyareti ile Suy ByanIn seferi arasInda ferq var ve Pekin bu addImlara eyni sertlikle cavab vermir. Eger ABS-In evvelki prezidenti Bill Klinton Dalay Lama ile gorusmusduse, yuksek seviyyeli danIsIqlar Vasinqton-Taybey munasibetlerinde yeni sehife sayIlIr. ABS-In yeni rehberliyi Tayvan prezidentini qebul etmekle evvelki administrasiyanIn apardIqI siyasetden imtina etdiyini gostermeye calIsIr. Teqriben bir ay bundan evvel - aprelin 24-de ABS prezidenti Bus Cinin Tayvana hucum edeceyi halda ikinciye herbi yardIm edeceyini, qosunlarInI adaya yerideceyini dedikden bir gun sonra cIxIsInda be’zi teshihatlar apararaq bununla qiyamcI eyaletin musteqilliyini tanImadIqInI bildirmisdi. Bu gun bas verenler ise ABS-In regiona munasibetde tutduqu movqeyi uzerinden daha bir sirr perdesini goturur.
Mehz Tayvan prezidentinin ABS-da yuksek seviyyede qebul edilmesi Pekini xususile qIcIqlandIrIr, en azI ona gore ki, Cin Dalay-LamanIn Vasinqton seferini gormemezliye vurub onu amerikalIlar ucun ekzotik sayIlan dini liderin ziyareti kimi “qebul edirse”, Cen Suy ByanIn gelisinin ciddi tedbir olduqunu e’tiraf etmeye bilmir. XatIrladaq ki, Tayvan Cinden 1949-cu ilin vetendas muharibesi neticesinde ayrIlmIsdI. ArtIq yarIm esrden coxdur ki, Cin qiyamcI eyaleti ozunun terkib hissesi hesab etdiyini bildirir ve danIsIqlar masasI arxasInda oturmaqI olkesini maraqlarIna munasib hesab etmir. ABS-In addImlarI o derecede tehdidedicidir ki, be’zen onlarIn real olmadIqInI, sadece olaraq reqib teref qarsIsInda serhed cIzmaq niyyeti gudduyunu, hardasa kesfiyyat xarakteri dasIdIqInI ferz etmeye imkan verir. Helelik Vasinqton bu munaqiseye de’vet jestinde real is gostermekden uzaq kimi gorunur. BaxIn, oten aylarda ABS Tayvana dizel muherrikli sualtI gemilerin satIlacaqInI bildirmekle boyuk ses-kuy qaldIrmIs, Taybey elini cibine atanda ise Vasinqtonda bele bir sualtI nehengin olmadIqI uze cIxmIsdI. Daha sonra hemin tipli submarinalara malik olan dovletlerin hec biri - ne Almaniya, ne de Hollandiya munaqise zonasIna herbi texnika gondermek istemisdi.
Be’zen adama ele gelir ki, hetta TayvanIn ozu bele, Cine qarsI cesaretli addImlar atmaqa hazIr deyil. Bunu Tayvan resmilerinin ara-sIra seslendirdiyi beyanatlar da tesdiqleyir. Meselen, oten heftelerde Tayvan prezidenti Cen Suy Byan Cine munasibetde xos meram numayis etdirmisdi. Suy Byan hakiiyyete gelisinin birinci ildonumune hesr edilmis tenteneli merasimde Asiya ve Sakit OkeanI Hovzeleri Olkelerinin Iqtisadi EmedaslIq Forumunda istirak etmek istediyini bildirib. Tayvan prezidenti oktyabrda Sanxayda kecirilecek bu beynelxalq tedbirde Cin rehberi Tszyan Tszeminle gorusmek arzusunu izhar edib.
Cinde qiyamcI eyalet rehberinin bu beyanatInI birme’nalI qarsIlamayIblar. Be’zileri bunun Cine munasibetde xos meram gostericisi olduqunu iddia etseler de, ekseriyyet Sun ByanIn Tszyan Tszeminle derdlesmek arzusunu “uzru gunahIndan beter” kimi qebul edir. Ekseriyyet bele hesab edir ki, Cen Suy ByanIn forumda qonaq qisminde istirakI TayvanIn hazIrkI siyasi statusunu musteqilliye doqru daha bir addIm surusdure biler. Gorunur, ele buna goredir ki, Cin resmileri Tayvan prezidentinin sozlerini “goyde qaparaq” bele bir seferin mumkun olmadIqInI deyibler. Tszyan Tszemini Sri-Lanka seferinde musayiet eden diplomatlar bildiribler ki, hemin forumda TayvanIn iqtisadiyyat naziri, habele adanIn en iri sirketlerin rehberleri istirak ede bilerler. Onlar bu forumun isinde muntezem olaraq istirak edirler. Cin Xarici Isler Naziri “Reyter”e verdiyi musahibesinde deyib: “Memorandum imzalamIsIq ve orada Tayvan numayende hey’etinin terkibi deqiq sekilde gosterilib. Asiya ve Sakit OkeanI Hovzeleri Olkelerinin Iqtisadi EmekdaslIq Forumu ele her oteni aqusuna alacaq qeder qeyri-ciddi tedbir deyil”. Eslinde Cin diplomatI Sanxayda kecirilecek tedbirin karvansara olmadIqInI, ciddi toplantI olduqunu vurqulamaqdan daha cox Tayvan prezidentini “her oten” kimi gorduyunu bildirir.

ABS Herbi Hava Quvveleri komandanlIqI bu il martIn 12-de Kuveyti bombalayan F/A-18 herbi teyyaresinin pilotu kapitan Devid TsimmermanI oz vezifesinden uzaqlasdIrIb. Qeyd edek ki, onun sehvi neticesinde 6 nefer helak olmusdu.
Kontr-admiral Maykl Meloun bildirib ki, Harri Trumen teyyare dasIyan gemisinde F/A-18 qIrIcIlarI eskadrilyasIna komandanlIq eden Tsimmerman donanmanIn e’timadInI itirdiyine gore vezifesinden uzaqlasdIrIlIb. MartIn 12-de ABS HHQ-nin Kuveytin simalInda heyata kecirdiyi herbi te’limler zamanI yer xidmeti ile F/A-18 pilotu arasInda yaranan anlasIlmazlIq aviasiya bombasInIn partlamasI ile sonunclanIb. Neticede bes amerikalI ve bir Yeni Zelandiya vetendasI helak olmusdu.

Makedoniyada hokumet qosunlarI ile alban yaraqlIlarI arasInda toqqusmalar yeniden genis miqyas alIb. Olkenin simalInda yerlesen Tetovo seherinde atIsma zamanI altI polis neferi yaralanIb.
Oten gun herbi emeliyyatlara fasile verilib ve alban qiyamcIlarI 3 hefte bundan evvel esir goturulmus hokumet esgerlerinden birini azad edibler. Bu jeste baxmayaraq, qaranlIq qarIsan kimi Makedoniya ordusu qiyamcIlarIn nezareti altInda olan kendleri artilleriya qurqularIndan atese tutmaqa baslayIb. Makedoniyadan verilen me’lumatlara gore, bu olkenin herbi komandanlIqI qiyamcIlarIn yeni cebhe acacaqlarIndan ehtiyatlanIrlar.