Sirvan qoruqu 60-cI illerde yaradIlIb. Bu erazi Sovet dovrunde kompromis esasda te`sis olunub. Bele ki, hemin erazide ilk vaxtlar bu ve ya diger teserrufat fealiyyetine icaze verilib. O zamanIn ziddiyyetli qerarlarI kimi, bu erazide heyvandarlIq, balIqcIlIq briqadalarInIn da formalasmasIna icaze verilib. Qoruqun fealiyyete baslamasIndan sonra orada 20-30 rayonun heyvandarlIq fermalarI yerlesib. 60-cI illerin sonlarInda Sirvan qoruqunun erazisinde neft cIxarIlmasIna “start” verilib. Qeyd edek ki, kecen zaman kesiyinde hemin erazide 100-den cox neft buruqu qazIlIb. 1952-ci ilde SSRI Xalq KomissarlarI Sovetinin mexfi qerarIna esasen Sirvan qoruqunun erazisinde SSRI herbi hava quvvelerinin gizli herbi poliqonu yaradIlIb.
Azerbaycan, Gurcustan ve ErmenistanIn butun aerodromlarI bu poliqonla elaqeli sekilde insa olunub. Sirvan qoruqunda taktiki atIcIlIq te`limleri kecirilib. Hele o zaman qoruqun direktoru defelerle muvafiq strukturlara unvanladIqI muracietlerde bildirirmis ki, poliqonda herbi te`limler zamanI bomba partlayIslarIndan ceyranlar helak olur. Lakin butun muracietlere baxmayaraq, bele bir acInacaqlI veziyyet xeyli davam edir. Sirvan qoruqundakI ceyranlarla elaqedar narahatlIq keciren mutexessislerin defelerle etdikleri muracietlerden sonra SSRI herbi hava quvvelerinin bas sturmanI BakIya gelir. O, herbi poliqonun eleyhine olanlarla apardIqI danIsIqlar zamanI onlara bir sIra mexfi senedler gosterir. Hemin materiallar esasInda o bildirmisdi ki, poliqonun movcudluqu umumen ittifaqIn tehlukesizlik sistemi ile uzlasIr. Bununla da mesele qapanIr. Indi ne SSRI var, ne de Sirvan qoruqundakI bomba partlayIslarI. Lakin mutexessisler yene de heyecan tebilini calmaqda davam edirler. OnlarIn bu narahatlIqI ebes yere deyil... Me`lumdur ki, “Salyan-oyl” birge muessisesi “Kursengi”, “QarabaqlI” neft yataqlarInIn istismarI ile elaqedar iri miqyaslI is aparmaqa baslayIb. Mutexessislerin fikrince, indi onsuz da pis veziyyetde olan Sirvan qoruqunda miqyaslI neft cIxarIlmasI hec ceyranlar ucun de xeyir etmeyecek. Eger muvafiq tedbirler gorulmese, neft cIxarIlmasI zamanI qoruqda yerlesen ceyranlarIn nesil artIrmasIna olan son umid de qIrIla biler. Sirvan qoruqu ile baqlI yaranmIs ajiotajdan sonra Dovlet Ekologiya ve Tebietden Istifadeye Nezaret Komitesinin telebleri esasInda “Dames and Moore” sirketi terefinden “Kursengi”, “QarabaqlI” yataqlarInda etraf muhite te`sirin ilkin qiymetlendirilemesi layihesi hazIrlanIb. Lakin metbuata acIqlama veren Sabir Ilyasov hemin qiymetlendirme layihesinin qeyri-pesekar olacaqInI ehtimal edir. Onun fikrince, yerli alimler terefinden neft kesfiyyatI zamanI Sirvan qoruqunda ceyranlarIn populyasiyasIna zerer deymesi ile elaqedar derin elmi arasdIrmalar olmasa, hemin proqramI ciddi sened hesab etmek olmaz. Israfilov metbuata verdiyi acIqlamada deyir ki, Sirvan qoruqunda bas veren biabIrcIlIqI tekce xarici sirketlerin uzerine atmaq duzgun olmazdI. Qeyd edek ki, Sirvan qoruqunun erazisi bir terefden derinliyi teqriben 20 metre catan Sirvan kollektoru, diger terefden Xezer denizinin sahil xetti, Qerbden yeniden kollektorla, basqa terefden ise BakI-Salyan sose yolu ile ehate olunub. Mesele burasIndadIr ki, bu nadir ceyranlar her terefden muhasireye alInIblar. Her hansI bir tehluke bas veren zaman bedbext ceyranlarIn miqrasiya etmek imkanlarI yoxdur. Me`lumatlara gore, Sirvan qoruqunun erazisinde olan 100-den cox neft buruqu, heyvandarlIq teserrufatlarI ceyranlar ucun maneeye cevrilib. DunyanIn hec bir yerinde bizdeki kimi qoruq erazisinde neft cIxarIlmasI, yaxud da her hansI bir heyvandarlIq teserrufatInIn yerlesmesi ile rastlasmaq qeyri-mumkundur. Bunun neticesi de coxlu sayda ceyranIn telef olmasIna getirib cIxarIr. Bes bu gun Sirvan qoruqunda ne qeder ceyran var? Qeribe de olsa, eslinde ceyranlarIn sayI ile baqlI deqiq reqem soylenilmir. Kimisi 5, kimisi de 7 min bas ceyranIn olduqunu bildirir. “Bizim ESR”de olan me`lumatlara gore, Azerbaycan Tebieti Muhafize Cemiyyeti ceyranlarIn xilas edilmesi meqsedile “Salyan-oyl” birge muessisesine muraciet edib. Ilk teklif ondan ibaretdir ki, yarImazad zonada ceyranlarIn yetisdirilme menteqesi yaradIlsIn. Bu veziyyetde qoruq nesil artIrmaq gucunde olan optimal ceyranlara malik ola biler. Teklife gore, ceyranlarIn yarImazad saxlanma menteqesi teqriben 200-300 hektar erazini ehate etmelidir. Bu erazide 6-7 neferin (baytar, gozetci ve s.) calIsa bileceyi inzibati bina olmalIdIr. Diger teklifler de ondan ibaretdir ki, “Salyan-oyl” birge muessisesinin neft cIxaracaqI saheler ehateye alInsIn. Basqa bir teklif ise sIxIlmIs su ile baqlIdIr. Qeyd edek ki, hazIrda ceyranlar qoruq erazisinde yerlesen golden, yaxud da denizden keyfiyyetsiz su icirler. Keyfiyyetsiz su ceyranlarIn tez telef olmasIna getirib cIxarIr. Odur ki, ireli surulen teklifde yeraltI menbelerden su cIxarIlmasI meselesi ireli surulur. Mutexessisler hesab edirler ki, teklifler heyata kecirilerse, sonradan hemin menteqe ceyranlarIn saxlanIlmasI uzre elmi merkeze cevrile biler. Bu merkezden coxlu gelir goturmek mumkundcr. Hemin ceyranlarI muxtelif olkelerin zooparklarIna baha qiymete satmaq olar. En esasI odur ki, ceyranlarIn neslinin kesilmesinin qarsIsInI almaq olar. Eger ireli surulen teklifler heyata kecirilmese, yaxIn onillikler erzinde ceyranlarIn sayInIn yarIbayarI azalmasIna getirib cIxaracaq. Bu prosesi sur`etlendiren amillerden biri de brokonyerlerle baqlIdIr. Her gun onlarla ceyran brokonyerlerin qurbanI olur. Me`lumdur ki, ceyran eti cox baha qiymete satIlIr. Ve sonda bildirek ki, Sirvan qoruqunun movcud olduqu 30 illik zaman kesiyinde bu qoruqun bazasInda ceyranlarla baqlI bir dene de olsun dissertasiya mudafie edilmeyib, derin elmi arasdIrma aparIlmayIb.